تخصص
آزمایش تیروئید: راهنمای انواع، شرایط و تفسیر جواب
به مجموعه‌ای از آزمایش‌ها که عملکرد غده تیروئید را ارزیابی می‌کنند، آزمایش تیروئید می‌گوییم. کار معمولا با یک آزمایش خون ساده به نام TSH شروع می‌شود و اگر لازم باشد، T4، T3، آنتی‌بادی یا تصویربرداری به آن اضافه می‌شود. این آزمایش‌ها ساده و کم‌خطرند و جواب غیرطبیعی هم همیشه به معنای بیماری نیست. در این مقاله به انواع آزمایش تیروئید، جدول تفسیر جواب، شرایط و ناشتایی و نکات قبل آزمایش می‌پردازیم. اگر شما یا یکی از اطرافیانتان نیاز به انجام آزمایشات تیروئید دارید، این مقاله برای شما مفید خواهد بود. تیم چمه، در راستای افزایش آگاهی عمومی، این مطلب را تهیه کرده است.
- ۷ دقیقه مطالعه
- به‌روزرسانی 3 آبان 1405
این مقاله توسط پزشک مجموعه بازبینی و تایید شده است
آزمایش تیروئید چیست و چه زمانی انجام می‌شود؟
تیروئید به غده‌ای کوچک و پروانه‌ای شکل که در جلو گردن قرار دارد، گفته می‌شود. وظیفه این غده ساخت T3 و T4 است. این دو هورمون تعیین می‌کنند بدن انرژی را با چه سرعتی مصرف کند و بر موارد مانند ضربان قلب، وزن، گوارش و خلق‌وخو تاثیر گذار است.
آزمایش تیروئید چه زمانی لازم می‌شود؟
- علائم کم‌کاری تیروئید: خستگی، افزایش وزن، حساسیت به سرما، خشکی پوست و مو یا یبوست که می‌توانند نشانه‌ی کم‌کاری تیروئید باشند.
- علائم پرکاری تیروئید: کاهش وزن با وجود خوردن بیشتر، تپش قلب، عصبی بودن، بدخوابی، لرزش دست یا حساسیت به گرما که می‌توانند نشانه‌ی پرکاری تیروئید باشند.
- برآمدگی یا توده در گردن: آزمایش خون همراه با تصویربرداری به بررسی ندول تیروئید و تشخیص سرطان تیروئید کمک می‌کنند.
- پایش درمان: برای تنظیم دوز قرص هورمون تیروئید یا پیگیری پس از درمان پرکاری
تیروئید در آزمایش خون: TSH، T4، T3 و آنتی‌بادی
برگه‌ی آزمایش تیروئید معمولا دارای 4 عدد است که هر کدام فاکتور خاصی را ارزیابی می‌کنند.
| آزمایش | به چه سوالی جواب می‌دهد؟ | چه زمانی درخواست می‌شود؟ |
|---|---|---|
| TSH | آیا بدن به اندازه کافی هورمون تیروئید دارد؟ | معمولا اولین آزمایش است. |
| T4 | تیروئید چقدر هورمون می‌سازد؟ | هنگامی که TSH غیرطبیعی باشد، درخواست می‌شود. |
| T3 | آیا پرکاری‌ای هست که در T4 دیده نشده؟ | وقتی با وجود T4 طبیعی، به پرکاری شک باشد. |
| آنتی‌بادی‌های تیروئید | آیا سیستم ایمنی به تیروئید حمله کرده است؟ | هنگامی که آزمایش‌های دیگر به بیماری تیروئید اشاره کنند. |
آزمایش TSH
TSH هورمون محرک تیروئید است که از غده هیپوفیز، در مغز، ترشح شده و باعث تحریک غده تیروئید برای ساخت هورمون می‌شود. وقتی هورمون تیروئید در خون کم باشد، هیپوفیز TSH بیشتری می‌فرستد و وقتی زیاد باشد، TSH را کم می‌کند. بنابراین:
- TSH بالا در خون معمولا به معنای تیروئید کم‌کار است که هورمون کافی تولید نمی‌کند.
- TSH پایین در خون بطور معمول به معنی تیروئید پرکار است و بیش از حد هورمون می‌سازد.
آزمایش T4
T4 هورمون اصلی‌ای است که تیروئید آن را تولید و ترشح می‌کند. T4 بالا می‌تواند نشانه‌ی پرکاری و T4 پایین نشانه‌ی کم‌کاری باشد.
بیشتر T4 خون به پروتئین‌ها چسبیده و ذخیره است؛ فقط بخش آزاد آن وارد بافت‌ها می‌شود. بارداری T4 کل را بالا می‌برد و بیماری شدید یا داروهای کورتیکواستروئید آن را پایین می‌آورند، بدون اینکه تیروئید مشکلی داشته باشد. T4 آزاد از این تغییرها اثر نمی‌گیرد؛ برای همین بسیاری از پزشکان همان را درخواست می‌کنند.
آزمایش T3
هورمون دیگری که تیروئید تولید می‌کند، T3 است که معمولا درصورتیکه مشکوک به پرکاری باشد ولی T4 طبیعی است، درخواست می‌شود.
آزمایش آنتی‌بادی تیروئید
کلسی‌تونین و تیروگلوبولین هم به سرطان تیروئید مربوط‌اند، اما بخشی از آزمایش معمول نیستند و بیشتر افراد به آن‌ها نیاز ندارند.
جدول تفسیر آزمایش تیروئید
برای خواندن جواب، اول به TSH نگاه کنید و بعد آن را کنار T4 بگذارید:
| TSH | T4 | معمولا به چه معنایی است؟ | قدم بعدی معمول |
|---|---|---|---|
| بالا | پایین | کم‌کاری تیروئید؛ غده به اندازه‌ی کافی هورمون نمی‌سازد. | آزمایش آنتی‌بادی برای بررسی هاشیموتو |
| پایین | بالا | پرکاری تیروئید: غده بیش از نیاز هورمون می‌سازد. | آزمایش آنتی‌بادی، اسکن یا جذب ید برای پیدا کردن علت |
| پایین | طبیعی | ممکن است پرکاری با T3 بالا باشد. | اندازه‌گیری TSH |
| بالا | طبیعی | نتیجه به تنهایی روشن نیست. | بررسی بیشتر، پایش یا تکرار آزمایش به تشخیص پزشک |
این جدول فقط یک نقشه‌ی کلی است، نه تشخیص. TSH می‌گوید هورمون تیروئید زیاد است یا کم، ولی نمی‌گوید چرا؛ برای همین اگر غیرطبیعی باشد، دست‌کم یک آزمایش دیگر لازم می‌شود.
جواب آزمایش تیروئید کم‌کار و پرکار چه شکلی است؟
در کم‌کاری، TSH معمولا بالاست و T4 پایین. اگر آنتی‌بادی هم مثبت باشد، بیماری هاشیموتو مطرح می‌شود که شایع‌ترین علت کم‌کاری است. در پرکاری ماجرا برعکس است: TSH پایین و T4 بالاست و گاهی فقط T3 بالا می‌رود. شایع‌ترین علت آن بیماری گریوز است.
آیا TSH غیرطبیعی همیشه نشان‌دهنده اختلال تیروئید است؟
خیر. گاهی تیروئید سالم است ولی TSH بالا یا پایین دیده می‌شود:
- بیماری جدی غیرمرتبط با تیروئید: می‌تواند TSH را برای مدتی کوتاه پایین بیاورد.
- سن بالای ۸۰ سال: TSH ممکن است بالاتر باشد، بدون اینکه تیروئید مشکلی داشته باشد.
- بارداری: TSH در سه ماه اول اغلب کمی پایین است.
- مشکل هیپوفیز: به ندرت علت خود هیپوفیز است.
نتیجه‌ی آزمایشتان را جدی بگیرید.
TSH یا T4 شما خارج از محدوده آمده و نمی‌دانید یعنی کم‌کاری است یا پرکاری؟ با ابزار تفسیر آزمایش چمه، نتایج خود را وارد کنید و راهنمایی اولیه دریافت کنید. رایگان و در چند دقیقه.
شرایط آزمایش تیروئید: نکات قبل آزمایش
آزمایش تیروئید معمولا نیاز به آمادگی خاصی ندارد. اما اگر پزشک همزمان بررسی فاکتورهای دیگری در آزمایش خون نوشته باشد، شاید لازم باشد چند ساعت چیزی نخورید و ننوشید.
نکات قبل از آزمایش تیروئید
- فهرست داروها: حتما داروهای مصرفی خود را به پزشک بگویید. ممکن است نیاز باشد برخی از آن‌ها قبل از آزمایش قطع شوند.
- بارداری و شیردهی: تفسیر جواب آزمایش در این شرایط متفاوت است و برخی روش‌های تصویربرداری در این دوران انجام نمی‌شود.
تصویربرداری و آزمایش‌های تکمیلی تیروئید
اگر آزمایش خون مشکلی نشان دهد یا توده‌ای در گردن لمس شود، پزشک ممکن است یکی از این روش‌ها را هم بخواهد:
- سونوگرافی تیروئید: با امواج صوتی بی‌خطر و بدون درد، ندول‌ها را پیدا می‌کند؛ حدود ۳۰ دقیقه طول می‌کشد.
- اسکن تیروئید و آزمایش جذب ید رادیواکتیو: با مقداری کمی ماده‌ی رادیواکتیو، علت پرکاری را نشان می‌دهند.
- سی‌تی‌اسکن یا MRI: تصویر دقیق‌تر در موارد خاص
- نمونه‌برداری با سوزن ظریف: از این روش برای تشخیص سرطانی بودن ندول تیروئید استفاده می‌شود که معمولا کمتر از 30 دقیقه طول می‌کشد.
هشدار پزشکی
این مقاله صرفا جنبه‌ی آموزشی داشته و جایگزین تشخیص و درمان پزشکی نیست.
جواب آزمایش را نمی‌توان جدا از علائم، سن، داروها و شرایط خاصی مانند بارداری، تفسیر کرد. بر اساس برگه‌ی آزمایش، هیچ دارویی را خودسرانه شروع، قطع یا کم و زیاد نکنید.
در صورتیکه که جواب آزمایش شما خارج از محدوده‌ی مرجع برگه است یا درباره معنای آن تردید دارید، به پزشک مراجعه کنید.
چشم‌انداز پس از آزمایش تیروئید
در صورتیکه که آزمایش شما نشان دهنده اختلالی در تیروئیدتان باشد، معمولا پزشک یکی از این 3 مسیر را پیشنهاد می‌کند: پایش، آزمایش‌های بیشتر یا شروع درمان
اگر درمان شروع شود، TSH ابزار اصلی تنظیم دوز می‌شود و به‌طور منظم تکرار خواهد شد.
هرجا درباره‌ی نوع آزمایش یا معنای جواب تردید داشتید، از پزشک بپرسید.
منابع
سوالات شما درباره‌ی آزمایش تیروئید
علائمتان را جدی بگیرید.
خستگی طولانی، تغییر وزن بی‌دلیل یا تپش قلب دارید و نمی‌دانید به تیروئید مربوط است یا خیر؟ با ابزار تحلیل علائم چمه، علائم خود را وارد کرده و راهنمایی اولیه دریافت کنید. رایگان و در چند دقیقه