بیماریفوق تخصص گوارش
سرطان معده چیست؟ علائم اولیه، علل و روش‌های درمان
سرطان معده به رشد غیرطبیعی و کنترل‌نشده‌ی سلول‌ها در معده گفته می‌شود که می‌تواند انواع مختلفی داشته باشد. این بیماری در مراحل اولیه اغلب علائم خفیف و غیراختصاصی دارد؛ به همین دلیل، آگاهی از علائم هشدار و تشخیص زودهنگام، نقش مهمی در افزایش شانس درمان موفق دارد. در این مقاله به علل، عوامل خطر، علائم، مراحل، و روش‌های تشخیص و درمان سرطان معده می‌پردازیم. اگر شما یا یکی از نزدیکانتان با علائم مشکوک یا نگرانی درباره‌ی سرطان معده روبه‌رو هستید، این مقاله برای شما مفید خواهد بود. تیم چمه در راستای افزایش آگاهی عمومی، این مطلب را تهیه کرده است.
- ۱۱ دقیقه مطالعه
- به‌روزرسانی 3 آبان 1405
این مقاله توسط پزشک مجموعه بازبینی و تایید شده است
سرطان معده و انواع آن
رشد غیرطبیعی و کنترل‌نشده‌ی سلول‌های معده را سرطان معده می‌نامیم. معده قسمتی از لوله‌ی گوارش است که در قسمت بالایی و میانی شکم قرار دارد. این اندام در فرآیند هضم غذا بسیار موثر است.
انواع سرطان معده
سرطان معده با توجه به نوع سلولی که فرآیند سرطانی شدن از آن شروع می‌شود، به چند دسته تقسیم می‌شود. این تفکیک و دسته‌بندی اهمیت زیادی در تعیین مسیر درمان دارد.
- آدنوکارسینوما: این نوع از سرطان معده شایع‌ترین نوع سرطان است که از سلول‌های غده‌ای پوشش داخلی معده شروع می‌شود.
- تومور استرومایی گوارشی (GIST): این نوع سرطان معده از سلول‌های شبه‌عصبی در دیواره‌ی معده شروع می‌شود.
- تومور نورواندوکرین: در این نوع، سرطان از سلول‌های هورمون‌ساز معده منشا می‌گیرند.
- لنفوم: هنگامی که سلول‌های ایمنی بدن، مخصوصا در واکنش به یک عفونت، در معده جمع می‌شوند و می‌توانند منشا نوعی لنفوم شوند.
میزان شیوع سرطان معده
سرطان معده چهارمین سرطان شایع در سطح جهانی بوده و دومین علت مرگ‌و میر ناشی از سرطان است.
شیوع این بیماری با توجه به موقعیت جغرافیایی، متفاوت است. مناطق پرخطر شامل شرق آسیا، اروپای شرقی و آمریکای مرکزی و جنوبی هستند. این در حالی است که در آمریکای شمالی و منطقه اقیانوسیه، این سرطان شیوع بسیار کمتری دارد.
با این‌حال، بروز سرطان معده در چند دهه اخیر روند نزولی داشته، که علت آن افزایش بهداشت، تغذیه‌ی بهتر و کاهش چشمگیر عفونت هلیکوباکتر پیلوری است.
چه کسانی بیشتر در معرض خطرند؟
- سرطان معده در افراد مسن‌تر شایع‌تر است. این آمار حدود 45% در افراد بالای 75 سال را گزارش می‌دهد.
- در مردان شیوع بیشتری نسبت به زنان دارد.
جالب است بدانید نوع سرطان معده بر اساس موقعیت جغرافیایی و با توجه به جنسیت می‌تواند متفاوت باشد؛ در کشورهایی مثل آمریکا، سرطان بیشتر در قسمت بالایی معده و نزدیک به مری اتفاق می‌افتد در صورتیکه در دیگر نقاط معمولا بخش‌های دیگر معده درگیر می‌شوند. در مردان سرطان‌هایی شایع است که در قسمت بالایی معده و نزدیک به مری رخ می‌دهند ولی در زنان بیشتر بخش‌های پایین درگیر هستند.
علائم اولیه و پیشرفته سرطان معده
سرطان معده در مراحل اولیه معمولا بدون علامت است و اگر علائمی بروز کند، اغلب خفیف و غیراختصاصی هستند و از این طریق سرطان معده قابل تشخیص نبوده و ممکن است علل ساده و شایع‌تری داشته‌باشند. همچنین علائم سرطان معده با توجه به مرحله و شدت سرطان متفاوت است.
علائم اولیه
اغلب، این علائم خفیف و گذرا، ناشی از سرطان معده نیستند. اما اگر ادامه‌دار باشند، حتما به پزشک برای ارزیابی و تشخیص مشکل، مراجعه کنید.
علائم پیشرفته
در مراحل پیشرفته‌تر ممکن است علائم زیر نیز اضافه شوند:
- کاهش وزن بدون دلیل مشخص
- خستگی شدید: ممکن است ناشی از کم‌خونی باشد.
- استفراغ، گاهی همراه با خون: این خون ممکن است قرمز روشن یا شبیه تفاله قهوه باشد.
- مدفوع تیره یا سیاه‌رنگ: نشانه خونریزی داخلی است.
علائم مربوط به گسترش و متاستاز سرطان
در صورتیکه سرطان به سایر نقاط بدن گسترش یابد، علائم مختص همان ناحیه بروز می‌کند؛ مثلا گسترش این سرطان به غدد لنفاوی ممکن است باعث تشکیل توده‌های قابل‌لمس زیر پوست شود. گسترش به کبد می‌تواند باعث زردی پوست و چشم شود.
علائمتان را جدی بگیرید.
علائم گوارشی مداوم یا نگران کننده‌ای دارید؟ با ابزار تحلیل علائم چمه، علائم خود را وارد کنید و راهنمایی اولیه دریافت کنید. رایگان و در چند دقیقه
علل و عوامل خطر
با اینکه علت دقیق سرطان معده هنوز به‌طور کامل مشخص نیست، اما متخصصان معتقدند بیشتر این سرطان‌ها زمانی شروع می‌شوند که به پوشش داخلی معده آسیب برسد. سرطان معده در نتیجه‌ی تغییرات در DNA سلول‌های معده تشکیل می‌شود. در نتیجه‌ی این تغییرات سلول‌ها به سرعت و بدون کنترل رشد کرده و برخلاف سلول‌های سالم، از بین نمی‌روند.
عوامل خطر
- عفونت هلیکوباکتر پیلوری: سرطان معده در اثر این عفونت حدود 40% سرطان‌ها را شامل می‌شود. این باکتری از طریق غذا و آب آلوده منتقل می‌شود و معمولا مشکل‌ساز نمی‌شود. با این‌حال در برخی موارد می‌تواند به التهاب و زخم معده و در نهایت سرطان معده منجر شود. تشخیص این باکتری با آزمایش خون، تست تنفسی یا آزمایش مدفوع ممکن است.
- مصرف سیگار: حدود 15% از سرطان‌های معده مرتبط با سیگار هستند. هر چه تعداد سیگار روزانه بیشتر باشد، احتمال ابتلا نیز بیشتر است.
- مصرف الکل: مصرف زیاد و منظم الکل نیز می‌تواند خطر ابتلا به سرطان معده را افزایش دهد.
- رژیم غذایی: مصرف زیاد غذاهای شور و مصرف کم میوه و سبزیجات از عوامل خطر شناخته شده است.
- سابقه‌ی خانوادگی: داشتن سابقه‌ی خانوادگی سرطان معده یا برخی سندرم‌های ژنتیکی نادر، خطر را افزایش می‌دهد.
- پولیپ معده و جراحی قبلی معده: وجود پولیپ‌های غیرسرطانی در معده، یا سابقه‌ی جراحی برداشتن بخشی از معده، از عوامل خطر شناخته‌شده هستند.
- مواجهه‌ی شغلی: برخی مشاغل، مانند کار در صنعت تولید لاستیک، با افزایش خطر مرتبط هستند؛ هرچند این مورد نادر است.
مراحل سرطان معده
برای تعیین مرحله سرطان معده معمولا از یک سیستم استاندارد بین‌المللی استفاده می‌شود. این مرحله‌بندی به پزشک کمک می‌کند بهترین روش درمانی را انتخاب کند.
مرحله‌بندی سرطان معده بر اساس 3 عامل انجام می‌شود:
- اندازه‌ی تومور
- گسترش به غدد لنفاوی
- گسترش به سایر اندام‌ها
بطور کلی مراحل سرطان معده را می‌توان بصورت زیر ساده‌سازی کرد:
مرحله 0 : دیسپلازی با درجه بالا
در این مرحله سلول‌های غیرطبیعی فقط در لایه‌ی سطحی‌ترین پوشش معده دیده می‌شوند و هنوز به سرطان تهاجمی تبدیل نشده‌اند. در این مرحله معمولا امکان برداشتن سلول‌های غیرطبیعی از طریق آندوسکوپی وجود دارد.
مرحله 1و 2 : موضعی
در این حالت تومور به لایه‌های عمیق‌تر دیواره‌ی معده رشد کرده، اما ممکن است هنوز به غدد لنفاوی مجاور گسترش نیافته باشد یا فقط تعداد کمی از آن‌ها را درگیر کرده باشد.
مرحله 3: گسترش منطقه‌ای
تومور به لایه‌ی بیرونی معده یا تعداد بیشتری از غدد لنفاوی مجاور رسیده است.
مرحله 4: متاستاتیک
سرطان به اندام‌های دورتر بدن (مانند کبد یا ریه) گسترش یافته و باعث بروز علائمی در آن‌ها نیز خواهد شد.
روش‌های تشخیص سرطان معده
در صورتیکه علائم مشکوکی داشته باشید و احتمال سرطان معده وجود داشته باشد، پزشک ابتدا شرح‌حال گرفته و در صورت لزوم، شما را برای بررسی‌های تخصصی‌تر ارجاع می‌دهد.
آندوسکوپی فوقانی: روش اصلی تشخیص
در این روش که اصلی‌ترین روش تشخیص سرطان معده است، پزشک با یک لوله‌ی نازک و دوربین‌دار، پوشش داخلی مری، معده و ابتدای روده‌ی کوچک را بررسی می‌کند. در صورتیکه که ناحیه‌ی مشکوکی دیده شود، نمونه‌برداری (بیوپسی) از همان طریق انجام می‌شود. این تنها روشی است که می‌تواند با قطعیت مشخص کند بافت سرطانی است یا خیر.
روش‌های تکمیلی
- سونوگرافی آندوسکوپیک: برای بررسی عمق نفوذ تومور در دیواره‌ی معده و بررسی غدد لنفاوی مجاور
- تصویربرداری (سی‌تی اسکن، MRI): برای بررسی گسترش احتمالی سرطان به سایر اندام‌ها
- آزمایش خون مخفی مدفوع: می‌تواند نشانه خونریزی داخلی ناشی از تومور را مشخص کند.
- لاپاراسکوپی تشخیصی: در برخی موارد، برای بررسی دقیق‌تر سطح اندام‌های داخل شکم و اطمینان از عدم گسترش سرطان، این روش کم‌تهاجمی استفاده می‌شود.
روش‌های درمان سرطان معده
روش درمان برای افراد مبتلا به سرطان معده به عوامل مختلفی بستگی دارد: محل دقیق تومور در معده، اندازه‌ی آن، اینکه آیا به سایر نقاط بدن گسترش یافته یا نه و سلامت عمومی فرد. برای درمان، معمولا از یک یا چند روش زیر استفاده می‌شود.
جراحی
در درمان سرطان معده، بسته به مرحله سرطان، جراحی می‌تواند انجام شود. این جراحی‌ها شامل برداشتن بخشی از معده و یا کل آن هستند.
شیمی‌درمانی
در این روش درمانی، از داروهای ضدسرطان برای از بین‌بردن سلول‌های سرطانی استفاده می‌شود. همچنین ممکن است پس از جراحی یا پیش از آن و یا بعنوان درمان اصلی در موارد پیشرفته‌تر سرطان، تجویز شود.
پرتودرمانی
در پرتودرمانی برای درمان سرطان، از امواج پرانرژی برای از بین‌بردن سلول‌های سرطانی استفاده می‌کنند؛ این روش معمولا همراه با شیمی‌درمانی و یا برای کاهش علائم در مراحل پیشرفته به‌کار می‌رود.
درمان‌های هدفمند و ایمونوتراپی
در مواردی که سرطان پیشرفته یا گسترش یافته است از ایمونوتراپی استفاده می‌شود. ایمونوتراپی، که در آن سیستم ایمنی بدن برای شناسایی و حمله به سلول‌های سرطانی تقویت می‌شوند، هنوز بعنوان یک روش نسبتا جدید شناخته می‌شود. این روش در ایران هم به تدریج در برخی مراکز تخصصی در دسترس قرار گرفته است.
ویروتراپی
یکی از جدیدترین روش‌های درمانی سرطان، استفاده از ویروس‌ها ی اصلاح شده برای حمله‌ی مستقیم به سلول‌های سرطانی است. این ویروس‌ها بطور اختصاصی سلول‌های سرطانی را آلوده و از بین می‌برند و همزمان سیستم ایمنی بدن را نیز فعال می‌کنند. با این حال این روش هنوز در مرحله‌ی تحقیقاتی است و برای سرطان معده بیشتر یک درمان تکمیلی احتمالی برای آینده محسوب می‌شود و نه یک گزینه‌ی استاندارد درمانی امروز.
پس از پایان درمان، ویزیت‌های پیگیری منظم برای بررسی روند بهبودی و تشخیص زودهنگام هرگونه بازگشت احتمالی بیماری، اهمیت زیادی دارد.
روش‌های پیشگیری از سرطان معده
باید توجه کرد که هیچ راه قطعی برای پیشگیری کامل از سرطان معده وجود ندارد؛ برخی عوامل خطر، مانند تغییرات ژنتیکی ارثی قابل تغییر نیستند. با این‌حال رعایت برخی نکات می‌تواند خطر ابتلا را کاهش دهد.
- درمان عفونت هلیکوباکتر پیلوری: در صورت وجود این عفونت، برای پیشگیری از عوارض آن، درمان را دنبال کنید.
- عدم استفاده از سیگار: سیگار خطر سرطان معده و همچنین بسیاری دیگر از سرطان‌ها را افزایش می‌دهد.
- مصرف روزانه میوه و سبزیجات متنوع
- کاهش مصرف غذاهای شور: محدود کردن این غذاها به سلامت معده کمک می‌کند.
- اطلاع دادن سابقه خانوادگی به پزشک: در صورتی که سابقه خانوادگی قوی سرطان معده دارید، ممکن است پزشک غربالگری منظم را برایتان توصیه کند. این آزمایش‌ها می‌توانند سرطان را پیش از بروز علائم شناسایی کنند.
هشدار پزشکی
این مقاله برای افزایش آگاهی نوشته شده و جایگزین پزشک نیست.
در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر، بدون تاخیر به پزشک مراجعه کنید:
- استفراغ همراه با خون (قرمز روشن یا شبیه تفاله قهوه)
- مدفوع تیره یا سیاه‌رنگ
- کاهش وزن شدید و بدون دلیل مشخص
- دشواری فرآیند در بلع غذا
- درد مداوم و شدید در ناحیه شکم
- زردی پوست یا چشم‌ها
- احساس توده یا تورم غیرعادی در ناحیه‌ی شکم
توجه داشته باشید که بسیاری از این علائم می‌توانند دلایل ساده‌تر و غیرسرطانی هم داشته باشند؛ اما تشخیص دقیق تنها با بررسی پزشک ممکن است. به‌تاخیرانداختن مراجعه، به‌ویژه در صورت وجود چند علامت همزمان، می‌تواند بر روند تشخیص و درمان تاثیر بگذارد.
نگاه نهایی به سرطان معده
سرطان معده اغلب به آرامی پیشرفت می‌کند، بنابراین فرصت مناسبی برای تشخیص در مراحل اولیه فراهم می‌کند که به این علت، شانس درمان بالا می‌رود.
با این‌حال، با توجه به اینکه علائم اولیه‌ی این بیماری اغلب خفیف و غیراختصاصی است و می‌تواند با سوءهاضمه ساده اشتباه گرفته شود، توجه به علائم مشکوک و مراحعه‌ی به موقع، بسیار در مسیر درمانی موثر است.