بیماریفوق تخصص غددمتخصص زنان و زایمان
پرکاری تیروئید در بارداری: خطرات و مدیریت آن
پرکاری تیروئید در دوران بارداری، به این معناست که غده‌ی تیروئید بیشتر از نیاز بدن هورمون می‌سازد. این وضعیت به دو شکل بروز می‌کند: پرکاری گذرا که مربوط به هورمون بارداری است و اغلب به مرور برطرف می‌شود، و بیماری گریوز که به پیگیری و مراجعه به متخصص نیاز دارد. با پیگیری و آزمایش منظم، زنان مبتلا می‌توانند بارداری سالمی داشته باشند. در این مقاله به علائم، علت‌ها، خطرات، تشخیص و درمان پرکاری تیروئید در بارداری و پس از زایمان می‌پردازیم. اگر شما یا یکی از اطرافیانتان درگیر پرکاری تیروئید در بارداری هستید، این مقاله برای شما مفید خواهد بود. تیم چمه در راستای افزایش آگاهی عمومی، این مطلب را تهیه کرده است.
- ۹ دقیقه مطالعه
- به‌روزرسانی 4 آبان 1405
این مقاله توسط پزشک مجموعه بازبینی و تایید شده است
پرکاری تیروئید در بارداری
در پرکاری تیروئید، هورمون‌های تیروئید بیش از اندازه ساخته شده و بسیاری از کارهای بدن، از جمله ضربان قلب، تندتر می‌شود.
در بارداری، هورمون تیروئید مادر برای رشد مغز و دستگاه عصبی جنین هم ضروری است. جنین در سه ماهه‌ی اول کاملا به هورمون مادر وابسته است و تیروئید خود او تا هفته‌ی 18 الی هفته 20، به اندازه کافی هورمون تولید نمی‌کند.
پرکاری تیروئید در بارداری چقدر شایع است؟
پرکاری آشکار تیروئید در حدود ۰٫۲ درصد بارداری‌ها، یعنی ۲ بارداری از هر ۱۰۰۰ بارداری، دیده می‌شود. علت معمول آن بیماری گریوز است.
شکل خفیف‌تر، پرکاری زیربالینی است: TSH پایین است، ولی هورمون تیروئید (FT4) طبیعی مانده است. این حالت در حدود ۲٫۵ درصد بارداری‌ها دیده می‌شود و معمولا گذرا است.
علل پرکاری تیروئید در بارداری
معمولا علت پرکاری تیروئیدی در بارداری، وجود بیماری زمینه‌ای گریوز و پرکاری گذرای تیروئید در بدن تحت تاثیر تغییرات هورمونی است.
بیماری گریوز در بارداری
شایع‌ترین علت ایجاد پرکاری در دوران بارداری، وجود بیماری خودایمنی گریوز است. این بیماری، حدود 85 تا 95% از موراد جدی پرکاری را شامل می‌شود. در بیماری گریوز، سیستم ایمنی بدن آنتی‌بادی‌هایی را ساخته که باعث تحریک غده‌ی تیروئید شده که منجر به تولید بیش از حد هورمون می‌شود.
در بارداری، بدن مادر برای جلوگیری از پس‌زدن جنین، فعالیت سیستم ایمنی را کاهش می‌دهد. بنابراین، مادران مبتلا به گریوز، در سه‌ماهه‌ی دوم و سوم، بهبود نسبی علائم را تجربه می‌کنند. اما پس از زایمان که فعالیت سیستم ایمنی دوباره تقویت می‌شود، علائم بیماری فعال شده و یا حتی به شکل تیروئیدیت پس از زایمان بروز می‌کند.
پرکاری گذرای بارداری
همانطور که گفته شد، در ماه‌های اول بارداری، هورمون hCG بطور طبیعی افزایش یافته که باعث افزایش تحریک تیروئید می‌شود. این شرایط اغلب خفیف بوده اما می‌تواند باعث پرکاری تیروئید در دوران بارداری شود.
در بیشتر زنان این اثر خفیف است. در موارد نادر، با تهوع و استفراغ شدید بارداری همراه می‌شود که می‌تواند به کاهش وزن و کم‌آبی بدن برسد.
| ویژگی | پرکاری گذرای بارداری | بیماری گریوز |
|---|---|---|
| علت | افزایش موقت هورمون hCG در اوایل بارداری | بیماری خودایمنی |
| زمان بروز | معمولا سه ماهه‌ی اول | می‌تواند قبل یا در طول بارداری وجود داشته باشد |
| نیاز به دارو | معمولا خیر | معمولا بله |
| روند | خود به خود و موقتی | نیاز به پیگیری و درمان مستمر دارد |
| تغییر در طول بارداری | معمولا ثابت یا رو به بهبود | اغلب در سه‌ماهه‌ی دوم و سوم بهتر |
علل نادرتر
در صورتی که بارداری پس از 40 سالگی رخ دهد، ندول‌های فعال تیروئید می‌توانند باعث ایجاد پرکاری تیروئید در دوران بارداری شوند. این حالت در زنانی که زیر 40 سالگی بارداری را تجربه می‌کنند، بسیار نادر است.
علائم پرکاری تیروئید در بارداری
بسیاری از علائم پرکاری تیروئید دقیقا شبیه تغییرات طبیعی بدن در دوران بارداری است، بنابراین، تشخیص دشوار خواهد بود. از جمله این علائم مشترک شامل تپش قلب، احساس گرما و کمی تنگی نفس است که در بارداری می‌تواند طبیعی باشد.
| در بارداری طبیعی هم دیده می‌شود | نشانه‌های پرکاری تیروئید |
|---|---|
| تندتر شدن ضربان قلب | ضربان قلب تند و نامنظم |
| سخت تحمل کردن گرما | لرزش دست‌ها |
| خستگی | کاهش وزن بی‌دلیل یا وزن نگرفتن به اندازه‌ی معمول بارداری |
برخی علائمی که ممکن است نشانه‌ی وضعیتی جدی باشد:
- کاهش وزن، با وجود اشتهای طبیعی یا افزایش‌یافته
- لرزش دست‌ها
- تپش قلب شدید یا نامنظم
- بی‌خوابی
- تعریق بیش از حد و عدم تحمل گرما
- اضطراب و تحریک‌پذیری غیرمعمول
- ضعف عضلانی
- تهوع و استفراغ شدید
بزرگ شدن تیروئید (گواتر) یا برجستگی چشم‌ها نشانه‌های اختصاصی‌تری برای بیماری گریوز هستند. در پرکاری گذرای بارداری، علائم اغلب با تهوع و استفراغ شدید همراه است و با کاهش hCG بهبود می‌یابد.
اگر پیش از بارداری سابقه‌ی بیماری گریوز داشته‌اید، حتی اگر قبلا با جراحی یا ید رادیواکتیو درمان شده باشید، حتماً این موضوع را از ابتدای بارداری با پزشک خود در میان بگذارید؛ چون آنتی‌بادی‌های مرتبط با این بیماری می‌توانند باقی بمانند و بر جنین اثر بگذارند.
علائمتان را جدی بگیرید.
نگرانید که علائم شما نشان‌دهنده پرکاری تیروئید است یا فقط بخشی از تغییرات طبیعی بارداری؟ با ابزار تحلیل علائم چمه، علائم خود را وارد کرده و راهنمایی اولیه دریافت کنید. رایگان و در چند دقیقه
خطرات پرکاری تیروئید کنترل‌نشده در بارداری
در شرایطی که پرکاری تیروئید در بارداری کنترل نشود، می‌تواند خطراتی را برای مادر و جنین در پی داشته باشد.
خطرات پرکاری تیروئید درمان نشده برای مادر و جنین
- سقط
- زایمان زودرس
- وزن کم نوزاد هنگام تولد
- پره‌اکلامپسی: بالا رفتن خطرناک فشارخون در اواخر بارداری
- نارسایی قلب در مادر
- طوفان تیروئیدی: بدتر شدن ناگهانی و شدید علائم؛ نادر است اما جان مادر را تهدید می‌کند.
آیا بیماری تیروئید می‌تواند مستقیما روی جنین اثر بگذارد؟
در موارد نادر، آنتی‌بادی TSI در سطح بالا وارد خون جنین می‌شود و تیروئید او را هم پرکار می‌کند. پیامدهای آن در نوزاد:
- ضربان قلب تند: که می‌تواند به نارسایی قلب برسد.
- بسته شدن زودرس ملاج: همان بخش نرم جمجه‌ی نوزاد
- وزن‌گیری ضعیف و بی‌قراری
- سختی تنفس: گاهی تیروئید بزرگ شده به نای نوزاد فشار می‌آورد.
توجه کنید که اگر برای پرکاری تیروئید تحت درمان هستید و قصد بارداری دارید، حتما پزشک خود را در جریان بگذارید و با او مشورت کنید.
تشخیص پرکاری تیروئید در بارداری
برای تشخیص پرکاری تیروئید در دوران بارداری، نیاز به آزمایش خون و بررسی میزان TSH و هورمون‌های T3و T4 است. با این‌حال توجه شود که تفسیر نتایج با توجه به بازه‌های نرمال هورمونی در ماه‌های متفاوت بارداری انجام می‌شود.
- TSH: هورمون فرمان‌دهنده‌ی تیروئید؛ در پرکاری معمولا پایین است.
- T4 و T3: هورمون‌های خود تیروئید؛ بالا بودنشان پرکاری را تایید می‌کند.
- آنتی‌بادی گریوز: نشان می‌دهد علت پرکاری، گریوز است یا چیز دیگری
خود بارداری عدد هورمون‌های تیروئید را در آزمایش بالاتر نشان می‌دهد. برای همین جواب باید با محدوده‌ی مخصوص همان سه‌ماهه سنجیده شود، نه با محدوده‌ی افراد غیرباردار.
توجه شود که انجام تصویربرداری هایی مانند اسکن ید رادیواکتیو در دوران بارداری، چون می‌تواند برای جنین آسیب زننده باشد، ممنوع است. جایگزین آن، سونوگرافی معمولی است.
روش‌های درمان ایمن پرکاری تیروئید در بارداری
برای درمان پرکاری تیروئید ناشی از بیماری گریوز و پرکاری تیروئید در دوران بارداری، از داروهای ضدتیروئید با کمترین دوز استفاده می‌شود. با این‌حال باید توجه کرد که نوع دارو وابسته به ماه بارداری متفاوت خواهد بود:
- در سه ماهه‌ی اول: در این بازه، دسته‌ی اول از داروهای ضدتیروئید تجویز می‌شود. مصرف برخی داروهای دیگر، ممکن است خطر برخی ناهنجاری‌های مادرزادی در جنین را افزایش دهد.
- پس از پایان سه‌ماهه‌ی اول: در این بازه، پزشک دارو را به دسته‌ی دوم تغییر می‌دهد؛ چون مصرف داروهای دسته اول، در طولانی‌مدت خطر آسیب کبدی را افزایش می‌دهد.
در صورت مصرف این داروها، آزمایش‌های دوره‌ای در زمان تنظیم دارو، برای اطمینان از تعادل مناسب ضروری است.
آیا داروهای ضدتیروئید برای جنین ضرر دارد؟
نقص مادرزادی با این داروها گزارش شده، ولی نادر است. در مجموع فایده‌ی درمان از خطر دارو بیشتر است.
عوارض داروهای ضدتیروئید و علائمی که باید جدی گرفت
بیشتر افراد این داروها را بدون مشکل مصرف می‌کنند. عوارض احتمالی، واکنش آلرژیک (بثورات پوستی و خارش) و در موارد نادر کاهش گلبول‌های سفید یا نارسایی کبد است.
اگر هنگام مصرف دارو تب، گلودرد مداوم، درد مبهم شکم یا زردی پوست و سفیدی چشم پیدا کردید، دارو را قطع کنید و فورا با پزشک تماس بگیرید. اگر همان روز به پزشک دسترسی پیدا نکردید، به نزدیک‌ترین اورژانس بروید. خستگی یا ضعف تازه، بی‌اشتهایی، خارش پوست و کبود شدن آسان را هم به پزشک خبر دهید.
پرکاری تیروئید پس از زایمان
در سال اول پس از زایمان، دو وضعیت می‌تواند علائم پرکاری ایجاد کند. اولی بازگشت گریوز است که ممکن است داروی ضدتیروئید یا تغییر دوز آن را لازم کند.
تیروئیدیت پس از زایمان چیست؟
تیروئیدیت پس از زایمان التهاب تیروئید است و حدود ۱ نفر از هر ۲۰ زن را در سال اول پس از زایمان درگیر می‌کند. التهاب باعث می‌شود هورمون ذخیره‌شده‌ی تیروئید به خون نشت کند. این مرحله‌ی پرکاری ممکن است تا ۳ ماه طول بکشد، اغلب خفیف است و به‌ندرت درمان می‌خواهد. پس از آن ممکن است تیروئید برای مدتی کم‌کار شود.
داروهای ضدتیروئید در این حالت فایده‌ای ندارند؛ پس جدا کردن آن از گریوز با آزمایش خون مهم است.
هشدار پزشکی
این مقاله برای افزایش آگاهی نوشته شده و جایگزین پزشک نیست.
در صورت مشاهده‌ی هر یک از علائم زیر، مراجعه‌ی فوری به اورژانس 115 ضروری است، چون ممکن است نشانه‌ی عوارض جدی بارداری و یا طوفان تیروئیدی باشد:
- تب بالای ناگهانی
- کاهش یا قطع حرکات جنین
- ضربان قلب بسیار سریع یا نامنظم
- تنگی نفس شدید
- درد شدید قفسه‌ی سینه
- گیجی، آشفتگی ذهنی، یا کاهش سطح هوشیاری
- سردرد شدید همراه با تاری دید
- تورم ناگهانی صورت یا دست‌ها
به تاخیر انداختن این موارد می‌تواند به عوارضی جدی‌تر و تهدیدکننده برای مادر یا جنین منجر شود.
هیچ دارویی را بدون تجویز پزشک مصرف نکنید و دوز داروی تجویز شده را نیز بدون مشورت با پزشک تغییر نداده یا قطع نکنید.
چشم‌انداز پرکاری تیروئید در بارداری
با آزمایش منظم و مصرف دارویی که پزشک تجویز کرده است، می‌توان بارداری سالمی داشت و از سلامت جنین محافظت کرد.
اگر گریوز دارید، ماه‌های پس از زایمان را دوره‌ی مراقبت بدانید، نه پایان کار؛ آزمایش‌های این دوره کمک می‌کند بازگشت بیماری زود دیده شود.
اگر برای بارداری بعدی برنامه دارید، پیش از اقدام با پزشک صحبت کنید و سابقه‌ی گریوز یا درمان‌های قبلی تیروئید را بگویید.