علائم
آندوسکوپی فوقانی چیست و چگونه انجام می‌شود؟
آندوسکوپی فوقانی روشی است برای ارزیابی و بررسی اجزای داخلی بدن از جمله مری، معده و ابتدای روده‌ی کوچک. از این طریق می‌توان برای تشخیص بیماری‌های گوارشی استفاده کرد. در این مقاله با انواع آندوسکوپی، کاربردهای آن، نحوه‌ی آمادگی، مراحل انجام و عوارض احتمالی ناشی از آندوسکوپی، آشنا خواهیم شد. اگر پزشک برای شما یا اطرافیانتان آندوسکوپی را تجویز کرده و یا می‌خواهید بیشتر در مورد آن بدانید، این مقاله برای شما مفید خواهد بود. تیم چمه در راستای افزایش آگاهی عمومی، این مطلب را تهیه کرده است.
- ۹ دقیقه مطالعه
- به‌روزرسانی 5 آبان 1405
این مقاله توسط پزشک مجموعه بازبینی و تایید شده است
آندوسکوپی چیست و چرا انجام می‌شود؟
آندوسکوپی روشی است که به پزشک اجازه می‌دهد اجزای داخلی بدن را از نزدیک بررسی کند. در آندوسکوپی، یک لوله‌ی نازک که مجهز به نور و دوربین کوچکی در انتهای آن است را وارد بدن می‌کنند. با استفاده از این دوربین تصاویر یا فیلم از اجزای داخلی بدن روی صفحه نمایش به پزشک نمایش داده می‌شود.
بسیاری از آندوسکوپ‌ها دارای کانال‌های داخلی مخصوصی هستند که پزشک می‌تواند از طریق آن‌ها ابزار لازم برای نمونه‌برداری یا حتی برخی اقدامات درمانی را وارد کند.
انواع آندوسکوپ بر اساس اندام مورد بررسی
آندوسکوپی انواع مختلفی دارد که هر کدام اندام خاصی از بدن را بررسی می‌کنند. مانند آرتروسکوپی برای مفاصل، برونکوسکوپی برای ریه‌ها و هیستروسکوپی برای رحم. در این مقاله بطور اختصاصی به آندوسکوپی فوقانی (گوارشی) می‌پردازیم.
آندوسکوپی فوقانی چیست؟
آندوسکوپی فوقانی با نام علمی ازوفاگوگاستروداودنوسکوپی، روشی برای بررسی اندام‌های دستگاه گوارش شامل مری، معده و ابتدای روده‌ی کوچک است. این روش معمولا توسط یک فوق‌تخصص گوارش انجام شده و ممکن است در مطب پزشک، مرکز جراحی سرپایی، یا بیمارستان صورت گیرد.
بسیاری از آندوسکوپ‌ها کانال‌های داخلی مخصوصی دارند که پزشک می‌تواند از طریق آن‌ها ابزار لازم برای نمونه‌بردای یا حتی برهی اقدامات درمانی را وارد کند.
روش‌های نوین‌تر و کم‌تهاجمی‌تر
برای بررسی اندام‌های داخلی بدن، یکی از پیشرفته‌ترین روش‌ها، کپسول آندوسکوپی است. در این روش بجای استفاده از لوله، بیمار کپسولی کوچک که حاوی دوربین است را استفاده می‌کند. دوربین موجود در این کپسول، از طول مسیر گوارشی عکس می‌گیرد که به تشخیص خونریزی یا تومور در روده‌ی کوچک کمک می‌کند.
چه زمانی به آندوسکوپی نیاز داریم؟
از آندوسکوپی فوقانی با سه هدف استفاده می‌شود: غربالگری، تشخیص و درمان.
غربالگری
در برخی موارد، برای بررسی زودهنگام تغییرات پیش‌سرطانی در مری یا معده (مانند مری‌بارت) استفاده می‌شود. غربالگری معمولا برای افرادی که سابقه‌ی خانوادگی این بیماری‌ها و یا بیماری‌های زمینه‌ای خطرناک دارند، انجام می‌شود.
تشخیص
از طریق آندوسکوپی فوقانی، علت علائمی مانند سوزش سردل، تهوع، استفراغ، درد شکم، دشواری بلع یا خونریزی گوارشی بررسی می‌شود. از مهم‌ترین قابلیت‌های آندوسکوپی، نمونه‌برداری (بیوپسی) است. این حالت به معنای برداشتن بافت مشکوک برای بررسی زیر میکروسکوپ و تشخیص خوش‌خیم یا بدخیم بودن آن است.
درمان
امروزه، برخلاف قبلا که از آندوسکوپی فقط برای مشاهده‌ی اندام‌ها استفاده می‌شد، از این روش با ابزارهای مخصوصی که از طریق آندوسکوپ وارد بدن می‌شوند، می‌توان اقدامات درمانی نیز انجام داد:
- متوقف کردن خونریزی داخلی (مثلا در زخم معده)
- برداشتن پولیپ یا بافت آسیب دیده
- تزریق دارو در محل مشخص
- بازکردن یا گشادکردن مسیرهای تنگ شده مری
- قراردادن استنت برای باز نگه‌داشتن مسیر مسدود شده
آندوسکوپی برای تشخیص کدام بیماری‌ها استفاده می‌شود؟
آندوسکوپی فوقانی می‌تواند این بیماری‌های گوارشی را شناسایی کند:
علائمتان را جدی بگیرید.
اگر علائم گوارشی مداومی دارید و علت دقیق آن را نمی‌دانید، با ابزار تحلیل علائم چمه، علائم خود را وارد کنید و راهنمایی اولیه دریافت کنید. رایگان و در چند دقیقه
آمادگی قبل از آندوسکوپی
وابسته به شرایط بیمار، دستورالعمل‌های متفاوتی از طرف پزشک به شما ارائه می‌شود. معمولا موارد زیر برای قبل از آندوسکوپی فوقانی پیشنهاد می‌شود که انجام دهید:
- آزمایش‌های پیش از عمل را انجام دهید: ممکن است نیاز به آزمایش‌های خاصی مانند آزمایش خون داشته باشید.
- تاریخچه‌ی پزشکی خود را کامل بیان کنید: پزشک را از هرگونه بیماری زمینه‌ای و داروها یا مکمل‌هایی که مصرف می‌کنید، آگاه کنید.
- ناشتا باشید: معمولا باید حدود 8 ساعت قبل از آندوسکوپی، از خوردن غذاهای جامد و حدود 4 ساعت قبل از نوشیدن مایعات خودداری کنید تا هنگام انجام آزمایش، معده خالی باشد.
- مصرف برخی داروها را قطع کنید: ممکن است پزشک تشخیص دهد برخی داروها قبل از آندوسکوپی مصرف نشوند. با این‌حال حتما با پزشک خود مشورت کنید.
- عدم مصرف سیگار پیش از آندوسکوپی
- یک همراه برای بازگشت داشته باشید: در برخی موارد که از داروهای بیهوشی استفاده می‌شود، نیاز به همراه برای بازگشت خواهید داشت.
مراحل انجام آندوسکوپی
آندوسکوپی بطور معمول بین 15 تا 30 دقیقه طول می‌کشد، که این مدت زمان بسته به نوع آندوسکوپی، متفاوت است. برای آماده سازی و بی‌حسی، همچنین وابسته به نوع آزمایش، از یکی از روش‌های زیر استفاده می‌شود:
- آرام‌بخشی متوسط: برای اکثر آندوسکوپی‌ها استفاده می‌شود تا در طول عمل خوابیده و بدون درد باشید.
- بی‌حسی موضعی همراه با آرام‌بخش: ناحیه‌ی مورد نظر بی‌حس می‌شود بدون اینکه فرد کاملا به خواب برود.
- بیهوشی عمومی: در مواقعی بسیار کم این حالت لازم می‌شود.
مراحل انجام (برای آندوسکوپی فوقانی)
- روی میز معاینه، به پشت یا پهلو دراز کشیده و دستگاه‌های پایش علائم بدن، برای بررسی تنفس، فشارخون و ضربان قلب، به شما متصل می‌شود.
- با استفاده از یک اسپری بی‌حس کننده، گلو را بی‌حس کرده و ممکن است از یک محافظ پلاستیکی دهان استفاده شود.
- لوله آندوسکوپ، به آرامی وارد دهان شده و از شما خواسته می‌شود در لحظه‌ی عبور لوله از گلو، قورت دهید. در این مرحله ممکن است احساس فشار کنید اما دردی نباید احساس شود.
- پس از عبور لوله از گلو، دیگر نمی‌توانید صحبت کنید. البته آندوسکوپ در تنفس شما اختلالی ایجاد نمی‌کند.
- دوربین کوچک انتهای لوله آندوسکوپ، تصاویر را به یک صفحه نمایش منتقل می‌کند و پزشک آن را برای یافتن ناهنجاری‌ها بررسی می‌کند.
- در صورت لزوم، پزشک با ابزارهای مخصوص از طریق آندوسکوپ، نمونه برداری کرده و یا در صورت وجود پولیپ، آن را برمی‌دارد.
- در پایان آندوسکوپ به آرامی از دهان خارج می‌شود.
آیا آندوسکوپی درد دارد؟
این یکی از رایج‌ترین سوالات است. بی‌حسی و آرام‌بخش‌ها معمولا از احساس درد در طول عمل جلوگیری می‌کنند. در برخی روش‌ها، مانند کولونوسکوپی، ممکن است هنگام ورود لوله، احساس فشار کنید اما این حس، به سرعت برطرف می‌شود.
عوارض بعد از آندوسکوپی
پس از اتمام آندوسکوپی، تیم پزشکی علائم حیاتی شما را ارزیابی کرده و شما را به یک بخش استراحت منتقل می‌کنند تا اثر آرام‌بخش‌ها از بین بروند. این پروسه، معمولا یک ساعت طول می‌کشد.
نکات مهم بعد از عمل
- تا پایان همان روز، از فعالیت‌های سنگین و کار با ماشین‌آلات خودداری کنید.
- با اینکه ممکن است احساس هوشیاری کنید، زمان واکنش و قدرت تصمیم‌گیری شما همچنان تحت تاثیر داروست، بنابراین بهتر است تا 24 ساعت آینده رانندگی نکرده و تصمیم‌گیری‌های مهم را انجام ندهید.
عوارض جانبی خفیف و موقت
معمولا عوارض جانبی آندوسکوپی طی دو روز برطرف می‌شوند که این مدت زمان بسته به نوع عمل و محلی که آندوسکوپ در آن قرار گرفته است، متفاوت است. برخی عوارض ممکن است پس از آندوسکوپی، در فرد ایجاد شود:
- گرفتگی صدا یا گلودرد خفیف، اگر آندوسکوپ از گلو عبور کرده باشد.
- نفخ، گرفتگی شکم، یا حالت تهوع، در صورتی که آندوسکوپی روده انجام گرفته باشد.
عوارض گفته شده، با گذر زمان بهبود می‌یابند، اما در صورت نگرانی یا ناراحتی شدید، با پزشک خود تماس بگیرید.
هشدار پزشکی
این مقاله برای افزایش آگاهی نوشته شده و جایگزین پزشک نیست.
در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر پس از آندوسکوپی، سریعا به پزشک یا اورژانس 115 مراجعه کنید:
- درد شدید و مداوم شکم یا قفسه سینه
- تب یا لرز
- استفراغ خونی یا مدفوع سیاه و قیری رنگ
- دشواری در بلع یا تنفس
این علائم، ممکن است نشانه‌ی عوارضی جدی‌تر مانند سوراخ‌شدگی یا خونریزی داخلی باشند که نیاز به بررسی فوری دارند.
به تاخیر انداختن مراجعه می‌تواند بر روند تشخیص و درمان تاثیرگذار باشد.
چشم‌انداز آندوسکوپی فوقانی
آندوسکوپی یک روش کوتاه و کم‌خطر است که اکثر افراد همان روز به خانه باز می‌گردند و عوارض جانبی آن بسیار خفیف و موقتی هستند. البته آمادگی پیش از عمل و توجه به علائم هشدار پس از آن، بسیار پراهمیت است. عوارض جانبی احتمالی آندوسکوپی فوقانی مانند گلودرد خفیف یا نفخ، معمولا طی یک الی دو روز برطرف می‌شود و نیازی به نگرانی ندارند.
نتیجه‌ی نهایی و اهمیت این آزمایش، به یافته‌های حین عمل بستگی دارد؛ اگر بیوپسی یا نمونه‌برداری انجان شده باشد، نتیجه‌ی آزمایشگاهی معمولا ظرف چند روز آماده شده و پزشک بر اساس آن، بهترین مسیر درمانی را توصیه می‌کند.