بیماریفوق تخصص گوارشمتخصص اطفال
مشکلات گوارشی کودکان: کدام علائم نگران کننده و کدام طبیعی است؟
اختلالات و بیماری‌های گوارشی در کودکان از شایع‌ترین دلایل مراجعه به پزشک اطفال است. این مشکلات ممکن است دل درد ساده بوده و یا مشکلاتی مانند یبوست یا عفونت‌های گوارشی را در بر بگیرد. در این مقاله به بیماری‌ها و مشکلات گوارشی، علل ایجادکننده و علائم آن‌ها می‌پردازیم. اگر فرزندتان علائم گوارشی دارد، این مقاله برای شما مفید خواهد بود. تیم چمه در راستای افزایش آگاهی عمومی، این مطلب را تهیه کرده است.
- ۶ دقیقه مطالعه
- به‌روزرسانی 3 آبان 1405
این مقاله توسط پزشک مجموعه بازبینی و تایید شده است
چرا مشکلات گوارشی در کودکان شایع است؟
دستگاه گوارش در رشد و سلامت کودکان اهمیت بسیار زیادی دارد، بدلیل اینکه این دستگاه مسئول هضم غذا و جذب مواد مغذی است. برای آشنایی کامل با دستگاه گوارش و عملکرد این سیستم می‌توانید مقاله دستگاه گوارش چیست را بخوانید.
برخلاف بزرگسالان، دستگاه گوارش کودکان در حال رشد و تکامل است، بنابراین سیستم ایمنی روده و تنوع باکتری‌های مفید آن هنوز بطور کامل شکل نگرفته‌اند. از این جهت، شکایات گوارشی از شایع‌ترین دلایل مراجعه‌ی خانواده‌ها به پزشک اطفال است. این مشکلات طیف وسیعی شامل دل درد ساده و گذرا و حتی اختلالاتی مانند یبوست یا عدم تحمل غذایی، هستند.
دردهای عملکردی و عضوی در کودکان
مشکلات و دردهای گوارشی به دو دسته مشکلات عملکردی و عضوی دسته‌بندی می‌شوند. این تفکیک می‌تواند به تشخیص بهتر دردهای گوارشی کودک کمک‌کننده باشد.
دردهای عملکردی شامل دردهایی هستند که کودک هیچ آسیب یا بیماری ساختاری را ندارد. این دردها معمولا در اثر استرس، اضطراب و یا حساسیت طبیعی روده ایجاد می‌شوند. این دسته مشکلات بسیار شایع هستند.
دردهای عضوی، ناشی از یک مشکل ساختاری یا بیماری‌هایی مشخص مانند عفونت، التهاب یا آسیب‌های بافتی هستند که نیاز به بررسی و درمان مشخص‌تری دارند.
برای بیان و توضیح تفاوت این دو، باید ابتدا محور مغز-روده را توضیح دهیم. ارتباطی دوطرفه بین مغز و روده وجود دارد که به آن محور مغز-روده گفته می‌شود. در برخی کودکان، روده حساسیت بیشتری به استرس، اضطراب یا محرک‌های طبیعی بدن نشان می‌دهد بدون اینکه هیچ آسیب واقعی وجود داشته باشند، این حالت به علت ارتباط بین مغز و روده ایجاد شده که باعث ایجاد مشکلات عملکردی می‌شود.
علائم شایع مشکلات گوارشی کودکان
برخی علائم در مشکلات گوارشی شیوع بیشتری دارند؛ مانند درد شکم، یبوست، اسهال، نفخ، تهوع و استفراغ و بی‌اشتهایی کودک.
علائم نام برده شده با توجه به سن کودک ممکن است ناشی از علت‌های متفاوتی باشد؛ مشکلی که در یک نوزاد شایع است، ممکن است در کودک بزرگتر معنای متفاوتی داشته باشد. بنابراین توجه به اینکه هر مشکل گوارشی در کدام سن شایع‌تر است می‌تواند به والدین در تشخیص اولیه کمک کند.
| گروه سنی | مشکل شایع | علامت اصلی |
|---|---|---|
| نوزاد زیر یک سال | رفلاکس نوزادی | برگرداندن شیر، بی‌قراری پس از شیر خوردن |
| نوزادی تا خردسالی | عدم تحمل لاکتوز | نفخ، اسهال بعد از لبنیات |
| همه سنین | یبوست عملکردی | اجابت مزاج دردناک یا کم‌تعداد در طول روز |
| همه سنین | عفونت گوارشی | اسهال و استفراغ ناگهانی |
| کودکی تا نوجوانی | آلرژی‌های غذایی | نفخ یا واکنش پس از غذای خاص |
شایع‌ترین مشکلات گوارشی کودکان
برخی از مشکلات گوارشی در کودکان از بقیه اختلالات، شایع‌تر هستند.
یبوست عملکردی
یکی از شایع‌ترین مشکلات گوارشی در کودکان، یبوست است. طبق آمار موجود، حدود 10تا 30 درصد از کودکان در دوره‌ای از زندگی خود، یبوست عملکردی را تجربه می‌کنند. با این‌حال، منشا یبوست در کودکان، عملکردی است و نه یک بیماری ساختاری جدی؛ بنابراین با تغییرات ساده در رژیم غذایی کودک و عادات روزانه، می‌تواند بهبود یابد.
عفونت گوارشی (گاستروانتریت)
عفونت گوارشی در اثر ابتلا به ویروس یا باکتری‌های بیماری‌زا ایجاد می‌شود. این عفونت‌ها از شایع‌ترین بیماری‌های دوران کودکی بوده که معمولا با ظهور علائمی مانند اسهال، استفراغ و گاهی تب خفیف، همراه است. این بیماری‌ها معمولا طی چند روز بهبود می‌یابند.
رفلاکس نوزادی
رفلاکس نوزادی، به معنای برگشت محتویات معده به مری، در نوزادان بسیار شایع است که به این حالت، تف کردن شیر بعد از تغذیه، نیز گفته می‌شود. رفلاکس نوزادی، معمولا با رشد کودک و بلوغ عضلات دستگاه گوارش، خودبه خود بهبود می‌یابد.
عدم تحمل لاکتوز و آلرژی‌های غذایی
برخی کودکان پس از مصرف لبنیات و یا غذاهای خاص، دچار نفخ، دل‌درد یا اسهال می‌شوند. توجه شود که این حالت با آلرژی غذایی واقعی متفاوت است. در عدم تحمل غذایی، بدن در هضم برخی مواد غذایی مانند لاکتوز، دچار مشکل می‌شود، اما در آلرژی غذایی، سیستم ایمنی بدن به آن ماده واکنش نشان می‌دهد که می‌تواند علائم شدیدتری شامل واکنش‌های پوستی یا تنفسی، ایجاد کند.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
در صورتی که کودکتان علائم زیر را دارد، بهتر است در سریع‌ترین زمان ممکن است به پزشک مراجعه کنید:
- درد شکمی که با گذشت زمان بدتر شده یا مکررا بازمی‌گردد.
- درد ناگهانی و شدید، به‌ویژه در سمت راست پایین شکم (ممکن است نشانه‌ی آپاندیسیت باشد)
- استفراغ مکرر همراه با کاهش وزن یا بی‌اشتهایی
- تغییر پایدار در عادت دفع مدفوع
چطور گوارش کودکانمان را سالم نگه داریم؟
انجام برخی تغییرات و ایجاد برخی عادات روزانه در تغذیه کودک، بر سلامت دستگاه گوارش بسیار موثر است:
- تغذیه‌ی متعادل و فیبردار: میوه، سبزیجات و غلات کامل بر سلامت روده تاثیر می‌گذارد.
- نوشیدن آب کافی
- فعالیت بدنی منظم
- محدود کردن مصرف بی‌مورد آنتی‌بیوتیک: مصرف بی‌رویه آنتی‌بیوتیک و یا بدون تجویز پزشکی، می‌تواند باکتری‌های مفید روده را از بین ببرد.
- غذاخوردن آرام و بدون حواس پرتی: خوردن غذا بدون عجله و با تمرکز، به هضم بهتر کمک می‌کند.
هشدار پزشکی
این مقاله برای افزایش آگاهی نوشته شده و جایگزین پزشک نیست.
در صورت مشاهده هر یک از موارد زیر در فرزندتان، فورا به اورژانس 115 مراجعه کنید:
- درد شدید و ناگهانی شکم
- استفراغ مداوم یا استفراغ خونی
- علائم کم‌آبی شدید بدن (کاهش شدید ادرار، دهان خشک و بی‌حالی)
- تب بالا همراه با درد شکم
توجه شود که به تاخیر انداختن این موارد می‌تواند باعث عوارضی جدی‌تر شود.
چشم‌انداز بیماری‌های گوارشی کودکان
بیشتر مشکلات گوارشی دوران کودکی، مانند یبوست، عفونت‌های گوارشی خفیف یا رفلاکس نوزادی، موقتی بوده و با رشد کودک یا اصلاح سبک زندگی، بطور کامل برطرف می‌شود. با این‌حال، توجه به موقع به علائم هشداردهنده اهمیت زیادی دارد و نادیده گرفتن علائمی مانند درد شدید، خون در مدفوع و یا عدم افزایش وزن مناسب، می‌تواند روند تشخیص یک مشکل زمینه‌ای جدی‌تر را به تاخیر بیندازد و بر رشد و تکامل کودک هم تاثیرگذار باشد.
با پیگیری منظم توسط پزشک اطفال و رعایت عادت‌های تغذیه‌ای سالم، معمولا کودکان می‌توانند سلامت گوارشی خوبی را در دوران رشد خود حفظ کنند.