بیماریفوق تخصص غدد
دیابت نوع 2 چیست و چه علائمی دارد؟
دیابت نوع 2 بیماری است که در آن بدن نمی‌تواند از انسولین به خوبی استفاده کند و لوزالمعده نیز به مرور زمان ممکن است نتواند انسولین کافی بسازد، که در نتیجه این دو اتفاق، قند خون در بدن بالا می‌رود. برخلاف تصور عمومی، دیابت نوع 2 همیشه با علائمی مانند تشنگی شدید یا کاهش وزن شروع نمی‌شود، بلکه بسیاری از افراد تا زمان انجام آزمایش یا بروز مشکل دیگری، متوجه آن نمی‌شوند. این بیماری قابل کنترل است و رسیدگی به‌موقع می‌تواند احتمال آسیب به قلب، کلیه، چشم و اعصاب را کاهش دهد. در این مقاله می‌خوانید چرا دیابت نوع ۲ ایجاد می‌شود، نشانه‌های اولیه آن چیست، چه آزمایش‌هایی برای تشخیص لازم است، درمان چگونه انتخاب می‌شود و چه زمانی باید فوری به پزشک مراجعه کرد. در صورتیکه شما یا یکی از اطرافیانتان به دیابت نوع 2 مبتلا هستید یا علائم مشابه را دارید، این مقاله برای شما مفید خواهد بود. تیم چمه، در راستای افزایش آگاهی عمومی، این مطلب را تهیه کرده است.
- ۱۰ دقیقه مطالعه
- به‌روزرسانی 6 آبان 1405
این مقاله توسط پزشک مجموعه بازبینی و تایید شده است
دیابت نوع 2 و مکانیسم آن در بدن
بخشی از کربوهیدرات غذا، در بدن تبدیل به گلوکز می‌شود. گلوکز از خون به بافت‌ها می‌رسد تا به‌عنوان انرژی مصرف شود. انسولین، هورمونی که لوزالمعده ترشح می‌کند، کمک می‌کند این فرایند به‌درستی انجام شود. در دیابت نوع ۲، سلول‌های عضله، کبد و بافت چربی نسبت به انسولین کمتر پاسخ می‌دهند؛ به این وضعیت مقاومت به انسولین گفته می‌شود.
لوزالمعده در ابتدا ممکن است با ترشح انسولین بیشتر، این کاهش پاسخ را جبران کند.
ممکن است فردی اضافه‌وزن نداشته باشد اما دیابت نوع ۲ بگیرد؛ همچنین هر فرد دارای اضافه‌وزن لزوما دیابت ندارد. آنچه اهمیت دارد، ارزیابی خطر و آزمایش مناسب است.
علائم دیابت نوع 2
علائم دیابت نوع 2 آهسته ایجاد می‌شوند و ممکن است مدت طولانی نیز طول بکشد تا علائم قابل مشاهده باشند. بنابراین نداشتن علامت، لزوما به معنای طبیعی بودن قند خون نیست. از شایع‌ترین علائم این بیماری می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- تشنگی و پرادراری: بر اثر افزایش قندخون در بدن، کلیه‌ها بخشی از گلوکز را همراه آب دفع می‌کنند. که در این حالت، فرد ممکن است حتی شب‌ها نیز برای دفع ادرار از خواب بیدار شود.
- خستگی غیرعادی: سلول‌ها به خوبی از گلوکز استفاده نمی‌کنند و انرژی فرد ممکن است کاهش یابد.
- تاری دید: تغییرات قندخون می‌تواند بطور موقت روی عدسی چشم اثر بگذارد. تاری دید مداوم نیاز به معاینه پزشکی دارد.
- گرسنگی بیشتر یا کاهش وزن بی‌دلیل: این علائم در بعضی افراد دیده می‌شوند و مخصوص دیابت نوع 2 نیست.
- عفونت‌های مکرر یا دیر خوب شدن زخم: قند بالا می‌تواند به افزایش برخی عفونت‌ها و کندی ترمیم کمک کند.
- گزگز یا بی‌حسی پاها: گاهی نخستین نشانه‌ای است که فرد را به مراجعه پزشکی هدایت می‌کند. البته ممکن است بر اثر موارد دیگری نیز بروز کند.
نشانه‌های دیابت در زنان و مردان فرق دارد؟
معمولاعلائم متفاوتی مشاهده نمی‌شود. تشنگی، پرادراری، خستگی و تاری دید میان همه افراد مشترک است. بعضی افراد ممکن است عفونت قارچی مکرر، مشکلات جنسی یا اختلال در ترمیم زخم را تجربه کنند. این نشانه‌ها اختصاصی نیستند و برای تشخیص، آزمایش لازم است.
علائمتان را جدی بگیرید.
علائم دیابت را بررسی کنید. تشنگی غیرعادی، پرادراری، خستگی یا کاهش وزن دارید؟ علائم خود را در ابزار ارزیابی علائم چمه وارد کنید تا احتمال‌های مرتبط و مسیر مراجعه به پزشک مناسب را بهتر بشناسید. رایگان و در چند دقیقه
علل ایجاد کننده دیابت نوع 2 و عوامل خطر
دیابت نوع ۲ زمانی ایجاد می‌شود که بدن نتواند به‌خوبی از انسولین استفاده کند و لوزالمعده نیز نتواند انسولین کافی برای کنترل قند خون تولید کند. این بیماری معمولا به‌تدریج شکل می‌گیرد و ترکیبی از عوامل ژنتیکی، اضافه‌وزن، کم‌تحرکی و شرایط متابولیک در ایجاد آن نقش دارند.
دیابت نوع 2 چگونه ایجاد می‌شود؟
انسولین هورمونی است که به سلول‌های بدن کمک می‌کند قند خون را دریافت و به انرژی تبدیل کنند. در دیابت نوع ۲، ابتدا سلول‌ها نسبت به انسولین کمتر پاسخ می‌دهند. به این وضعیت مقاومت به انسولین می‌گویند. لوزالمعده برای جبران، انسولین بیشتری تولید می‌کند؛ اما با گذشت زمان ممکن است دیگر نتواند نیاز بدن را تامین کند. بنابراین قند در خون باقی‌مانده و افزایش پیدا می‌کند.
چه عواملی خطر ابتلا به دیابت نوع 2 را افزایش می‌دهند؟
از مهمترین عوامل خطر می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- سابقه‌ی خانوادگی: ابتلای پدر، مادر، خواهر یا برادر به دیابت نوع ۲ احتمال ابتلا را افزایش می‌دهد.
- اضافه وزن و چربی شکمی: تجمع چربی، به‌ویژه در ناحیه شکم، می‌تواند مقاومت به انسولین را بیشتر کند.
- کم‌تحرکی: فعالیت بدنی کم باعث می‌شود عضلات از قند خون کمتر استفاده کنند و حساسیت بدن به انسولین کاهش یابد.
- افزایش سن: احتمال ابتلا با بالاتر رفتن سن بیشتر می‌شود؛ بااین‌حال، دیابت نوع ۲ در جوانان و حتی کودکان نیز دیده می‌شود.
- پیش‌دیابت یا سابقه دیابت بارداری: این شرایط نشان می‌دهند احتمال ابتلا به دیابت نوع ۲ در آینده بیشتر است.
همچنین برخی مشکلات مانند فشار خون بالا، کبد چرب و سندرم تخمدان پلی‌کیستیک نیز می‌توانند با افزایش خطر دیابت نوع 2 همراه باشند.
توجه شود که دیابت نوع ۲ فقط مخصوص افراد دارای اضافه‌وزن نیست. افراد لاغر نیز ممکن است به این بیماری مبتلا شوند. همچنین مصرف شیرینی به‌تنهایی علت مستقیم دیابت نوع ۲ نیست؛ مجموعه‌ای از عوامل در ایجاد بیماری نقش دارند.
روش‌های تشخیص دیابت نوع 2
برای تشخیص دیابت نوع 2، پزشک از آزمایش خون استفاده می‌کند. برای بزرگسالان غیرباردار، مقادیر زیر در ارزیابی دیابت و پیش‌دیابت کاربرد دارند:
| آزمایش | محدوده طبیعی | پیش‌دیابت | محدوده تشخیصی دیابت |
|---|---|---|---|
| قند خون ناشتا (mg/dL) | کمتر از 100 | ۱۰۰ تا ۱۲۵ | 126 یا بیشتر |
| HbA1c | کمتر از ۵٫۷٪ | ۵٫۷ تا ۶٫۴٪ | 6.5% یا بیشتر |
| قند دو ساعت پس از ۷۵ گرم گلوکز (mg/dL) | کمتر از 140 | ۱۴۰ تا ۱۹۹ | 200 یا بیشتر |
این اعداد برای تشخیص دیابت در افراد غیرباردار هستند و با قند هدف بیماران تفاوت دارند. در صورت نداشتن علائم واضح، معمولا برای تایید تشخیص به نتیجه غیرطبیعی دوم نیاز است. تشخیص نهایی باید بر اساس آزمایش معتبر و ارزیابی پزشک انجام شود.
نتیجه‌ی آزمایشتان را جدی بگیرید.
اگر نمی‌دانید اعداد آزمایش FBS یا HbA1c چه معنایی دارند، می‌توانید با ابزار تفسیر آزمایش خون با هوش مصنوعی چمه، نتایج آزمایش خود را بررسی کنید و راهنمایی اولیه دریافت کنید. رایگان و در چند دقیقه
تفاوت دیابت نوع 2 و نوع 1
این دو بیماری علائم مشابهی دارند، اما مکانیسم و مسیر درمان آن‌ها یکسان نیست.
| ویژگی | دیابت نوع 1 | دیابت نوع 2 |
|---|---|---|
| سازوکار اصلی | تخریب خودایمنی سلول‌های تولیدکننده انسولین | مقاومت به انسولین همراه با کاهش نسبی ترشح آن |
| شروع | اغلب سریع‌تر؛ در هر سنی ممکن است | غالبا تدریجی؛ در هر سنی ممکن است |
| نیاز به انسولین | درمان ضروری از زمان تشخیص | بسته به شرایط؛ ممکن است در ابتدا یا در ادامه لازم شود |
| بررسی نوع بیماری | گاهی آنتی‌بادی‌های مربوط به دیابت و C-peptide | بر اساس ارزیابی بالینی و آزمایش‌های مناسب |
سن، وزن یا سرعت علائم به‌تنهایی نوع دیابت را مشخص نمی‌کند. اگر پزشک درباره نوع بیماری تردید داشته باشد، ممکن است آزمایش‌های تکمیلی درخواست کند. توضیح کامل‌تر در مقاله دیابت نوع ۱ چمه در دسترس است.
درمان دیابت نوع 2
درمان دیابت نوع 2، با ترکیبی از آموزش، تغییر سبک زندگی، دارو در صورت نیاز و پایش عوارض، انجام می‌شود. هدف از درمان، فقط پایین آوردن عدد قند خون نیست؛ بلکه محافظت از قلب، کلیه و سایر اندام‌ها نیز اهمیت دارد.
تغذیه در دیابت نوع 2
برای دیابت نوع 2، یک رژیم واحد برای تمام افراد وجود ندارد. معمولا توصیه می‌شود سهم سبزی‌ها، حبوبات، غلات کامل و پروتئین‌های مناسب بیشتر شود و مصرف نوشیدنی‌های شیرین و خوراکی‌های بسیار فراوری‌شده کاهش یابد. اندازه وعده، ساعت غذا، داروها، وزن و شرایط زندگی فرد در طراحی برنامه غذایی اثر دارند.
برای غذاهای رایج ایرانی، تصمیم خوب این نیست که نان یا برنج را به‌طور مطلق حذف کنیم؛ بهتر است مقدار مصرف، کیفیت کربوهیدرات و ترکیب وعده را با نیاز فرد تنظیم کنیم. همراه کردن برنج با سبزی‌ها و پروتئین، و جایگزین کردن نوشابه با آب می‌تواند قدم عملی‌تری از رژیم‌های سخت و کوتاه‌مدت باشد.
با این‌حال، برای رژیم غذایی پیشنهاد می‌شود با دکتر خود مشورت کرده و یا به متخصص تغذیه مراجعه کنید.
فعالیت بدنی و کاهش وزن
فعالیت منظم، حساسیت بدن به انسولین را بهتر می‌کند. برای بسیاری از بزرگسالان، هدف تدریجی حداقل ۱۵۰ دقیقه فعالیت هوازی با شدت متوسط در هفته همراه با تمرین قدرتی متناسب، مفید است. اگر مدتی بی‌تحرک بوده‌اید یا بیماری قلبی، مشکلات پا یا افت قند دارید، درباره شروع فعالیت با پزشک مشورت کنید.
در افرادی که اضافه‌وزن دارند، کاهش وزن پایدار حتی در اندازه متوسط می‌تواند به بهبود قند و عوامل خطر قلبی‌عروقی کمک کند؛ اما هیچ هدف وزنی نباید بدون توجه به وضعیت فرد تحمیل شود.
داروهای دیابت نوع 2
در برخی افراد، اصلاح سبک زندگی به‌تنهایی برای کنترل قند خون کافی نیست و پزشک درمان دارویی را تجویز می‌کند. انتخاب روش درمان به میزان قند خون، سن، وضعیت قلب و کلیه و سایر شرایط پزشکی فرد بستگی دارد.
گاهی ممکن است در مراحل مختلف بیماری، درمان تزریقی نیز ضروری باشد. مصرف، قطع یا تغییر داروهای دیابت باید فقط با نظر پزشک انجام شود.
عوارض دیابت نوع 2 درمان نشده چیست؟
دیابت نوع ۲ در صورت کنترل نشدن می‌تواند به عروق خونی و اعصاب آسیب برساند. به همین دلیل، کنترل قند خون و انجام معاینات دوره‌ای برای کاهش خطر بروز عوارض این بیماری اهمیت زیادی دارد.
- چشم: معاینه کامل چشم با گشاد کردن مردمک از زمان تشخیص دیابت نوع ۲ توصیه می‌شود؛ فاصله معاینه‌های بعدی به نتیجه قبلی بستگی دارد.
- کلیه: بررسی عملکرد کلیه و آلبومین ادرار طبق نظر پزشک.
- پا و اعصاب: معاینه پا، حس محافظتی و بررسی زخم یا بی‌حسی.
- قلب و عروق: کنترل فشار خون، چربی خون، دخانیات و دیگر عوامل خطر.
- سلامت دهان و دندان و واکسیناسیون: پیگیری مناسب با سن و شرایط پزشکی.
توجه کنید که کبد چرب و دیابت نوع 2، می‌توانند عوامل خطر مشترک داشته باشند، بنابراین وجود یکی به تنهایی به معنای همزمانی و وجود دو بیماری، نیست.
هشدار پزشکی
این مقاله صرفا برای افزایش آگاهی نوشته شده و جایگزین تشخیص و درمان پزشکی نیست.
داروی دیابت یا انسولین را بدون مشورت پزشک تغییر ندهید. مشاهده علائم زیر به‌ویژه همراه با قند بالا، نیازمند مراجعه فوری به پزشک و یا اورژانس 115 است:
- گیجی یا کاهش هوشیاری
- استفراغ مداوم
- تنفس غیرعادی
- کم‌آبی شدید
- ناتوانی در نوشیدن مایعات
- درد در قفسه سینه
در صورت تشنگی، پرادراری یا کاهش وزن جدید، حتی بدون بدحالی شدید برای ارزیابی قند خون به پزشک مراجعه کنید.
چشم‌انداز دیابت نوع 2
دیابت نوع ۲ یک بیماری مزمن اما قابل‌کنترل است. بسیاری از افراد مبتلا می‌توانند با تشخیص به‌موقع، رعایت برنامه درمانی و اصلاح سبک زندگی، سال‌ها زندگی سالم و فعالی داشته باشند. کنترل منظم قند خون نقش مهمی در کاهش خطر عوارضی مانند بیماری‌های قلبی، آسیب کلیوی، مشکلات بینایی و آسیب اعصاب دارد.
روند بیماری در همه افراد یکسان نیست. در برخی بیماران، تغییر عادت‌های غذایی، فعالیت بدنی منظم و کاهش وزن می‌تواند تاثیر قابل‌توجهی بر کنترل قند خون داشته باشد؛ درحالی‌که بعضی دیگر به مراقبت و درمان گسترده‌تری نیاز دارند.
نکته مهم این است که دیابت نوع ۲ لزوما به معنای بروز عوارض جدی در آینده نیست. پیگیری آزمایش‌های دوره‌ای، معاینات منظم و همکاری با پزشک می‌تواند به حفظ کیفیت زندگی و پیشگیری از بسیاری از مشکلات ناشی از بیماری کمک کند.