بیماریفوق تخصص غدد
بیماری گریوز و تیروئید چشمی: علائم، علت و درمان
بیماری گریوز یک اختلال خودایمنی است که در آن سیستم ایمنی بدن، غده‌ی تیروئید را به تولید بیش از حد هورمون وادار می‌کند. شایع‌ترین علت پرکاری تیروئید است و علاوه بر علائم پرکاری، می‌تواند چشم‌ها و در موارد نادر پوست را نیز درگیر کند. گریوز بیماری مزمنی است که با درمان مناسب قابل کنترل بوده و چشم‌انداز آن معمولا خوب است. در این مقاله به علائم، علت، تیروئید چشمی و روش‌های تشخیص و درمان بیماری گریوز می‌پردازیم. اگر شما یا یکی از اطرافیانتان درگیر بیماری گریوز هستید، این مقاله برای شما مفید خواهد بود. تیم چمه، در راستای افزایش آگاهی عمومی، این مطلب را تهیه کرده است.
- ۱۱ دقیقه مطالعه
- به‌روزرسانی 3 آبان 1405
این مقاله توسط پزشک مجموعه بازبینی و تایید شده است
بیماری گریوز چیست؟
گریوز یک بیماری خودایمنی است؛ یعنی سیستم ایمنی بدن که وظیفه‌اش دفاع در برابر ویروس‌ها و باکتری‌ها است، به‌اشتباه آنتی‌بادی‌ای می‌سازد که به سلول‌های تیروئید متصل می‌شود. این آنتی‌بادی (به نام TRAb یا TSI) دقیقا مانند هورمون TSH عمل می‌کند؛ همان هورمونی که هیپوفیز برای فرمان دادن به تیروئید ترشح می‌کند. در نتیجه، تیروئید بیش از نیاز بدن هورمون می‌سازد و بسیاری از عملکردهای بدن تند می‌شود.
برخلاف هاشیموتو که در آن حمله‌ی سیستم ایمنی تیروئید را کم‌کار می‌کند، در گریوز این حمله باعث پرکاری تیروئید می‌شود.
گریوز بیماری شایعی است. این بیماری در زنان و در افراد بالای 30 سال شیوع بیشتری دارد.
علت بیماری گریوز
پژوهشگران هنوز نمی‌دانند چرا سیستم ایمنی برخی افراد به تیروئید حمله می‌کند. به نظر می‌رسد این بیماری از ترکیب زمینه‌ی ژنتیکی و یک عامل محرک بیرونی ایجاد می‌شود. عوامل محیطی که ممکن است نقش محرک داشته باشند عبارت‌اند از:
- استرس
- بارداری و دوره‌ی پس از زایمان
- ویروس‌ها و عفونت‌ها
چه کسانی بیشتر در معرض گریوز هستند؟
عوامل زیر احتمال ابتلا به بیماری گریوز را افزایش می‌دهند:
- سابقه‌ی خانوادگی: سابقه‌ی گریوز، هاشیموتو یا سایر بیماری‌های تیروئید در خانواده
- جنسیت: احتمال ابتلا در زنان بسیار بیشتر از مردان است.
- سن: گریوز بیشتر بین ۳۰ تا ۶۰ سالگی بروز می‌کند.
- ابتلا به سایر بیماری‌های خودایمنی: مانند دیابت نوع یک، آرتریت روماتوئید و ویتیلیگو
- سیگار کشیدن: خطر ابتلا به گریوز را بیشتر می‌کند و در افراد مبتلا، احتمال درگیری چشم‌ها را نیز بالا می‌برد.
علائم بیماری گریوز
علائم گریوز ترکیبی از علائم عمومی پرکاری تیروئید و علائم خاص چشمی و پوستی است. این علائم معمولا به‌تدریج و طی چند هفته یا چند ماه ظاهر می‌شوند، اما گاهی طی چند روز و به‌طور ناگهانی بروز می‌کنند. علائم ناشی از پرکاری عبارت‌اند از:
- تپش قلب و افزایش ضربان قلب
- کاهش وزن با وجود اشتهای زیاد
- تعریق و عدم تحمل گرما
- اضطراب، بی‌قراری و تحریک‌پذیری
- لرزش خفیف دست‌ها یا انگشتان
- ضعف عضلانی
- بی‌خوابی
- اجابت مزاج مکرر یا اسهال
- تغییر در چرخه‌ی قاعدگی
- بزرگ شدن تیروئید (گواتر)
علاوه بر این‌ها، گریوز در موارد نادر باعث ضخیم و تیره شدن پوست، بیشتر در ساق یا روی پا، می‌شود که معمولا خفیف و بدون درد است. اما مهم‌ترین ویژگی خاص گریوز، درگیری چشم‌ها است.
علائمتان را جدی بگیرید.
تپش قلب، کاهش وزن بی‌دلیل یا برجستگی چشم‌ها دارید؟ با ابزار تحلیل علائم چمه، علائم خود را وارد کنید و راهنمایی اولیه دریافت کنید. رایگان و در چند دقیقه
تیروئید چشمی (افتالموپاتی گریوز) چیست؟
تیروئید چشمی وضعیتی است که در آن سیستم ایمنی، عضلات و بافت‌های اطراف چشم را نیز درگیر می‌کند. حدود یک‌چهارم تا یک‌سوم افراد مبتلا به گریوز دچار آن می‌شوند و در بیشتر آن‌ها علائم خفیف است.
علائم تیروئید چشمی عبارت‌اند از:
- برجستگی یا بیرون‌زدگی چشم‌ها
- احساس شن در چشم، قرمزی و تحریک چشم
- پف‌آلودگی پلک‌ها یا بسته نشدن کامل آن‌ها
- حساسیت به نور
- تاری دید یا دوبینی
- در موارد شدید، کاهش بینایی
تیروئید چشمی اغلب هم‌زمان با پرکاری تیروئید یا چند ماه پس از آن ظاهر می‌شود، اما ممکن است سال‌ها قبل یا بعد از آن نیز بروز کند. حتی افرادی که عملکرد تیروئید آن‌ها طبیعی است، ممکن است دچار تیروئید چشمی شوند.
سیگار کشیدن نقش مهمی در تیروئید چشمی دارد؛ افراد سیگاری مبتلا به گریوز بیشتر در معرض آن هستند و سیگار علائم چشمی را بدتر می‌کند.
آیا بیماری گریوز خطرناک است؟
گریوزی که تشخیص داده شده و تحت درمان است، قابل‌کنترل بوده و پیش‌آگهی آن معمولا خوب است. اما اگر درمان نشود یا به‌خوبی کنترل نشود، می‌تواند عوارض جدی ایجاد کند:
- مشکلات قلبی: ضربان قلب تند و نامنظم که می‌تواند به لخته‌ی خون، سکته‌ی مغزی و نارسایی قلبی منجر شود.
- پوکی استخوان: هورمون اضافی تیروئید، رسیدن کلسیم به استخوان‌ها را دشوار می‌کند و استخوان‌ها ضعیف و شکننده می‌شوند.
- طوفان تیروئیدی: عارضه‌ای نادر اما تهدیدکننده‌ی زندگی که در آن سطح هورمون‌های تیروئید به‌طور ناگهانی و شدید بالا می‌رود. این حالت بیشتر در پرکاری شدید درمان‌نشده رخ می‌دهد.
- عوارض بارداری: گریوز درمان‌نشده در بارداری، خطر سقط، زایمان زودرس، وزن کم نوزاد، مشکلات تیروئید جنین و پره‌اکلامپسی را افزایش می‌دهد.
- مشکلات چشمی: ناراحتی چشم و تغییر در بینایی
گریوز جای وحشت ندارد و قابل‌درمان است، اما نباید آن را نادیده گرفت؛ تشخیص و درمان به‌موقع، و به‌ویژه ترک سیگار، نقش کلیدی در پیشگیری از عوارض دارند.
روش‌های تشخیص بیماری گریوز
برای تشخیص دقیق بیماری گریوز، پزشک ابتدا معاینه می‌کند و درباره‌ی سابقه‌ی پزشکی و خانوادگی می‌پرسد. از آنجا که پرکاری تیروئید علل دیگری هم دارد، هدف از آزمایش‌ها این است که مشخص شود علت پرکاری، گریوز است یا بیماری دیگری:
- آزمایش خون (TSH، T4 و T3): در گریوز، مانند هر پرکاری، معمولا TSH پایین و هورمون تیروئید بالاست.
- آزمایش آنتی‌بادی: وجود آنتی‌بادی عامل گریوز را بررسی می‌کند. اگر این آنتی‌بادی دیده نشود، احتمالا علت پرکاری چیز دیگری است.
- جذب ید رادیواکتیو و اسکن تیروئید: نشان می‌دهد تیروئید چه مقدار ید جذب می‌کند و این ید چگونه در غده پخش می‌شود. در گریوز، ید در سراسر غده دیده می‌شود، در حالی‌که در علل دیگری مانند ندول، الگوی متفاوتی دارد.درمان با ید رادیواکتیو در بارداری و شیردهی انجام نمی‌شود؛ اگر قصد بارداری دارید، پیش از درمان با پزشک خود مشورت کنید.
- سونوگرافی داپلر: افزایش جریان خون در تیروئید را نشان می‌دهد و زمانی به کار می‌رود که استفاده از ید رادیواکتیو مناسب نباشد، مانند دوران بارداری و شیردهی.
روش‌های درمان بیماری گریوز
درمان گریوز دو بخش دارد: کنترل پرکاری تیروئید و در صورت لزوم، درمان درگیری چشمی. همه‌ی روش‌های درمان مزایا و خطراتی دارند و انتخاب میان آن‌ها، با توجه به سن، وضعیت سلامت و علائم فرد، بر عهده‌ی پزشک است.
درمان پرکاری در گریوز
در درمان پرکاری، چهار روش اصلی وجود دارد که انتخاب میان آن‌ها بر عهده‌ی پزشک است:
- داروهای ضدتیروئید: مانع استفاده‌ی تیروئید از ید برای ساخت هورمون می‌شوند. اگر این داروها به‌تنهایی استفاده شوند، پرکاری ممکن است پس از قطع دارو برگردد؛ مصرف بیش از یک سال، نتیجه‌ی بهتری دارد. عوارض احتمالی آن‌ها شامل بثورات پوستی، درد مفاصل، آسیب کبدی و کاهش گلبول‌های سفید است و به همین دلیل نیاز به پایش دارند.
- داروهای بتابلاکر: تولید هورمون را کم نمی‌کنند، اما اثر آن بر بدن را مهار می‌کنند و علائمی مانند تپش قلب، لرزش و اضطراب را به‌سرعت کاهش می‌دهند. این داروها معمولا برای افراد مبتلا به آسم تجویز نمی‌شوند.
- ید رادیواکتیو: به‌صورت خوراکی مصرف می‌شود و به‌مرور سلول‌های هورمون‌ساز تیروئید را از بین می‌برد. علائم طی چند هفته تا چند ماه کم می‌شود. این روش ممکن است علائم تیروئید چشمی را بدتر کند، بنابراین در افرادی که علائم چشمی متوسط تا شدید دارند، با احتیاط انتخاب می‌شود. در بارداری و شیردهی نیز استفاده نمی‌شود.
- جراحی (برداشتن تیروئید): تمام یا بخشی از غده برداشته می‌شود. خطرات آن شامل آسیب به عصب تارهای صوتی و غدد پاراتیروئید است که در دست جراحان باتجربه نادر است.
ید رادیواکتیو و جراحی معمولا به کم‌کاری تیروئید منجر می‌شوند و فرد باید پس از آن، هر روز قرص هورمون تیروئید مصرف کند. البته کنترل کم‌کاری از پرکاری ساده‌تر است و مشکلات بلندمدت کمتری دارد.
درمان تیروئید چشمی
درمان درگیری چشمی به شدت آن بستگی داشته و روش‌های متفاوتی دارد:
- در موارد خفیف: قطره‌ی اشک مصنوعی در طول روز و ژل روان‌کننده در شب، عینک آفتابی، کمپرس خنک و بالا نگه‌داشتن سر هنگام خواب به کاهش علائم کمک می‌کنند.
- در موارد شدیدتر: داروهای کورتیکواستروئید و سایر داروهای تزریقی، عینک منشوری برای اصلاح دوبینی، پرتودرمانی و در مواردی که فشار بر عصب بینایی، بینایی را تهدید می‌کند، جراحی به کار می‌رود.
- در همه‌ی موارد: ترک سیگار توصیه می‌شود، چون سیگار تیروئید چشمی را بدتر می‌کند.
تیروئید چشمی همیشه با درمان پرکاری بهتر نمی‌شود. علائم آن ممکن است ۳ تا ۶ ماه بدتر شود، سپس حدود یک سال ثابت بماند و پس از آن، اغلب خودبه‌خود رو به بهبود برود.
مراقبت‌های روزمره
تغذیه و ورزش به کاهش برخی علائم در طول درمان کمک می‌کند و ورزش‌های تحمل وزن، استخوان‌ها را قوی نگه می‌دارد. از آنجا که استرس می‌تواند گریوز را فعال یا بدتر کند، کاهش استرس نیز بخشی از مراقبت است.
هشدار پزشکی
این مقاله جنبه آموزشی داشته و جایگزین تشخیص و درمان پزشکی نیست.
داروهای گریوز باید فقط با تجویز و دوز دقیق پزشک مصرف شوند. از مصرف خودسرانه آن‌ها و یا قطع مصرف و تغییر دوز، شدیدا خودداری کنید.
در صورت داشتن هر یک از علائم زیر، که می‌تواند نشانه‌ی طوفان تیروئیدی یا عارضه‌ای جدی باشند، فورا به اورژانس 115 مراجعه کنید:
- تب همراه با تعریق و ضربان قلب نامنظم
- گیجی یا هذیان
- ضعف شدید
- کاهش ناگهانی بینایی
در صورت داشتن علائم خفیف‌تر، یا اگر تحت درمان هستید و علامت جدیدی پیدا کرده‌اید، حتما به پزشک مراجعه کنید.
چشم‌انداز بیماری گریوز
گریوز بیماری‌ای مزمن است، اما با درمان می‌توان سطح هورمون‌ها را در محدوده‌ی طبیعی نگه داشت و در برخی افراد، بیماری برای مدتی فروکش می‌کند.
اگر درمان شما ید رادیواکتیو یا جراحی باشد، به احتمال زیاد در ادامه به قرص هورمون تیروئید نیاز خواهید داشت؛ درمانی ساده که با آن می‌توان زندگی طبیعی داشت. همچنین پس از کنترل پرکاری، ممکن است وزن از دست رفته بازگردد.
مراجعه‌ی منظم به پزشک در طول زندگی لازم است تا سطح هورمون‌ها و اثربخشی درمان بررسی شود. اگر علائم چشمی دارید، پیگیری نزد چشم‌پزشک نیز بخشی از این مسیر است.