بیماریفوق تخصص غددمتخصص زنان و زایمان
تیروئیدیت پس از زایمان چیست؟ علائم، مراحل و درمان
تیروئیدیت پس از زایمان به التهاب غده‌ی تیروئید در سال اول پس از زایمان گفته می‌شود. بسیاری از مادران پس از زایمان، خستگی و تغییرات خلقی را طبیعی می‌دانند، اما گاهی این علائم ممکن است نشانه‌ی اختلالی در تیروئید باشد. این وضعیت اغلب موقتی بوده و با یک آزمایش خون ساده قابل تشخیص است. در این مقاله به مراحل، علائم، علت و روش‌های تشخیص و درمان تیروئیدیت پس از زایمان می‌پردازیم. اگر شما یا یکی از اطرافیانتان درگیر تیروئیدیت پس از زایمان هستید، این مقاله برای شما مفید خواهد بود. تیم چمه، در راستای افزایش آگاهی عمومی، این مطلب را تهیه کرده است.
- ۱۰ دقیقه مطالعه
- به‌روزرسانی 3 آبان 1405
این مقاله توسط پزشک مجموعه بازبینی و تایید شده است
تیروئیدیت پس از زایمان و مراحل آن
تیروئیدیت پس از زایمان، التهاب غده‌ی تیروئید است که در طول سال اول پس از زایمان (و گاهی پس از سقط) در زنانی رخ می‌دهد که پیش از آن تیروئید سالمی داشته‌اند. این وضعیت نوعی اختلال خودایمنی است و به بیماری هاشیموتو شباهت دارد.
تیروئیدیت پس از زایمان حدود 5 تا10% مادران را درگیر می‌کند و شایع‌ترین اختلال غدد مرتبط با بارداری است.
مراحل تیروئیدیت پس از زایمان
التهاب ابتدا باعث می‌شود هورمون ذخیره شده از تیروئید به خون نشت کند و سپس، آسیب غده تولید هورمون را کم می‌کند. بنابراین، این وضعیت معمولا در سه مرحله پیش می‌رود.
- فاز پرکاری (تیروتوکسیک): معمولا ۱ تا ۴ ماه پس از زایمان رخ می‌دهد و ۱ تا ۳ ماه طول می‌کشد. در این فاز، هورمون اضافی از غده‌ی ملتهب نشت می‌کند و علائمی مانند تپش قلب، اضطراب، بی‌خوابی، تحریک‌پذیری و کاهش وزن ایجاد می‌شود. این فاز اغلب خفیف است و نادیده گرفته می‌شود.
- فاز کم‌کاری: معمولا ۴ تا ۸ ماه پس از زایمان رخ می‌دهد و می‌تواند تا ۹ تا ۱۲ ماه طول بکشد. در این فاز، علائمی مانند خستگی، افزایش وزن، یبوست، خشکی پوست و افسردگی ظاهر می‌شود.
- فاز بازگشت: در بیشتر موارد، عملکرد تیروئید به حالت طبیعی باز می‌گردد.
| مرحله | زمان شروع پس از زایمان | مدت | وضعیت تیروئید |
|---|---|---|---|
| پرکاری | 1-6 ماه | یک هفته تا 3 ماه | هورمون اضافی وارد خون می‌شود. |
| کم‌کاری | 4-8 ماه | چند ماه تا یک سال | تیروئید هورمون کافی نمی‌سازد. |
| بازگشت | معمولا طی 12-18 ماه از شروع علائم | - | عملکرد تیروئید به حالت طبیعی بازمی‌گردد. |
همه زنان هر دو مرحله پرکاری و کم‌کاری را تجربه نمی‌کنند. بر اساس یک مطالعه‌ی مروری، حدود 43 درصد فقط کم‌کاری، 32 درصد فقط پرکاری و 25 درصد هر دو مرحله را پشت سرهم دارند. مرحله پرکاری اغلب خفیف است و بدون جلب توجه می‌گذرد؛ بنابراین بیشتر زنان در مرحله‌ی کم‌کاری، متوجه علائم می‌شوند.
علت تیروئیدیت پس از زایمان
در دوران بارداری، سیستم ایمنی مادر به‌طور طبیعی تا حدی مهار می‌شود و پس از زایمان، دوباره فعال می‌شود. در زنانی که زمینه‌ی بیماری خودایمنی تیروئید دارند، همین بازگشت فعالیت سیستم ایمنی باعث می‌شود آنتی‌بادی‌ها به تیروئید حمله کنند و آن را ملتهب کنند.
بسیاری از این زنان، پیش از بارداری نوعی خفیف و بدون علامت از خودایمنی تیروئید داشته‌اند که از آن بی‌خبر بوده‌اند. نشانه‌ی این زمینه، وجود آنتی‌بادی تیروئید (TPO) در خون است؛ حدود یک‌سوم تا نیمی از زنانی که در سه‌ماهه‌ی اول بارداری این آنتی‌بادی را دارند، دچار تیروئیدیت پس از زایمان می‌شوند.
چه کسانی بیشتر در معرض تیروئیدیت پس از زایمان هستند؟
- سابقه‌ی تیروئیدیت پس از زایمان: احتمال تکرار آن در بارداری‌های بعدی قابل توجه است.
- سابقه‌ی شخصی یا خانوادگی بیماری تیروئید
- مثبت بودن آنتی‌بادی تیروئید پیش از بارداری یا در اوایل آن
- سیگار کشیدن: شواهد محدودی از ارتباط آن وجود دارد.
علائم تیروئید بعد از زایمان
مهم‌ترین چالش این وضعیت این است که علائم آن به تغییرات طبیعی پس از زایمان شباهت دارد و به‌راحتی نادیده گرفته می‌شود. علائم بسته به مرحله‌ی بیماری متفاوت هستند:
- در مرحله‌ی پرکاری: اضطراب و تحریک‌پذیری، تپش قلب، عدم تحمل گرما، بی‌خوابی، خستگی، ریزش مو و کاهش وزن بی‌دلیل.
- در مرحله‌ی کم‌کاری: خستگی، افزایش وزن، عدم تحمل سرما، خشکی پوست، یبوست، درد عضلانی، مشکل در تمرکز و حافظه، افسردگی و کم‌شدن شیر مادر
تیروئیدیت پس از زایمان اغلب بعد از معاینه‌ی معمول هفته‌ی ششم پس از زایمان شروع می‌شود. بنابراین اگر در ماه‌های بعد، خستگی یا تغییرات خلقی شما بهتر نمی‌شود، آن را به حساب نگهداری از نوزاد نگذارید و با پزشک در میان بگذارید.
علائمتان را جدی بگیرید.
بعد از زایمان خستگی شدید، تپش قلب یا تغییرات خلقی دارید؟ با ابزار تحلیل علائم چمه، علائم خود را وارد کنید و راهنمایی اولیه دریافت کنید. رایگان و در چند دقیقه
آیا تیروئیدیت پس از زایمان دائمی است؟
در بیشتر موارد خیر. حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد زنان مبتلا، در نهایت دیگر نیازی به دارو ندارند، چون تیروئید آن‌ها دوباره به اندازه‌ی طبیعی هورمون می‌سازد. در ۲۰ تا ۳۰ درصد دیگر، کم‌کاری تیروئید باقی می‌ماند و درمان طولانی‌مدت با قرص هورمون تیروئید لازم می‌شود.
با این‌حال، بهبودی به معنای پایان پیگیری نیست. تیروئیدیت پس از زایمان نشانه‌ای از وضعیت آینده‌ی تیروئید است؛ زنانی که دچار این وضعیت می‌شوند، حدود ۲۵ تا ۳۰ درصد احتمال دارد طی ۵ تا ۱۰ سال بعد دچار کم‌کاری دائمی تیروئید شوند. به همین دلیل، آزمایش دوره‌ای تیروئید توصیه می‌شود.
روش‌های تشخیص التهاب تیروئید پس از زایمان
تشخیص این اختلال، با آزمایش خون انجام می‌شود، به این صورت که پزشک سطح هورمون‌های تیروئید (T4 و T3) و TSH را اندازه می‌گیرد تا مشخص شود فرد در فاز پرکاری یا کم‌کاری است. گاهی آنتی‌بادی‌های تیروئید نیز بررسی می‌شوند. در این وضعیت، تصمیم درمانی بیشتر بر اساس شدت علائم گرفته می‌شود تا صرفا اعداد آزمایش.
در مرحله‌ی پرکاری، مهم‌ترین کار پزشک پیدا کردن علت است، چون بیماری گریوز نیز ممکن است پس از زایمان شروع یا تشدید شود و درمان این دو متفاوت است. جدول زیر تفاوت‌های اصلی را نشان می‌دهد:
| ویژگی | تیروئیدیت پس از زایمان | بیماری گریوز |
|---|---|---|
| زمان شروع پس از زایمان | 1-6 ماه | 4-12 ماه |
| شدت علائم | معمولا خفیف | ممکن است شدید باشد |
| مدت علائم | یک هفته تا 3 ماه | تا زمان درمان ادامه دارد |
| بزرگی تیروئید | ندارد یا خفیف | کم تا زیاد |
| برجستگی چشم‌ها | ندارد | در برخی بیماران |
| جذب ید در اسکن تیروئید | کاهش یافته | افزایش یافته |
اسکن تیروئید این دو را به‌روشنی از هم جدا می‌کند، اما برای انجام آن باید شیردهی چند روز متوقف شود. به همین دلیل، پزشک گاهی ترجیح می‌دهد با آزمایش آنتی‌بادی یا تکرار آزمایش خون پس از ۴ تا ۶ هفته، روند بیماری را بررسی کند.
روش‌های درمان التهاب تیروئید بعد از زایمان
بطورکلی، بسیاری از زنان مبتلا به تیروئیدیت پس از زایمان، نیازی به درمان ندارند چون این وضعیت معمولا خفیف و موقتی است. با این حال، در صورت نیاز به درمان، روش درمان به مرحله بیماری و شدت علائم بستگی دارد:
- مرحله‌ی پرکاری: به‌ندرت به درمان نیاز دارد. اگر علائمی مانند تپش قلب آزاردهنده باشد، پزشک ممکن است داروی بتابلاکر و در برخی موارد کورتیکواستروئید تجویز کند. داروهای ضدتیروئید در این وضعیت کاربردی ندارند، چون مشکل نشت هورمون است نه تولید اضافی آن.
- مرحله‌ی کم‌کاری: اگر فرد علامت داشته باشد، TSH خیلی بالا باشد یا به‌زودی قصد بارداری مجدد داشته باشد، قرص هورمون تیروئید تجویز می‌شود. این درمان معمولا ۶ ماه تا یک سال ادامه دارد و سپس پزشک دارو را به‌تدریج کم می‌کند تا مشخص شود تیروئید به حالت طبیعی بازگشته است یا نه.
در صورتیکه به نوزاد خود شیر می‌دهید، حتما به پزشک اطلاع دهید تا داروی مناسب این دوره را تجویز کند. در طول درمان، سطح هورمون‌های تیروئید با آزمایش خون پایش می‌شود.
هشدار پزشکی
این مقاله صرفا جنبه‌ی آموزشی دارد و جایگزین تشخیص و درمان پزشکی نیست.
علائم تیروئیدیت پس از زایمان با حالات دیگری مانند افسردگی پس از زایمان و بیماری گریوز شباهت دارد و تشخیص آن فقط با آزمایش خون و نظر پزشک ممکن است. داروهای تیروئید را خودسرانه قطع نکنید.
علائم تیروئیدیت پس از زایمان با حالات دیگری مانند افسردگی پس از زایمان و بیماری گریوز شباهت دارد و تشخیص آن فقط با آزمایش خون و نظر پزشک ممکن است. داروهای تیروئید را خودسرانه قطع نکنید.
اگر در ماه‌های پس از زایمان علائمی مانند خستگی شدید، تپش قلب یا تغییرات خلقی دارید که بهتر نمی‌شود، یا نشانه‌های افسردگی پس از زایمان را تجربه می‌کنید، در اولین فرصت با پزشک خود صحبت کنید. در صورتی که تپش قلب با تنگی نفس یا درد قفسه‌ی سینه، فورا به اورژانس 115 مراجعه کنید.
چشم‌انداز تیروئیدیت پس از زایمان
در بیشتر زنان، عملکرد تیروئید طی 12-18 ماه از شروع علائم به حالت طبیعی باز می‌گردد و دارو قطع می‌شود.
پس از بهبودی، آزمایش دوره‌ای تیروئید را ادامه دهید، چون احتمال کم‌کاری تیروئید در سال‌های بعد بیشتر از دیگران است. اگر قصد بارداری مجدد دارید، پیش از آن پزشک را از سابقه‌ی خود آگاه کنید تا وضعیت تیروئید بررسی شود.
با همین پیگیری ساده اگر مشکلی در آینده ایجاد شود، تشخیص سریع‌تر اتفاق افتاده و قابل کنترل خواهد بود.