بیماریفوق تخصص غدد
بیماری هاشیموتو چیست؟ علائم، علت، تشخیص و درمان
بیماری هاشیموتو (تیروئیدیت هاشیموتو) یک اختلال خودایمنی است که در آن سیستم ایمنی بدن به اشتباه به غده‌ی تیروئید حمله می‌کند و به‌تدریج توانایی آن را برای ساخت هورمون کاهش می‌دهد. هاشیموتو شایع‌ترین علت کم‌کاری تیروئید است و به‌ویژه در زنان شایع است. این بیماری اغلب آرام و بدون علامت آغاز می‌شود و اگر کم‌کاری ناشی از آن درمان نشود، ممکن است باعث ایجاد عوارض جدی شود. در این مقاله به بیماری هاشیموتو، علائم، علت، تشخیص و روش‌های درمان آن می‌پردازیم. اگر شما یا یکی از اطرافیانتان با بیماری هاشیموتو درگیر هستید، این مقاله برای شما مفید خواهد بود. تیم چمه در راستای افزایش آگاهی عمومی، این مطلب را تهیه کرده است.
- ۹ دقیقه مطالعه
- به‌روزرسانی 3 آبان 1405
این مقاله توسط پزشک مجموعه بازبینی و تایید شده است
بیماری هاشیموتو چیست؟
هاشیموتو، که با نام‌های تیروئیدیت هاشیموتو، تیروئیدیت لنفوسیتی مزمن یا تیروئیدیت خودایمنی نیز شناخته می‌شود، یک بیماری خودایمنی است. در حالت طبیعی، سیستم ایمنی از بدن در برابر عوامل بیماری‌زا دفاع می‌کند؛ اما در هاشیموتو، این سیستم به اشتباه آنتی‌بادی‌هایی می‌سازد که به سلول‌های تیروئید حمله می‌کنند. این حمله باعث التهاب مزمن و بدون درد در غده می‌شود و به‌مرور توانایی آن را برای تولید هورمون کاهش می‌دهد.
نتیجه‌ی نهایی این روند، معمولا کم‌کاری تیروئید است؛ به همین دلیل هاشیموتو و کم‌کاری تیروئید ارتباط نزدیکی دارند.
علائم بیماری هاشیموتو
ویژگی مهم هاشیموتو این است که اغلب آرام و بدون علامت آغاز می‌شود و ممکن است سال‌ها طول بکشد تا علائم ظاهر شوند. یکی از نخستین نشانه‌ها می‌تواند گواتر (بزرگ شدن بدون درد تیروئید) باشد که حس پری در جلوی گردن ایجاد می‌کند. با پیشرفت بیماری و کاهش هورمون، علائم کم‌کاری تیروئید ظاهر می‌شوند:
- خستگی و کم‌انرژی بودن
- افزایش وزن
- احساس سرما
- یبوست
- خشکی پوست و ریزش مو
- افسردگی و کندی ذهنی
- درد و سفتی مفاصل و عضلات
- اختلالات قاعدگی در زنان
- پف‌آلودگی صورت
برخی افراد در ابتدای بیماری، یک فاز گذرای پرکاری خفیف را تجربه می‌کنند (که گاهی هاشی‌توکسیکوز نامیده می‌شود)، زیرا هورمون ذخیره‌شده از سلول‌های آسیب‌دیده آزاد می‌شود؛ اما این فاز موقت است و معمولا به کم‌کاری می‌انجامد.
علائمتان را جدی بگیرید.
خستگی مداوم، افزایش بی‌دلیل یا احساس سرما دارید؟ با ابزار تحلیل علائم چمه، علائم خود را وارد کرده و راهنمایی اولیه دریافت کنید. رایگان و در چند دقیقه
علت بیماری هاشیموتو
هاشیموتو یک بیماری خودایمنی است و علت دقیق اینکه چرا سیستم ایمنی به تیروئید حمله می‌کند، به‌طور کامل مشخص نیست؛ اما ترکیبی از عوامل در آن نقش دارند:
- عوامل ژنتیکی: هاشیموتو اغلب در خانواده‌ها دیده می‌شود و سابقه‌ی خانوادگی یک عامل خطر مهم است.
- جنسیت و سن: در زنان بسیار شایع‌تر است و اغلب در میان‌سالی بروز می‌کند، هرچند در هر سنی، حتی کودکان، ممکن است رخ دهد.
- سایر بیماری‌های خودایمنی: ابتلا به بیماری‌های خودایمنی دیگر (مانند دیابت نوع۱) خطر را افزایش می‌دهد.
- عوامل محیطی: مانند مصرف بیش از حد ید یا قرارگرفتن در معرض تشعشع، که می‌توانند در افراد مستعد، محرک باشند.
عوارض بیماری هاشیموتو
هاشیموتوی تشخیص‌داده‌شده و تحت‌نظر، به‌هیچ‌وجه کشنده نیست و افراد مبتلا با مدیریت درست، زندگی کاملاً طبیعی و سالمی دارند. این بیماری به‌کندی پیشرفت می‌کند و کاملا قابل‌مدیریت است.
عوارض زمانی بوجود می‌آیند که کم‌کاری ناشی از هاشیموتو شدید و درمان نشده باقی بماند:
- گواتر بزرگ: می‌تواند فشار روی گردن و مشکل در بلع یا تنفس ایجاد کند.
- مشکلات قلبی-عروقی: مانند بالا رفتن کلسترول، ضربان قلب آهسته و افزایش خطر بیماری قلبی
- مشکلات باروری و بارداری
- افسردگی و اختلال حافظه
- کمای میکزدمی: حالتی بسیار نادر و اروژانسی که در کم‌کاری شدید و درمان نشده رخ می‌دهد.
روش‌های تشخیص بیماری هاشیموتو
تشخیص هاشیموتو با ترکیبی از معاینه و آزمایش خون انجام می‌شود. پزشک ابتدا گردن را برای بررسی گواتر معاینه می‌کند و سپس آزمایش‌های زیر را درخواست می‌دهد:
- TSH: اصلی‌ترین آزمایش عملکرد تیروئید؛ در کم‌کاری ناشی از هاشیموتو، معمولاً TSH بالاست.
- T4 آزاد : که در کم‌کاری معمولا پایین است.
- آنتی‌بادی‌های تیروئید (به‌ویژه آنتی‌بادی TPO و تیروگلوبولین): این مهم‌ترین آزمایش برای تایید ماهیت خودایمنی و تشخیص هاشیموتو است. وجود این آنتی‌بادی‌ها نشان می‌دهد که علت کم‌کاری، حمله‌ی خودایمنی است.
- سونوگرافی تیروئید: که گاهی برای بررسی التهاب یا تغییرات ساختاری غده انجام می‌شود.
تفاوت هاشیموتو با کم‌کاری تیروئید و گریوز
باید توجه شود که هاشیموتو یک علت است، نه صرفا یک حالت. کم‌کاری تیروئید می‌تواند علل مختلفی داشته باشد و هاشیموتو شایع‌ترین آن‌هاست. تفاوت آن با بیماری گریوز هم مهم است: هر دو خودایمنی‌اند، اما هاشیموتو معمولا به کم‌کاری (تیروئید کم‌فعال) و گریوز به پرکاری (تیروئید پرفعال) منجر می‌شود.
| ویژگی | هاشیموتو | کم‌کاری تیروئید | بیماری گریوز |
|---|---|---|---|
| ماهیت | بیماری خودایمنی | وضعیتی با علل مختلف | بیماری خودایمنی |
| اختلال هورمونی | معمولا کم‌کاری | کم‌فعالی تیروئید | پرکاری |
| آنتی‌بادی مرتبط | TPO و تیروگلوبین | بسته به علت | آنتی‌بادی محرک تیروئید |
| علائم شاخص | خستگی، افزایش وزن و سرمازدگی | مشابه هاشیموتو | کاهش وزن، تپش قلب، تعریق |
| درمان | پایش یا داروی جایگزین هورمون | داروی جایگزین هورمون | کاهش تولید هورمون (دارو، ید، رادیواکتیو یا جراحی) |
درمان بیماری هاشیموتو
درمان هاشیموتو بر اساس وضعیت هورمونی فرد تعیین می‌شود و یک اصل کلیدی دارد:
- اگر سطح هورمون‌ها هنوز طبیعی است (یعنی آنتی‌بادی مثبت است اما TSH نرمال است و فرد علامتی ندارد)، اغلب نیازی به دارو نیست و پزشک فقط با آزمایش‌های منظم وضعیت را تحت نظر می‌گیرد (پایش فعال).
- اگر هاشیموتو به کم‌کاری تیروئید منجر شده است، درمان همان درمان کم‌کاری است: جایگزینی هورمون با داروی جایگزین هورمون تیروئید. این دارو کمبود هورمون را جبران می‌کند و علائم را برطرف می‌سازد. دوز آن توسط پزشک با آزمایش‌های منظم تنظیم می‌شود و درمان اغلب طولانی‌مدت یا مادام‌العمر است.
آیا هاشیموتو درمان قطعی دارد؟
از آنجا که هاشیموتو یک بیماری خودایمنی است، درمان قطعی به معنای ریشه‌کن کردن آن وجود ندارد؛ اما این موضوع نباید نگران‌کننده باشد، چون با داروی جایگزین هورمون، کم‌کاری ناشی از آن به‌طور کامل کنترل می‌شود تا جایی که فرد هیچ علامتی نداشته باشد. کنترل پایدار و منظم با دارو، واقع‌بینانه‌ترین و مؤثرترین مسیر است.
رژیم غذایی در بیماری هاشیموتو
هیچ رژیمی نمی‌تواند هاشیموتو را درمان کند یا جایگزین دارو شود، اما تغذیه‌ی مناسب به سلامت کلی کنترل علائمی مانند خستگی و افزایش وزن کمک می‌کند.
- رژیم متعادل: سبزیجات، میوه، غلات کامل، پروتئین کم‌چرب و چربی‌های سالم
- ید: نه کمبود و نه مصرف زیاد. از مصرف خودسرانه مکمل‌های ید و جلبک دریایی پرهیز کنید، چون ید زیاد، می‌تواند بیماری را تشدید کند.
- سلنیوم و ویتامین D: طبق برخی مطالعات، مصرف سلنیوم و ویتامینD ممکن است موثر باشد. با این‌حال، قبل از مصرف حتما با پزشک مشورت کنید.
- گلوتن: با اینکه حذف گلوتن به همه توصیه نمی‌شود، اما اگر همزمان بیماری سلیاک دارید، رژیم بدون گلوتن ضروری است. هاشیموتو و سلیاک گاهی با هم دیده می‌شوند و در صورت شک، پزشک ممکن است آزمایش سلیاک بخواهد.
رژیم‌های سخت‌گیرانه‌ای که بدون نیاز پزشکی، گروه‌های غذایی را حذف می‌کند، ممکن است در دراز مدت باعث ایجاد کمبود برخی مواد معدنی و ویتامین‌ها شود. برای دریافت برنامه مناسب، با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنید.
هاشیموتو و بارداری
هاشیموتو در زنان شایع است و با بارداری ارتباط مهمی دارد. کم‌کاری ناشی از هاشیموتوی درمان نشده، می‌تواند باعث ایجاد مشکلاتی در دوران بارداری شود و خطر سقط جنین و مشکلات رشد جنین را افزایش دهد؛ چون هورمون تیروئید برای رشد مغز جنین حیاتی است.
پیشنهاد می‌شود در صورتکه که دچار مشکلات تیروئیدی هستید، موارد زیر را انجام دهید:
- زنانی که هاشیموتو دارند و قصد بارداری دارند، بهتر است پیش از اقدام، وضعیت تیروئیدشان را با پزشک بررسی و تنظیم کنند.
- در دوران بارداری، نیاز به هورمون تیروئید افزایش می‌یابد بنابراین دوز مصرفی دارو باید با توصیه پزشک تغییر کند.
- داروی جایگزین هورمون تیروئید در بارداری و شیردهی، با نظر پزشک ایمن و لازم است.
هشدار پزشکی
این مقاله برای افزایش آگاهی نوشته شده و جایگزین تشخیص و درمان پزشکی نیست.
در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر، مراجعه فوری به اورژانس 115 ضروری است؛ چون ممکن است نشانه‌ی کم‌کاری بسیار شدید(کمای میکزدمی) باشد:
- خواب‌آلودگی شدید یا کاهش سطح هوشیاری
- گیجی و آشفتگی ذهنی
- افت شدید دمای بدن و سرمای شدید
- ضربان قلب بسیار آهسته
- تنفس آهسته یا مشکل در تنفس
به تاخیر انداختن این موارد می‌تواند منجر به ایجاد عوارضی جدی‌تر شود.
در صورت داشتن علائم یا نتایج غیرطبیعی در آزمایش‌های تشخیصی، به پزشک و یا متخصص غدد مراجعه کنید و در بارداری حتما زیر نظر پزشک باشید.
چشم‌انداز هاشیموتو
هاشیموتو نوعی بیماری خودایمنی و مزمن است که درمان قطعی ندارد، اما با تشخیص زودهنگام و پیگیری منظم، اغلب افراد می‌توانند زندگی فعالی داشته باشند.
اگر هاشیموتو به کم‌کاری تیروئید منجر شود، با داروی جایگزین هورمون تیروئید قابل مدیریت و کنترل است ولی نیاز به پایش منظم دارد. بدلیل اینکه این بیماری معمولا نشانه‌های شدید ندارد، باید به علائمی مانند خستگی، افزایش وزن بی‌دلیل و بزرگ شدن گردن و انجام آزمایش‌های دوره‌ای اهمیت زیادی داد.
در بارداری مدیریت دقیق تیروئید زیر نظر پزشک بسیار پراهمیت است. با پیگیری منظم می‌توان بیماری را کنترل و از عوارض آن نیز پیشگیری کرد.