بیماریفوق تخصص گوارش
عفونت معده و انواع آن: از علت تا درمان
عفونت معده می‌تواند علل بسیار متفاوتی داشته باشد، مانند ویروس‌ها، باکتری‌ها و در موارد نادر انگل‌ها. در این مقاله به انواع عفونت معده و عوامل عفونت‌زا می‌پردازیم. همچنین علل، علائم و روش‌های درمان برای هرکدام را نیز بررسی می‌کنیم. اگر شما یا یکی از نزدیکانتان درگیر عفونت معده هستید، این مقاله برای شما مفید خواهد بود. تیم چمه در راستای افزایش آگاهی عمومی، این مطلب را تهیه کرده است.
- ۹ دقیقه مطالعه
- به‌روزرسانی 3 آبان 1405
این مقاله توسط پزشک مجموعه بازبینی و تایید شده است
عفونت معده چیست؟
به التهابی که در اثر ورود یک عامل بیماری‌زا (مانند ویروس، باکتری و یا به ندرت انگل و قارچ) در معده ایجاد می‌شود، عفونت معده گفته می‌شود. این التهاب باعث تورم و حساسیت در اندام‌هایی مانند معده و روده شده و علائمی مانند تهوع، استفراغ، اسهال و درد شکمی ایجاد می‌شود.
معمولا عفونت معده اصطلاح رایج‌تری برای بیان این شرایط است اما در پزشکی، معمولا گاستروانترویت برای بیان عفونت معده و روده استفاده می‌شود؛ بدلیل اینکه این عوامل عفونت‌زا، معمولا معده و روده را همزان درگیر می‌کنند و نه فقط معده و یا روده را به تنهایی.
بطور رایج برای توصیف عفونت معده از اصطلاحاتی مانند آنفولانزای معده و یا میکروب معده هم استفاده می‌شود که از نظر توصیف بیماری و پزشکی صحیح نیست.
عفونت معده بسیار شایع بوده و سالانه میلیون‌ها نفر را در سراسر جهان درگیر می‌کند. هرچند افرادی که بیماری زمینه‌ای ندارند و دارای سیستم ایمنی قوی‌ای هستند، نیاز به درمان خاصی نداشته و با استراحت طی چند روز بهبود می‌یابند. با این‌حال، در نوزادان، سالمندان و افرادی با سیستم ایمنی ضعیف، این عفونت می‌تواند شدیدتر بوده و در موارد نادر خطرناک نیز باشد.
انواع عفونت معده
عفونت معده بر اساس نوع عامل بیماری‌زا به چند دسته تقسیم می‌شود:
عفونت ویروسی (شایع‌ترین)
رایج‌ترین نوع عفونت معده، از نوع ویروسی است که مهم‌ترین ویروس‌هایی که معده و روده را درگیر می‌کنند شامل نوروویروس در بزرگسالان، روتاویروس و آدنوویروس در نوزادان و کودکان هستند.
این نوع عفونت معمولا از طریق غذا یا آب آلوده و یا تماس نزدیک با فرد بیمار منتقل می‌شود. علائم این نوع عفونت معمولا 4 تا 48 ساعت پس از ابتلا به ویروس شروع شده و طی 1 الی 3 روز بهبود می‌یابد.
عفونت باکتریایی
در این نوع، عفونت معده در اثر ابتلا به باکتری‌هایی مانند سالمونلا، کمپیلوباکتر و ای‌کولای بروز می‌کند که معمولا به آن مسمومیت غذایی گفته می‌شود و پس از ویروس‌ها، دومین علت شایع بوجود آمدن عفونت در معده و روده هستند.
علائم آن معمولا شدیدتر از نوع ویروسی بوده و می‌تواند باعث بوجود آمدن تب بالا و اسهال خونی در فرد مبتلا شود. علائم آن معمولا طی 12 ساعت پس از ابتلا ظاهر می‌شود.
عفونت انگلی
این نوع عفونت بیشتر در مناطقی دیده می‌شود که دسترسی محدود به آب سالم دارند. انگل‌هایی مانند ژیاردیا، از طریق آب آلوده منتقل شده و باعث ایجاد عفونت می‌شوند. عفونت در اثر انگل، کمتر از نوع ویروسی و باکتریایی شایع است.
علائم عفونت انگلی معده و روده، دیرتر شروع شده ولی مدت زمان عفونت بیشتر است. از نشانه‌های آن می‌توان به مدفوع چرب و بدبو اشاره کرد.
عفونت قارچی
عفونت قارچی معده کمترین شیوع را دارد و بیشتر در افرادی که دارای ضعف در سیستم ایمنی هستند، مشاهده می‌شود.
| نوع عفونت | عامل شایع | ویژگی خاص |
|---|---|---|
| ویروسی | نوروویروس، روتاویروس | شایع‌ترین نوع، شروع سریع، بهبود طی1-3 روز |
| باکتریایی | سالمونلا، کمپیلوباکتر، ای‌کولای | علائم شدیدتر، احتمال تب بالا و اسهال خونی |
| انگلی | ژیاردیا | شروع دیرتر، مدفوع چرب و بدبو |
| قارچی | - | معمولا فقط در افرادی با ضعف شدید در سیستم ایمنی |
علائم شایع وجود عفونت در معده
معمولا علائم عفونت‌های معده با عوامل متفاوت، مشابه هستند و تنها در شدت و مدت زمان درگیری عفونت متفاوت‌اند. از شایع‌ترین علائم عفونت معده و روده، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- تهوع و استفراغ
- کاهش اشتها
- تب (معمولا خفیف)
- لرز و درد عضلانی
- در موارد شدیدتر، کاهش وزن ناخواسته و اختلال در تعادل الکترولیت‌های بدن
روند بروز علائم عفونت معده
علائم عفونت معده، اغلب بصورت ناگهانی ظاهر می‌شود. ابتدا نشانه‌های گوارشی شامل اسهال، دل‌درد و حالت تهوع، بروز کرده و ممکن است در طول روز، علائم عمومی‌تر مانند تب و لرز هم به آن‌ها اضافه شود.
چه نشانه‌هایی می‌تواند نوع عفونت را مشخص کند؟
با اینکه تمام عفونت‌های معده با علل ایجاد کننده‌ی متفاوت، دارای علائم اولیه مشابهی هستند، اما بروز برخی نشانه‌ها می‌تواند بیانگر نوع آن نیز باشد:
- اسهال خونی: بیشتر در عفونت‌های باکتریایی یا یک بیماری جدی‌تر است.
- وجود خون یا مخاط در مدفوع: اغلب انگلی یا باکتریایی است.
- تب بالا: معمولا در عفونت‌های باکتریایی مشاهده می‌شود.
علائمتان را جدی بگیرید.
مطمئن نیستید عفونت معده‌ی شما از کدام نوع است؟ با ابزار تحلیل علائم چمه، علائم و نشانه‌های خود را وارد کرده و راهنمایی اولیه دریافت کنید. رایگان و در چند دقیقه
عفونت معده چگونه تشخیص داده می‌شود؟
برای تشخیص وجود عفونت معده، پزشک معمولا با پرسیدن سوالاتی درباره‌ی علائم بیمار و بررسی بالینی، مانند زمان شروع علائم، عفونت معده را تشخیص داده و معمولا نیازی به آزمایش‌های تخصصی نیست.
با این‌حال در صورتی که علائم غیرمعمول بوده و یا بیماری مدت طولانی باقی بماند، پزشک ممکن است آزمایش‌های زیر را تجویز کند:
- آزمایش مدفوع: برای شناسایی دقیق عامل بیماری‌زا (ویروس، انگل، باکتری) و رد کردن سایر بیماری‌ها
- آزمایش خون: برای بررسی نشانه‌هایی مانند کم‌آبی بدن یا التهاب.
راه‌های انتقال و پیشگیری از عفونت معده
عفونت معده چگونه منتقل می‌شود؟
معمولا عوامل عفونت‌زای معده و روده به راحتی از فردی به فرد دیگر منتقل می‌شود. از رایج‌ترین راه‌های انتقال عبارت‌اند از:
- تماس با فرد بیمار: ویروس‌ها و باکتری‌ها می‌توانند از راه تماس مستقیم یا استفاده از وسایل مشترک منتقل شوند.
- غذا یا آب آلوده: مصرف غذاهایی که به درستی پخته نشده یا فردی آن را بدون شست‌وشوی دست تهیه کرده، یکی از شایع‌ترین راه‌های انتقال است. غذای آلوده معمولا طعم، بو یا ظاهر غیرعادی ندارد.
- سطوح آلوده: لمس سطح یا وسیله‌ای آلوده و سپس رساندن دست به دهان، بینی یا چشم.
فردی که مبتلا شده باشد پیش از بروز علائم و حتی پس از بهبودی نیز می‌تواند عامل بیماری‌زا را منتقل کند.
چگونه از عفونت معده پیشگیری کنیم؟
رعایت موارد زیر در پیشگیری از ابتلا به عفونت معده بسیار موثر است:
- شست‌وشوی مرتب دست‌ها با آب و صابون
- رعایت بهداشت غذایی
- استفاده از وسایل شخصی جداگانه
- تمیز نگه‌داشتن سطوح
- شست‌وشوی جداگانه‌ی لباس و ملحفه‌ی فرد بیمار
- پرهیز از تماس نزدیک و تهیه‌ی غذا برای دیگران در دوران بیماری
- احتیاط در سفر و مصرف غذا و آب تمیز و مطمئن
- واکسن روتاویروس برای نوزادان: این واکسن باید با تجویز متخصص اطفال استفاده شود.
درمان و مدیریت عفونت معده
مسیر درمان عفونت معده و روده بر اساس عامل ایجاد کننده آن تجویز می‌شود. با این‌حال، همانطور که قبلا نیز گفته شد، در اکثر موارد، عفونت معده و روده نیازی به دارودرمانی نداشته و با مراقبت و استراحت، طی چند روز بهبود می‌یابد.
مراقبت‌های خانگی
- نوشیدن مایعات کافی: مهم‌ترین اقدام برای پیشگیری از کم‌آبی بدن.
- استراحت کافی
- تغذیه‌ی سبک
- پرهیز از مصرف نوشیدنی‌های شیرین و پرشکر
- ادامه‌ی شیردهی طبیعی برای نوزادان
داروها
توجه شود که مصرف آنتی‌بیوتیک تنها در عفونت‌های باکتریایی و یا انگلی موثر است و بر عفونت‌های ویروسی تاثیری نداشته و مصرف آن می‌تواند عوارضی داشته باشد.
برای مصرف داروهای ضدتهوع یا ضداسهال پیشنهاد می‌شود با مشورت پزشک انجام شود، به‌ویژه در کودکان.
عوارض احتمالی عفونت معده چیست؟
شایع‌ترین عارضه‌ی عفونت معده، کم‌آبی بدن است. وقتی فرد دچار اسهال یا استفراغ مکرر می‌شود، مقدار زیادی آب و املاح از دست داده و در صورتی که این کمبود جبران نشود، بدن دچار اختلالاتی خواهد شد.
در افرادی که بیماری زمینه‌ای ندارند، معمولا این شرایط با مصرف آب و محلول‌های آب‌رسان خوراکی، از بین خواهد رفت، اما در گروه‌های خاصی از افراد، این عارضه می‌تواند شدیدتر و خطرناک‌تر باشد.
نوزادان و کودکان
کودکان و نوزادان بدلیل حجم کوچک‌تر بدن، سریع‌تر از بزرگسالان دچار کم‌آبی می‌شوند. در صورتی که نوزاد شما زیر 6 ماه است، در صورت شک به عفونت معده، به پزشک مراجعه کنید.
توجه شود که بسیاری از داروهای ضداستفراغ یا ضداسهال که بزرگسالان مصرف می‌کنند، برای نوزادان و کودکان خطرناک هستند و حتما پیش از دادن هرگونه دارو، با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
سالمندان
عفونت معده در سالمندان شیوع بالاتری دارد و احتمال ابتلا به کم‌ابی در اثر این عفونت‌ها بسیار زیاد است. همچنین مصرف برخی داروها و ابتلا به برخی بیماری‌های مزمن روده می‌تواند علائمی مشابه عفونت معده داشته که در این حالت نیاز به تشخیص افتراقی است.
عوارض نادرتر
در صورتی که عفونت معده طولانی‌مدت ادامه پیدا کند، می‌تواند به آسیب و حتی زخم در معده و روده منجر شود. افرادی که سیستم ایمنی ضعیف دارند و یا دسترسی محدود به آب سالم و مراقبت‌های بهداشتی دارند، بیشتر در معرض این عوارض نادر هستند.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
در بزرگسالان
معمولا عفونت معده نیاز به درمان دارویی و مراجعه به پزشک نداشته و خود به خود بهبود می‌یابد. با این‌حال در صورتی که شرایط زیر پیش آمد، پیشنهاد می‌شود به پزشک مراجعه کنید:
- درد شدید شکم که رو به وخامت است.
- استفراغ یا اسهال مکرر که بیش از 2 روز ادامه داشته باشد.
- تب بالا (بیش از 38 تا 40 درجه)
- وجود خون یا مخاط در مدفوع، و یا مدفوع سیاه و قیری
- علائم کم‌آبی بدن: تشنگی شدید، خشکی دهان، کاهش یا تیره شدن ادرار، سرگیجه یا سبکی سر
- ضربان قلب نامنظم یا غش کردن
- تغییر در سطح هوشیاری
در نوزادان و کودکان
بعلت حجم کوچک بدن در نوزادان و کودکان، سریع‌تر از بزرگسالان به کم‌آبی دچار می‌شوند. در این حالت فورا به پزشک کودک مراجعه کنید:
- تب بالا (به ویژه در نوزادان زیر 6 ماه)
- بی‌قراری، خواب آلودگی غیرعادی یا بی‌حالی شدید
- اسهال خونی یا استفراغ مکرر
- کاهش محسوس تعداد پوشک خیس
- خشکی دهان یا گریه کردن بدون اشک
- فرورفتگی ملاج کودک (نقطه‌ی نرم بالای سر نوزاد)
- تنفس سریع یا دست و پای سرد
گروه‌هایی که باید همیشه با احتیاط بیشتری برخورد کنند:
برخی افراد به‌دلیل خطر بالاتر عوارض، باید در صورت بروز هرگونه علامت غیرمعمول در سریع‌ترین زمان به پزشک مراجعه کنند. این گروه شامل زنان باردار، افراد با سیستم ایمنی ضعیف، سالمندان، و نوزادان و کودکان خردسال.
هشدار پزشکی
این مقاله برای افزایش آگاهی نوشته شده و جایگزین پزشک نیست.
در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر، به اورژانس 115 مراجعه کنید:
- خون در مدفوع یا استفراغ، یا مدفوع سیاه‌رنگ
- درد شدید و مداوم شکم
- علائم شدید کم‌ابی بدن مانند بی‌حالی یا گیجی
- استفراغ مداومی که مانع از نگه‌داشتن مایعات شود.
در صورت مشاهده علائمی غیرعادی و خطرناک، مراجعه به پزشک ضروری است.
به تاخیر انداختن این موارد می‌تواند به عوارضی جدی‌تر منجر شود.
نگاه نهایی به عفونت معده
اکثر عفونت‌های معده، به‌ویژه انواع ویروسی که شایع‌ترین نوع هستند، طی چند روز و با استراحت و مراقبت ساده کاملا بهبود می‌یابند.
با این‌حال، مهم‌ترین نکته در طول دروان این عفونت‌ها پیشگیری از کم‌ابی بدن است. این مشکل در کودکان، نوزادان و سالمندان جدی‌تر است و در صورت بی‌توجهی ممکن است به عوارضی جدی‌تر منجر شود.
اگر علائم شما با وجود مراقبت‌های اولیه، طولانی‌مدت باقی‌بماند، و یا بدتر شود، بهتر است برای بررسی دقیق‌تر به پزشک مراجعه کنید تا از پیشرفت احتمالی به سمت عوارض جدی‌تر جلوگیری شود.