بیماریفوق تخصص گوارش
راهنمای کامل بیماری‌های گوارشی: از علائم تا تشخیص
بیماری‌های گوارشی شامل طیف وسیعی هستند که این تنوع به دلیل وسعت و اهمیت سیستم گوارش در بدن ماست. این بیماری‌ها می‌توانند سوءهاضمه بوده و یا بیماری‌های مزمن و جدی‌تری باشند. در این مقاله به انواع بیماری‌های گوارشی بر اساس اندام درگیر، علائم هشدار، روش‌های تشخیص و اصول پیشگیری از ابتلا به اختلالات گوارشی، می‌پردازیم. اگر شما یا یکی از نزدیکانتان با علائم گوارشی روبه‌رو هستید، این مقاله برای شما مفید خواهد بود. تیم چمه در راستای افزایش آگاهی عمومی، این مطلب را تهیه کرده است.
- ۸ دقیقه مطالعه
- به‌روزرسانی 3 آبان 1405
این مقاله توسط پزشک مجموعه بازبینی و تایید شده است
بیماری های گوارشی
اختلالات و بیماری‌هایی که دستگاه گوارش، شامل لوله‌ی گوارش، کبد، پانکراس و کیسه‌ی صفرا را درگیر می‌کنند را عموما بیماری‌های گوارشی تعریف می‌کنیم. برخی از این بیماری‌ها با درمان نسبتا سریع برطرف می‌شوند و برخی دیگر مشکلاتی جدی‌تر را به همراه دارند.
بیماری‌های گوارشی را از دو جهت تقسیم می‌کنند:
- تفکیک مشکلات عملکردی و ساختاری: بیماری‌های گوارشی از نظر پزشکی به این دو دسته تقسیم می‌شوند. در بیماری‌های عملکردی، اندام‌ها از نظر ساختاری سالم هستند اما عملکرد طبیعی خود را انجام نمی‌دهند؛ مانند سندروم روده تحریک‌پذیر (IBS). بیماری‌های ساختاری، اندام هدف، دچار یک آسیب و یا تغییر فیزیکی شده است؛ مانند زخم معده یا پولیپ روده.
- تفکیک حاد و مزمن: بر اساس شدت بیماری و علائم، بیماری های گوارشی را به دو دسته حاد، به معنی ناگهانی و کوتاه مدت و یا مزمن، به معنی طولانی‌مدت، تقسیم می‌شوند.
نکته: برخی گروه‌هایی مانند زنان باردار و یا کودکان، ممکن است علائم و مشکلات خاص خود را داشته باشند. این اختلالات نیازمند بررسی جداگانه دارند. برای اطلاعات بیشتر می‌توانید مقاله‌های بیماری‌های گوارشی کودکان و یا معده درد در بارداری را بخوانید.
انواع بیماری‌های گوارشی بر اساس اندام
بیماری‌های گوارشی می‌توانند هر بخشی از دستگاه گوارش را از مری تا مقعد، و همچنین اندام‌های کمکی مانند کبد، پانکراس و کیسه‌ی صفرا را درگیر کنند.
مری
- رفلاکس معده (GERD): برگشت اسید معده به مری؛ سوزش سردل، مشکل در بلع
- آکالازیا: از دست رفتن توانایی مری در انتقال غذا به معده
- مری بارت: تغییر بافت پوشش مری؛ معمولا در نتیجه‌ی رفلاکس مزمن ایجاد می‌شود که ریسک سرطان مری را افزایش می‌دهد.
معده
- ورم معده (گاستریت): التهاب پوشش معده
- زخم معده (پپتیک): زخم در پوشش معده یا ابتدای روده‌ی کوچک
- سوءهاضمه: درد یا ناراحتی معده بعد از غذا
- گاستروپارزی: کندشدن یا توقف تخلیه‌ی معده
- میکروب معده: عفونت باکتری هلیکوباکتر پیلوری
روده‌ی کوچک و بزرگ
- سندرم روده‌ی تحریک‌پذیر (IBS): اختلال ارتباط مغز-روده؛ باعث ایجاد درد شکم، نفخ، اسهال یا یبوست می‌شود.
- رشد بیش‌از حد باکتریایی روده‌ی کوچک (SIBO)
- سلیاک: واکنش خودایمنی به گلوتن
- بیماری کرون: التهاب مزمن دستگاه گوارش
- کولیت اولسراتیو: التهاب مزمن روده‌ی بزرگ و راست‌روده
- دیورتیکولیت: التهاب یا عفونت کیسه‌های کوچک دیواره‌ی روده
- عدم تحمل لاکتوز: ناتوانی در هضم لاکتوز
- پولیپ و سرطان روده‌ی بزرگ
کیسه‌ی صفرا
- سنگ کیسه‌ی صفرا: رسوبات سخت‌شده در کیسه‌ی صفرا که می‌تواند بدون علامت باشد و یا درد شدید ایجاد کند.
مقعد و راست روده
- هموروئید (بواسیر): تورم رگ‌های اطراف مقعد
- شقاق مقعدی: ترک کوچک در پوشش مقعد
| اندام | بیماری‌های شایع |
|---|---|
| مری | رفلاکس معده، آکالازیا، مری بارت |
| معده | ورم معده، زخم معده، سرطان معده |
| کبد | هپاتیت B و C، سیروز، نارسایی کبدی |
| پانکراس | پانکراتیت، کیست کاذب پانکراس |
| روده | IBS، سلیاک، کرون، کولیت اولسراتیو، دیورتیکولیت، عدم‌تحمل لاکتوز، پولیپ و سرطان روده |
| کیسه‌ی صفرا | سنگ کیسه‌ی صفرا<br> |
| راست‌روده و مقعد | هموروئید (بواسیر)، شقاق مقعدی |
علائمتان را جدی بگیرید.
نمی‌دانید علائم گوارشی‌تان نشانه چیست؟ با ابزار تحلیل علائم چمه، علائم خود را وارد کرده و راهنمایی اولیه دریافت کنید. رایگان و در چند دقیقه
علائم شایع بیماری و اختلالات گوارشی
اولین نشانه‌های بروز مشکل در دستگاه گوارش معمولا یک یا چند مورد از این علائم است:
- نفخ
- یبوست
- اسهال
- سوزش سردل
- بی‌اختیاری دفع
- تهوع و استفراغ
- درد شکم
- مشکل در بلع
- افزایش یا کاهش وزن
بیماری‌های گوارشی می‌توانند از یک مشکل خفیف تا یک وضعیت جدی و خطرناک متغیر باشند؛ برخی از رایج‌ترین این مشکلات شامل سوزش سردل، سرطان، سندرم روده‌ی تحریک‌پذیر و عدم تحمل لاکتوز است.
روش‌های تشخیص بیماری‌های گوارشی
برای تشخیص بیماری‌های گوارشی، معمولا ابتدا از طریق شرح‌حال‌گیری، معاینه‌ی فیزیکی شکم و پس از آن در صورت نیاز، آزمایش‌های تکمیلی انجام می‌شود.
آزمایش‌های غیرتهاجمی
- آزمایش خون: بررسی شمارش گلبول‌های خونی، سطح مواد مغذی و آنتی‌بادی‌های خاص. از طریق آزمایش خون، پزشک می‌تواند نشانه‌هایی از کم‌خونی یا سلیاک را نشان دهد.
- آزمایش مدفوع: بررسی وجود خون پنهان، عفونت، التهاب یا مشکلات جذب مواد غذایی
- تست تنفسی: برای تشخیص مشکلاتی مانند عفونت هلیکوباکترپیلوری، عدم تحمل قند، یا رشد بیش‌از اندازه باکتریایی روده.
روش‌های تصویربرداری و آندوسکوپی
- آندوسکوپی فوقانی: بررسی مری، معده و ابتدای روده‌ی کوچک با یک لوله‌ی نازک و دوربین‌دار.
- کولونوسکوپی: بررسی کامل روده‌ی بزرگ که یکی از روش‌های اصلی غربالگری سرطان روده است.
- کپسول آندوسکوپی: بلعیدن یک کپسول کوچک دوربین‌دار برای بررسی روده‌ی کوچک در جایی که روش‌های معمول به سختی دسترسی دارند.
- سونوگرافی: برای بررسی دقیق کبد، کیسه‌ی صفرا، مجاری صفراوی و پانکراس استفاده می‌شود.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
معمولا بسیاری از اختلالات گوارشی و علائم آن‌ها، با گذر زمان برطرف می‌شوند. اما در صورت وجود موارد زیر، بهتر است با پزشک مشورت کنید.
- درد شدید یا مداوم شکم
- کاهش وزن بی‌دلیل
- مشکل در بلع
- علائمی که بدتر می‌شوند یا در زندگی روزمره، اختلال ایجاد می‌کنند.
اگر قبلا تشخیص بیماری گوارشی داشته‌اید، در صورت تشدید علائم یا عدم پاسخ به روند درمانی تجویز شده، حتما با پزشک خود در میان بگذارید.
پیشگیری از بیماری‌ها و سلامت گوارش
رعایت چند عادت ساده روزانه، می‌تواند نقش مهمی در پیشگیری از بسیار از بیماری و مشکلات گوارشی داشته باشند:
- تغذیه‌ی متعادل و مغذی: میوه، سبزیجات و غلات کامل به عملکرد منظم دستگاه گوارش کمک می‌کنند.
- فعالیت بدنی منظم: چند روز در هفته
- عدم تاخیر در دفع مدفوع
- غربالگری منظم: انجام به‌موقع غربالگری سرطان روده (کولونوسکوپی) طبق توصیه‌ی پزشک.
- ویزیت‌های سالانه سلامت بطور منظم برای پیشگیری از ابتلا
رژیم غذایی مناسب برای هر بیماری گوارشی، متفاوت است. افراد مبتلا به سلیاک نیاز است که گلوتن را کاملا حذف کنند و یا افراد مبتلا به عدم تحمل لاکتوز، باید مصرف لبنیات را محدود کنند. برای برنامه غذایی دقیق متناسب با بیماری خود، حتما با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنید.
هشدار پزشکی
این مقاله برای افزایش آگاهی نوشته شده و جایگزین پزشک نیست.
در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر، مراجعه فوری به اورژانس 115 و پزشک ضروری است:
- درد ناگهانی و شدید شکم
- استفراغ مداوم یا استفراغ خونی
- خون در مدفوع یا مدفوع سیاه‌رنگ
- علائم کم‌آبی شدید بدن
به تاخیر انداختن این موارد می‌تواند منجر به عوارضی جدی‌تر شود.
منابع
چشم‌انداز بیماری‌های گوارشی
اکثر مشکلات گوارشی، به ویژه اختلالات عملکردی و ساده، با تشخیص به موقع و رعایت سبک زندگی سالم، کاملا قابل کنترل و یا حتی قابل پیشگیری هستند و تاثیر چندانی بر کیفیت بلندمدت فرد نمی‌گذارند.
اما سلامت گوارشی یک مسیر مداوم است و نه یک هدف یک‌باره. پس نادیده گرفتن علائم هشداردهنده یا تاخیر در پیگیری بیماری‌های زمینه‌ای، می‌تواند مسیر یک بیماری ساده را به سمت عوارض مزمن یا حتی جدی‌تر هدایت کند.
بهترین روش برای سلامت دستگاه گوارش، ترکیبی از آگاهی مداوم از علائم بدن، پیشگیری بوسیله سبک زندگی و تغذیه و پیگیری منظم در صورت وجود عوامل خطر یا سابقه‌ی خانوادگی، است.