علائمفوق تخصص گوارش
با علائم و علل انسداد روده آشنا شوید
انسداد روده به شرایطی گفته می‌شود که مانع از عبور غذا از روده‌ی کوچک یا روده‌ی بزرگ می‌شود. این حالت، وضعیتی اورژانسی پزشکی است. در صورت عدم درمان به موقع، انسداد روده، می‌تواند به عوارض جدی منجر شود. اگر شما یا یکی از نزدیکانتان دچار درد شدید شکم، نفخ پیش‌رونده یا ناتوانی در دفع گاز و مدفوع هستید، این مقاله برای شما مفید خواهدبود. تیم چمه در راستای افزایش آگاهی عمومی، این مطلب را تهیه کرده است.
- ۹ دقیقه مطالعه
- به‌روزرسانی 3 آبان 1405
این مقاله توسط پزشک مجموعه بازبینی و تایید شده است
انسداد روده چیست؟
انسداد روده به شرایطی گفته می‌شود که مانع از عبور غذا از روده‌ی کوچک یا روده‌ی بزرگ می‌شود. این انسداد ممکن است جزئی باشد که فقط تنگ شدن مسیر باشد یا اینکه کامل بسته شده باشد.
باید توجه شود که در انسداد روده، زمان، بسیار حیاتی است. به این معنی که در صورت عدم درمان، بخش مسدود شده‌ی روده می‌تواند آسیب دائمی ببیند و مشکلات جدی ایجاد کند.با این‌حال، درصورتیکه مراقبت‌های پزشکی به موقع انجام شود، این وضعیت اغلب با موفقیت درمان می‌شود.
انواع انسداد روده
- انسداد روده‌ی کوچک: شایع‌ترین نوع؛ حدود 80% موارد
- انسداد روده‌ی بزرگ: شیوع کمتری دارد. البته در افراد مبتلا به سرطان روده‌ی بزرگ، انسداد روده بسیار رایج است.
- انسداد کاذب: در شرایطی که علائم انسداد روده بدون انسداد واقعی فیزیکی وجود دارد که احتمالا به مشکلات عملکردی اعصاب روده مرتبط است.
حدود 40% از بیماران سرطان روده، ابتدا به‌دلیل علائم انسداد روده به پزشک مراجعه کرده و تشخیص داده می‌شوند.
علائم انسداد روده در بدن
از شایع‌ترین علائم انسداد روده می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- درد و گرفتگی شکمی که معمولا به صورت موجی است و در نهایت می‌تواند به درد مداومی تبدیل شود.
- کاهش اشتها
- تهوع و استفراغ
- ناتوانی در دفع گاز یا مدفوع (در انسداد کامل)
کیفیت و نوع درد می‌تواند به تشخیص محل انسداد کمک‌کننده باشد: درد ناشی از انسداد روده‌ی باریک معمولا به صورت موج‌های کوتاه و متناوب بوده و در یک نقطه‌ی مشخص احساس می‌شود. در حالیکه درد انسداد روده‌ی بزرگ، معمولا پیوسته‌تر و پخش‌شده‌تر است.
علائم اختصاصی در نوزادان و کودکان
نوزادان نمی‌توانند محل درد را بیان کنند اما ممکن است پاهایشان را به سمت شکم جمع کرده و گریه کنند. سایر علائم در کودکان شامل موارد زیر است:
- تب
- استفراغ سبز یا زرد-سبز رنگ
- بی‌حالی غیرعادی
- شکم متورم و سفت
علائمتان را جدی بگیرید.
نفخ شدید، درد شکمی یا ناتوانی در دفع گاز دارید؟ با ابزار تحلیل علائم چمه، علائم خود را وارد کرده و راهنمایی اولیه دریافت کنید.
علل شایع در انسداد روده
علل انسداد روده در بزرگسالان
- چسبندگی‌های روده: شایع‌ترین علت انسداد روده‌ی کوچک. نوارهای بافت فیبری در حفره‌ی شکمی که معمولا پس از جراحی شکمی یا لگنی تشکیل می‌شوند.
- فتق: در این حالت، بخشی از روده که از یک نقطه‌ی ضعیف در دیواره‌ی شکم بیرون می‌زند.
- سرطان روده‌ی بزرگ: شایع‌ترین علت در انسداد روده‌ی بزرگ.
- بیماری‌های التهابی روده (مانند بیماری کرون)
- دیورتیکولیت
- پیچ‌خوردگی روده (ولوولوس)
- تجمع سفت شده‌ی مدفوع
علت انسداد روده در کودکان
در کودکان زیر 3 سال، شایع‌ترین علت انسداد روده، اینتوساسپشن است. اینتوساسپشن به معنای تو رفتن یک بخش از روده در بخش مجاور است.
انسداد کاذب (ایلئوس فلجی)
در انسداد کاذب روده، انقباضات طبیعی روده در اثر مشکلات عصبی یا عضلانی، مختل می‌شود. در این شرایط انسداد فیزیکی واقعی وجود ندارد. علل آن می‌تواند شامل جراحی اخیر شکمی، عفونت، برخی داروها یا بیماری‌های عصبی-عضلانی، مانند پارکینسون باشد.
خفگی روده
در صورتیکه انسداد باعث قطع شدن جریان خون به بخشی از روده شود، گفته می‌شود. این عارضه بسیار جدی است، چون بافت روده در عرض چند ساعت دچار مرگ بافتی می‌شود. بنابراین تشخیص و درمان سریع بسیار پراهمیت است.
آیا انسداد روده همان سرطان است؟
انسداد روده و سرطان دو حالت متفاوت هستند؛ انسداد یک علامت یا وضعیت است و نه یک بیماری واحد، علل متفاوتی دارد که سرطان فقط یکی از آن‌هاست.
سرطان روده‌ی بزرگ، شایع‌ترین علت انسداد روده‌ی بزرگ است؛ حتی این رابطه ممکن است برعکس باشد. معمولا علائم انسداد روده باعث تشخیص سرطان در فرد مبتلا می‌شود. طبق آمار، حدود 40% از بیماران سرطان روده‌ی بزرگ، برای اولین‌بار به دلیل علائم انسداد روده مراجعه کرده و تشخیص داده می‌شوند.
این آمار نشان دهنده این است که اگر در حین بررسی انسداد روده، تومور علت اصلی تشخیص داده شود، می‌تواند به تشخیص زودهنگام سرطان هم کمک کند. البته این تشخیص همیشه در مراحل اولیه سرطان اتفاق نمی‌افتد.
توجه شود که دلیل انسداد روده همیشه سرطان نیست. بنابراین تشخیص قطعی علت انسداد، تنها با بررسی و تصویربرداری پزشک ممکن است.
چگونه انسداد روده تشخیص داده می‌شود؟
با توجه به اینکه انسداد روده وضعیتی اورژانسی است، تشخیص آن معمولا به سرعت اتفاق افتاده و حتی ممکن است همزمان با شروع درمان اولیه انجام شود تا زمان طلایی درمان از دست نرود.
روش‌های تشخیصی انسداد روده شامل موارد زیر است:
شرح‌حال و معاینه‌ی فیزیکی
ابتدا پزشک سابقه پزشکی و بخصوص جراحی‌های قبلی شکمی، و علائم فعلی را ارزیابی می‌کند. در معاینه‌ی فیزیکی، شکم را برای بررسی تورم یا توده لمس کرده و با گوشی پزشکی، صداهای روده را گوش می‌دهد. این صداها ممکن است بلندتر از حد معمول باشند و یا در موارد شدیدتر، کاملا بی‌صدا باشند.
آزمایش خون
آزمایش خون برای بررسی الکترولیت‌های بدن انجام می‌شود که نشانه‌های عفونت یا کم‌آبی شدید بدن را مشخص می‌کند. در صورتیکه کم‌آبی شدید تشخیص داده شود، مایع درمانی آغاز می‌شود.
روش‌های تصویربرداری
- رادیوگرافی ساده (X-Ray): این روش در تشخیص محل انسداد کاربرد دارد. ممکن است برخی از موارد هم قابل تشخیص نباشند.
- سی‌تی‌اسکن: معمولا برای تایید تشخیص و مشخص کردن علت دقیق انسداد استفاده می‌شود.
- سونوگرافی: این روش برای زنان باردار و کودکان انجام می‌شود؛ چون بدون تشعشع اشعه‌ی ایکس است.
- انمای باریم یا هوا: این روش برای تصویربرداری دقیق‌تر از روده‌ی بزرگ استفاده می‌شود. در کودکان مبتلا به اینتوساسپشن، این روش می‌تواند همزمان مشکل را هم برطرف کند، بدون نیاز به درمان بیشتر.
روش‌های درمانی
درمان انسداد روده معمولا همراه با بستری شدن در بیمارستان است و به علت و شدت انسداد بستگی دارد.
تثبیت اولیه‌ی شرایط بیمار
بلافاصله پس از رسیدن به بیمارستان، این اقدامات برای تثبیت وضعیت بیمار انجام می‌شود:
- سرم‌درمانی وریدی
- لوله‌ی بینی-معده‌ای:برای تخلیه هوا و مایعات اضافی و کاهش نفخ
- کاتتر ادراری: برای تخلیه و بررسی ادرار
درمان انسداد روده بر اساس نوع آن
- انسداد جزئی: اگر مقداری غذا و مایعات هنوز از روده عبور می‌کنند، ممکن است نیازی به درمان بیشتری نبوده و پزشک رژیم غذایی کم‌فیبر و ساده‌هضم را توصیه کند. در صورتیکه برطرف نشد، نیاز به جراحی برای درمان انسداد روده است.
- انسداد کامل: در این حالت، معمولا جراحی برای برداشتن انسداد و در صورت لزوم بخش آسیب دیده روده برداشته می‌شود.
- استفاده از استنت: در برخی موارد، به‌ویژه در سرطان روده‌ی بزرگ، به جای جراحی فوری، یک لوله مشبک فلزی، داخل روده قرار داده می‌شود تا مسیر باز شود.
- اینتوساسپشن در کودکان: انمای باریم یا هوا برای کودکان و همزمان با ابزار تشخیص، درمان نیز انجام می‌شود.
- انسداد کاذب: در این شرایط پزشک ممکن است فرد را برای چند روز مورد ارزیابی قرار دهد چون احتمال این وضعیت نیازی به درمان نداشته و بهبود می‌یابد. در غیر اینصورت، ممکن است دارویی برای تحریک انقباضات روده تجویز کند.
پیشگیری از انسداد روده
با توجه به اینکه علل انسداد روده متنوع است، پیشگیری کامل از آن همیهش ممکن نیست، اما رعایت این نکات می‌تواند خطر ابتلا را در گروه‌های پرخطر کاهش دهد:
- پیگیری منظم پس از جراحی‌های شکمی
- درمان به موقع فتق
- مدیریت بیماری‌های زمینه‌ای مانند کرون
- رژیم غذایی متعادل و پرفیبر در حالتی که انسداد وجود ندارد.
هشدار پزشکی
این مقاله برای افزایش آگاهی نوشته شده و جایگزین پزشک نیست.
انسداد روده یک وضعیت اورژانسی است. در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر فورا با اورژانس 115 تماس بگیرید یا مراجعه کنید:
- درد شدید و مداوم شکم، به‌ویژه اگر ناگهانی شروع شده باشد.
- ناتوانی کامل در دفع گاز یا مدفوع
- استفراغ مداوم، به خصوص اگر رنگ سبز یا زرد باشد.
- تب
- نفخ و تورم شدید و پیش‌رونده شکم
- علائم کم‌آبی: مانند ضربان قلب سریع یا رنگ تیره‌ی ادرار
تاخیر در درمان انسداد روده می‌تواند باعث پارگی روده، عفونت گسترده‌ی بدن (سپسیس)، یا مرگ بافتی روده منجر شود. در این بیماری، هر ساعت اهمیت دارد.
به تاخیر انداختن مراجعه به پزشک، می‌تواند بر روند تشخیص و درمان تاثیر بگذارد و خطر عوارض جدی را افزایش دهد.
چشم‌انداز انسداد روده
اکثر افراد مبتلا به انسداد روده، پس از درمان بطور کامل بهبود می‌یابند. نشانه‌های بهبودی شامل توانایی مجدد در دفع گاز، کاهش نفخ و بازگشت اجابت مزاج طبیعی است.
با این‌حال، در صورتیکه انسداد به پارگی روده منجر شود، این وضعیت می‌تواند تهدید کننده‌ی زندگی باشد. به همین دلیل، مراجعه‌ی سریع به پزشک در لحظه مشاهده علائم، پیش از بروز هرگونه عارضه اهمیت حیاتی دارد.