بیماریفوق تخصص گوارشمتخصص جراحی عمومی
هموروئید چیست؟ آشنایی با انواع و روش‌های درمان بواسیر
بواسیر یا هموروئید به شرایطی گفته می‌شود که رگ‌های داخل یا اطراف مقعد و رکتوم متورم و بزرگ می‌شوند. این بیماری در سطح جهانی بسیار شایع است و می‌تواند باعث ایجاد علائمی آزاردهنده مانند درد، خارش و خونریزی شود. در این مقاله به انواع هموروئید (بواسیر)، علل ایجاد کننده، علائم و درمان آن می‌پردازیم. اگر شما یا یکی از نزدیکانتان درگیر بواسیر هستید، این مقاله برای شما مفید خواهد بود. تیم چمه در راستای افزایش آگاهی عمومی، این مطلب را تهیه کرده است.
- ۱۱ دقیقه مطالعه
- به‌روزرسانی 3 آبان 1405
این مقاله توسط پزشک مجموعه بازبینی و تایید شده است
بواسیر چیست و چرا ایجاد می‌شود؟
بواسیر یا هموروئید، یکی از انواع بیماری‌های گوارشی است که ناحیه انتهایی دستگاه گوارش را درگیر می‌کند. بواسیر در واقع رگ‌های متورم و بزرگ‌شده‌ای هستند که شبیه واریس هستند و در داخل و اطراف مقعد و رکتوم شکل می‌گیرند. همه‌ی این رگ‌ها را از بدو تولد داریم و بافت‌های عروقی طبیعی در لوله گوارش ما هستند. تنها در شرایطی که این رگ‌ها بزرگ و متورم شوند، علائم آزاردهنده ایجاد می‌کنند که برای بیان این حالت از اصطلاح بواسیر استفاده می‌کنیم.
بواسیر وضعیتی رایج در سطح جهانی است؛ طبق آمار موجود، حدود 5 درصد افراد علائم آزاردهنده‌ی بواسیر را تجربه می‌کنند. این بیماری در تمام سنین ممکن است ایجاد شود، اما احتمال آن با افزایش سن، بیشتر می‌شود، بطوریکه بیش از نیمی از افراد بالای 50 سال به بواسیر (هموروئید) مبتلا هستند.
انواع بواسیر
بواسیر بر اساس محل شکل‌گیری رگ‌های متورم، به چند نوع تقسیم می‌شوند:
بواسیر داخلی
در این نوع بواسیر (هموروئید)، رگ‌های متورم درون رکتوم شکل می‌گیرند. در این حالت، ممکن است خونریزی داشته باشد، اما معمولا علائم دردناکی ندارد.
بواسیر خارجی
در بواسیر (هموروئید) خارجی، رگ‌های متورم زیر پوست اطراف مقعد شکل می‌گیرند. این نوع می‌تواند خارش‌دار و دردناک باشد و گاهی خونریزی نیز مشاهده شود.
اغلب می‌توان بواسیر خارجی را با چشم دید یا لمس کرد.
بواسیر بیرون‌زده (پرولاپس)
به شرایطی که بواسیر داخلی از مقعد بیرون بزند، بواسیر بیرون‌زده (پرولاپس) گفته می‌شود. در این نوع هموروئید، خونریزی و درد ممکن است مشاهده شود.
بواسیر ترومبوزه (لخته‌ای):
در بواسیر ترومبوزه یا لخته‌ای، یک لخته خون در بواسیر خارجی ایجاد می‌شود. این نوع هموروئید معمولا دردناک است و باعث ایجاد توده‌ای بنفش یا کبود در اطراف مقعد می‌شود.
این لخته، فقط همان ناحیه را درگیر کرده و به بخش‌های دیگر بدن منتقل نمی‌شود.
| نوع | محل | درد | خونریزی | قابل مشاهده |
|---|---|---|---|---|
| داخلی | درون رکتوم | معمولا بدون درد | ممکن است داشته باشد. | خیر |
| خارجی | زیر پوست اطراف مقعد | خارش دار و دردناک | گاهی | بله |
| بیرون زده (پرولاپس) | بواسیر داخلی که از مقعد بیرون زده | ممکن است داشته باشد. | ممکن است داشته باشد. | بله (پس از بیرون زدگی) |
| ترومبوزه (لخته‌ای) | بواسیر خارجی با لخته‌ی خونی | معمولا دردناک | گاهی | بله (توده‌ی بنفش و یا کبود) |
علامت خونریزی ناشی از بواسیر
شایع‌ترین نشانه‌ی بواسیر، خونریزی بدون درد همراه با دفع مدفوع است که در این شرایط فرد مبتلا مقداری خون همراه با دفع مدفوع مشاهده می‌کند. این خون معمولا قرمز روشن است، زیرا بافت بواسیر ارتباط مستقیمی با رگ‌های شریانی-وریدی دارد.
در صورتیکه خونریزی غیرمعمول باشد، منبع مشخصی در معاینات پیدا نشود و یا فرد عوامل خطر جدی برای سرطان روده داشته باشد، خون در مدفوع یا کم‌خونی، نباید بدون بررسی کامل، بواسیر در نظر گرفته شود. در این شرایط نیاز به بررسی تخصصی و تشخیص افتراقی است.
نکته: همه‌ی توده‌ها لزوما بواسیر نیستند. برای تشخیص دقیق‌تر، حتما با پزشک مشورت کنید.
علائم شایع بواسیر
علائم بواسیر داخلی
در صورتیکه بواسیر داخلی بوده و بیرون زدگی نداشته باشد، به ندرت ایجاد درد می‌کند. بسیاری از افراد مبتلا به بواسیر داخلی، حتی از وجود این بیماری بی اطلاع هستند. علائمی که ظهور می‌کنند ممکن است شامل مشاهده خون قرمز روشن در مدفوع یا پس از مدفوع باشد.
علائم بواسیر خارجی
بواسیر خارجی معمولا حساس‌تر است، چون در بیرون مقعد است. از علائم آن می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- خارش یا التهاب اطراف مقعد
- توده‌های سفت نزدیک مقعد که هنگام لمس دردناک هستند.
- درد یا ناراحتی در مقعد، به خصوص هنگام نشستن
- خونریزی هنگام پاک کردن
علائم بواسیر ترومبوزه
هنگامی که لخته‌ی خون در بواسیر خارجی تشکیل شود، به آن بواسیر ترومبوزه گفته می‌شود. این حالت علائمی مشابه بواسیر خارجی دارد با این تفاوت که این علائم شدیدتر و ناگهانی‌تر بروز می‌کنند.
علائمتان را جدی بگیرید.
خونریزی یا درد در ناحیه مقعد دارید؟ با ابزار تحلیل علائم چمه، علائم خود را تحلیل کرده و راهنمایی اولیه دریافت کنید. رایگان و در چند دقیقه
علل و عوامل خطر بواسیر
رگ‌های اطراف مقعد، تحت فشار، تمایل به کشیدگی و تورم دارند. بنابراین بواسیر می‌تواند در نتیجه‌ی افزایش فشار در قسمت تحتانی رکتوم و برخی عوامل از جمله موارد زیر ایجاد شود:
- زورزدن هنگام دفع مدفوع: شایع‌ترین علت
- نشستن طولانی مدت به‌ویژه روی توالت
- بارداری: به دلیل افزایش فشار و تغییرات هورمونی
- اضافه وزن و چاقی
- رژیم غذایی کم‌فیبر
- یبوست یا اسهال مزمن و طولانی‌مدت
- رابطه جنسی مقعدی
- بلندکردن مکرر اجسام سنگین
عوامل خطر
با افزایش سن، خطر ابتلا به بواسیر (هموروئید) نیز بیشتر می‌شود؛ چون بافت‌هایی که رگ‌های رکتوم و مقعد را نگه می‌دارند، به مرور ضعیف و کشیده می‌شوند. این حالت در بارداری نیز بدلیل اینکه جنین به ناحیه‌ی مقعد فشار وارد می‌کند، رخ می‌دهد.
آیا یبوست واقعا علت اصلی بواسیر است؟
بر خلاف باور رایج عمومی که یبوست و زورزدن طولانی، اصلی ترین علت بواسیر است و بدلیل سفتی مدفوع و فشار داخل شکمی که می‌تواند مانع از بازگشت وریدی شوند، مطالعات جدید نتوانستند ارتباط معناداری بین یبوست و بواسیر پیدا کنند. همچنین برخی گزارشات نیز نشان می‌دهند که در ایجاد بواسیر، علاوه بر یبوست، اسهال نیز موثر است.
آیا بواسیر خطرناک است؟
بواسیر با اینکه باعث ناراحتی و درد می‌شود، اما معمولا باعث ایجاد مشکلات جدی نشده و عوارض آن نادر است. با این‌حال، باید توجه شود که هر خونریزی مقعدی باید توسط پزشک بررسی شود. این خونریزی‌های مقعدی ممکن است نشانه‌ی مشکلی جدی‌تر مانند شقاق مقعدی یا سرطان روده باشد.
عوارض نادر بواسیر
- کم‌خونی: به دلیل خونریزی مداوم ناشی از بواسیر، ممکن است فرد به کم‌خونی دچار شود.
- بواسیر خفه شده (استرنگوله): هنگامی که خون‌رسانی به یک بواسیر داخلی قطع شود، به آن اصطلاحا بواسیر خفه شده گفته می‌شود. این حالت می‌تواند برای فرد دردآور باشد.
- لخته‌ی خون (ترومبوزه): ممکن است در بواسیر لخته‌ی خون تشکیل شود. اگرچه این حالت خطرناک نیست، اما می‌تواند بسیار دردناک باشد و گاهی نیاز به لخته دارد.
- عفونت: در مواردی نادر ممکن است در اثر بواسیر طولانی‌مدت، عفونت رخ دهد.
- زائده‌ی پوستی: گاهی ممکن است پس از بهبود بواسیر، یک تکه پوست اضافی باقی بماند.
روش‌های تشخیص بواسیر
پزشک معمولا بر اساس علائم و معاینات بالینی بواسیر را تشخیص می‌دهد. بواسیر خارجی و بیرون‌زده، اغلب فقط با نگاه کردن قابل تشخیص است. با این‌حال، علاوه بر این موارد، روش‌های زیر نیز برای تشخیص استفاده می‌شود:
- معاینه‌ی رکتال با انگشت: پزشک داخل رکتوم را برای بررسی رگ‌های متورم لمس می‌کند.
- آنوسکوپی: پزشک با یک لوله‌ی نورانی کوچک، پوشش داخلی مقعد و رکتوم را مشاهده می‌کند.
- سیگموئیدوسکوپی: در این روش، پزشک بخش پایین روده‌ی بزرگ و رکتوم را بررسی می‌کند.
چه زمانی نیاز به کولونوسکوپی کامل است؟
در شرایطی بواسیر داخلی باشد، به‌علت آنکه این نوع بواسیر نرم است، ممکن است پزشک در معاینه‌ی رکتال آن را حس نکند. بنابراین از ابزارهای نوری برای مشاهده استفاده می‌کنند.
در شرایط زیر، ممکن است پزشک بررسی کامل‌تر روده با کولونوسکوپی را توصیه کند:
- علائم شما نشان‌دهنده احتمال یک بیماری گوارشی دیگر باشد.
- عوامل خطر برای سرطان روده‌ی بزرگ داشته باشید.
- میان‌سال باشید و اخیرا کولونوسکوپی انجام نداده باشید.
روش‌های درمان بواسیر
بیشتر موارد بواسیر، به‌ویژه موارد خفیف، با درمان‌های ساده بهبود می‌یابند. روش‌های درمان در چند سطح قرار می‌گیرند.
مراقبت‌های خانگی
بواسیر‌های کوچک‌تر معمولا با افزایش فیبر غذایی و اصلاح عادات دفع، طی حدود یک هفته بهبود می‌یابند:
- افزایش مصرف فیبر و نوشیدن آب کافی
- استفاده از پمادهای بدون نسخه برای تسکین موقت خارش و درد
- حمام و نشستن در آب گرم به مدت 10 الی 20 دقیقه در روز
- استفاده از دستمال مرطوب به جای دستمال توالت خشک
در صورتیکه علائم بعد از یک هفته بهبود نیافت، یا درد و خونریزی شدید بود، به پزشک مراجعه کنید.
روش‌های کم‌تهاجمی
در شرایطی که خونریزی متوقف نشده و یا بواسیر دردناک باشد، پزشک ممکن است یکی از روش‌های زیر را پیشنهاد دهد:
- بستن با گاز لاستیکی (رابر باند)
- اسکلروتراپی: تزریق ماده‌ای برای کوچک کردن بافت بواسیر
- کواگولاسیون (انعقاد): استفاده از گرما یا نور برای جمع شدن بواسیر
جراحی
تنها درصد کمی از افراد مبتلا به بواسیر نیاز به جراحی پیدا می‌کنند. جراحی بواسیر به دو روش انجام می‌شود:
- هموروئیدکتومی: برداشتن جراحی بافت اضافی که موثرترین روش برای موارد شدید یا مکرر است.
- استیپلینگ بواسیر: روشی با درد کمتر نسبت به جراحی کامل و مخصوص بواسیر داخلی است.
نوع درمان باید براساس شدت و نوع بواسیر و توسط پزشک تعیین شود.
بواسیر در کودکان
بواسیر در کودکان بسیار نادر است. با این‌حال ممکن است رخ دهد که شایع‌ترین علت آن نیز یبوست مزمن است. همچنین نشستن طولانی مدت روی توالت، رژیم غذایی کم‌فیبر، و در موارد بسیار نادر مشکلات کبدی نیز می‌توانند نقش داشته باشند.
بیشتر مشکلاتی که در کودکان با بواسیر اشتباه گرفته می‌شوند، در واقع شقاق مقعدی هستند که نسبت به بواسیر، در کودکان شیوع بیشتری دارد و علائم مشابهی دارد.
هر نوع خونریزی مقعدی در کودکان باید توسط پزشک اطفال بررسی شود، چون می‌تواند نشانه‌ی مشکلات دیگری باشد.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
با اینکه بواسیر معمولاً بی‌خطر است، در موارد زیر مراجعه به پزشک ضروری است:
- مشاهده‌ی هرگونه خونریزی مقعدی (به‌ویژه برای نخستین بار)
- خونریزی همراه با تغییر در عادات روده یا تغییر رنگ مدفوع
- درد شدید یا توده‌ی دردناک و کبود (احتمال بواسیر ترومبوزه)
- علائمی که با درمان خانگی پس از یک هفته بهبود نیابند
- مدفوع تیره یا سیاه (که نشانه‌ی خونریزی از قسمت‌های بالاتر گوارش است.)
هشدار پزشکی
این مقاله با هدف افزایش آگاهی عمومی نوشته شده و جایگزین پزشک نیست.
در صورت مشاهده‌ی هر یک از علائم زیر، فورا به اورژانس 115 مراجعه کنید:
- خونریزی فراوان یا مکرر مقعدی
- احساس سرگیجه، منگی، یا ضعف شدید همراه با خونریزی
- درد شدید و ناگهانی همراه با توده‌ی سفت و کبود
- ناتوانی در برگرداندن بواسیر بیرون زده به همراه درد شدید
به تاخیر انداختن این موارد می‌تواند به عوارضی جدی‌تر منجر شوند.
چشم‌انداز بواسیر (هموروئید)
معمولا بواسیر با تغییرات ساده در سبک زندگی، مانند افزایش فیبر غذایی و نوشیدن آب کافی، بهبود می‌یابد. البته حتی پس از بهبودی، بواسیر در برخی افراد ممکن است دوباره ظاهر شود؛ به همین علت حفظ عادت‌های سالم پس از درمان نیز پراهمیت است.
حائز اهمیت است که هر خونریزی مقعدی باید توسط پزشک بررسی و مورد ارزیابی قرار گیرد تا علت دقیق آن مشخص شده و بهترین مسیر درمان انتخاب شود.
در صورت وجود علائم نگران‌کننده و یا مداوم، حتما به پزشک مراجعه کنید تا با تشخیص دقیق، بهترین روش درمان و پیشگیری از عود بیماری را دریافت کنید.