کم‌کاری یا پرکاری تیروئید: تفاوت‌ها، علائم و روش‌های تشخیص

برای درک تفاوت این دو اختلال تیروئیدی، باید ابتدا یادآوری کرد که نقش غده‌ی تیروئید در بدن، تنظیم سرعت و مقدار متابولیسم بدن است. اختلالات تیروئیدی مانند کم‌کاری یا پرکاری تیروئید، منجر به کاهش یا افزایش متابولیسم می‌شوند.

به علت کاهش و افزایش مقابل این دو اختلال، یکی باعث افزایش وزن (کم‌کاری) و دیگری منجر به کاهش وزن (پرکاری) می‌شود.

این جدول یک راهنمای کلی برای درک تفاوت‌هاست؛ اما تشخیص قطعی فقط با آزمایش خون و نظر پزشک ممکن است، چون برخی علائم (مانند خستگی یا ریزش مو) می‌توانند در هر دو حالت یا در بیماری‌های دیگر هم دیده شوند.

همانطور که در جدول دیدیم، بارزترین تفاوت این دو اختلال تیروئیدی، در جهت علائم است. به این معنی که: 

نشانه‌های اصلی که بیشتر به کم‌کاری اشاره دارند: خستگی مداوم، افزایش وزن بدون تغییر رژیم، احساس سرمای دائمی، یبوست و افسردگی.

نشانه‌های اصلی که بیشتر به پرکاری اشاره دارند: کاهش وزن با وجود اشتهای خوب، تپش قلب، تعریق و احساس گرما، لرزش دست‌ها و اضطراب.

توجه شود که شدت علائم در افراد مختلف فرق دارد و گاهی، به‌ویژه در مراحل اولیه، علائم خفیف و مبهم‌اند.

کم‌کاری و پرکاری تیروئید، در اثر علل متفاوتی ایجاد می‌شوند:

هر دو می‌توانند ریشه‌ی خودایمنی داشته باشند، اما در جهت‌های مخالف عمل می‌کنند.

تشخیص قطعی کم‌کاری یا پرکاری، با حدس زدن از روی علائم ممکن نیست و نیاز به آزمایش خون دارد. کلید اصلی، آزمایش TSH است که منطق آن کمی برعکس به نظر می‌رسد اما ساده است:

علاوه بر TSH، آزمایش هورمون‌های T4 و T3 و در موارد خودایمنی، آنتی‌بادی‌های تیروئید هم بررسی می‌شوند.

به‌علت مشکلات و علائم متضاد این دو بیماری، درمان آنها نیز به روش‌های متفاوتی انجام می‌شود:

به همین دلیل، تشخیص درست پیش از درمان حیاتی است؛ چون درمان یکی برای دیگری مناسب نیست.

این مقاله صرفا جنبه‌ی آموزشی دارد و جایگزین تشخیص و درمان پزشکی نیست.

تشخیص کم‌کاری یا پرکاری تیروئید فقط با آزمایش خون و توسط پزشک ممکن است و نباید از روی علائم خودتشخیصی کرد. داروهای تیروئید را خودسرانه مصرف نکنید، چون داروی مناسب هر حالت کاملا متفاوت است و مصرف اشتباه می‌تواند خطرناک باشد.

در صورت داشتن علائم یا نتایج غیرطبیعی آزمایش، به پزشک (ترجیحا متخصص غدد) مراجعه کنید.

کم‌کاری و پرکاری تیروئید دو حالت متضادند: کم‌کاری متابولیسم را کند می‌کند (خستگی، افزایش وزن، احساس سرما، یبوست) و پرکاری آن را تند می‌کند (تپش قلب، کاهش وزن، تعریق، اضطراب). شایع‌ترین علت کم‌کاری، هاشیموتو و شایع‌ترین علت پرکاری، گریوز است. مهم‌ترین نکته این است که تشخیص قطعی فقط با آزمایش خون ممکن است: TSH بالا معمولاً به کم‌کاری و TSH پایین به پرکاری اشاره دارد. درمان این دو نیز متضاد است؛ کم‌کاری با جایگزینی هورمون و پرکاری با کاهش تولید هورمون درمان می‌شود. به همین دلیل، خودتشخیصی و خوددرمانی خطرناک است و باید تشخیص را به پزشک سپرد.