علائمفوق تخصص غدد
جراحی تیروئید (تیروئیدکتومی) چیست؟ کاربرد، عوارض و مراقبت بعد از عمل
جراحی تیروئید یا تیروئیدکتومی، عملی است که در آن تمام یا بخشی از غدهی تیروئید برداشته می‌شود. این عمل معمولا برای سرطان تیروئید، ندول مشکوک، گواتر یا پرکاری تیروئید انجام می‌شود. جراحی تیروئید عملی رایج و عموما بی‌خطر است. با یک قرص روزانه می‌توان پس از حتی برداشتن کل غده، زندگی عادی داشت. در این مقاله به کاربرد، انواع، آمادگی، روند عمل، عوارض، مراقبت بعد از عمل و زندگی بدون تیروئید می‌پردازیم. اگر شما یا یکی از اطرافیانتان نامزد عمل تیروئید هستید یا به تازگی این عمل را انجام داده‌اید، این مقاله برای شما مفید خواهد بود. تیم چمه، در راستای افزایش آگاهی عمومی، این مطلب را ارائه کرده است.
- ۹ دقیقه مطالعه
- به‌روزرسانی 5 آبان 1405
این مقاله توسط پزشک مجموعه بازبینی و تایید شده است
جراحی تیروئید چیست؟
تیروئید غده‌ای پروانه‌ای شکل در جلو گردن است که با ساختن هورمون، سوخت‌وساز بدن را تنظیم می‌کند. تیروئیدکتومی یعنی برداشتن تیروئید با جراحی؛ گاهی کل غده و گاهی فقط یک قسمت از آن.
جراحی معمولا اولین گزینه نیست. پزشک وقتی آن را پیشنهاد می‌کند که دارو یا ید رادیواکتیو کافی نباشد، یا خود مشکل (مثل سرطان) جراحی را ضروری کند.
چه زمانی عمل تیروئید لازم است؟
جراحی تیروئید معمولا در این چهار حالت انجام می‌شود:
- سرطان تیروئید: شایع‌ترین دلیل جراحی. در این حالت معمولا بیشتر یا تمام غده برداشته می‌شود.
- ندول مشکوک: وقتی نمونه‌برداری با سوزن نمی‌تواند مشخص کند ندول تیروئید سرطانی است یا نه، به‌ویژه اگر ندول احتمال سرطان بالاتری داشته باشد.
- گواتر بزرگ: وقتی گواتر به نای یا مری فشار می‌آورد و نفس کشیدن، بلع یا دراز کشیدن را سخت می‌کند، یا وقتی گواتر باعث پرکاری تیروئید شده است.
- پرکاری تیروئید: وقتی داروهای ضدتیروئید یا ید رادیواکتیو جواب نداده یا مناسب فرد نباشد؛ مثلا در یک ندول پرکار، بیماری گریوز یا گواتر چندگرهی سمی.
انواع جراحی تیروئید
نوع عمل تیروئیدکتومی، به علت آن بستگی دارد و بر اساس اینکه چه میزانی از غده برداشته می‌شود، به انواع متفاوتی تقسیم می‌شود:
| نوع عمل | چه چیزی برداشته می‌شود؟ | معمولا برای | نیاز به قرص هورمون |
|---|---|---|---|
| تیروئیدکتومی کامل | تمام غده (یا تقریبا تمام آن) | سرطان‌های پرخطر، بیماری گریوز، گواترهای بزرگ | مدام‌العمر |
| لوبکتومی (برداشتن یک لوب) | فقط لوب راست یا چپ | ندول یا مشکل محدود به یک طرف | گاهی؛ اگر لوب باقی مانده به اندازه کافی هورمون ترشح نکند. |
| ایسموسکتومی | پل بافتی وسط که دو لوب را به هم وصل می‌کند. | ندول کوچکی که در همین ناحیه است. | معمولا نه |
گاهی در سرطان تیروئید، غدد لنفاوی گردن هم برداشته می‌شوند.
روش برش در عمل تیروئید چگونه است؟
- روش معمول: یک برش افقی در پایین گردن، بالای استخوان ترقوه. جراح معمولا برش را روی یکی از چین‌های پوست می‌گذارد تا جای زخم کمتر دیده شود. بیشتر افراد نامزد همین روش هستند.
- روش آندوسکوپی: چند برش کوچک‌تر در گردن با دوربین و ابزارهای ظریف
- روش‌های بدون جای زخم در گردن: ورود از داخل دهان، زیر بغل یا زیر سینه. جای زخم در گردن نمی‌ماند، اما خطر جراحی کمی بیشتر می‌شود.
- باز کردن جناغ سینه: فقط در موارد بسیار نادر، وقتی گواتر بزرگی تا داخل قفسه‌ی سینه پایین رفته باشد.
آمادگی قبل از عمل تیروئید
قبل از جراحی، پزشک چند بررسی انجام می‌دهد:
- تصویربرداری: معمولا سونوگرافی تیروئید و گاهی سی‌تی‌اسکن، برای مشخص کردن محل و اندازه‌ی ضایعه.
- نمونه‌برداری با سوزن ظریف: اگر ندول دارید، برای بررسی احتمال سرطان.
- بررسی تارهای صوتی: چون عصب صدا از کنار تیروئید می‌گذرد، گاهی کارکرد تارهای صوتی قبل از عمل ارزیابی می‌شود.
- کنترل هورمون: اگر پرکاری تیروئید دارید، ممکن است از ۱ تا ۲ هفته قبل از عمل دارو یا محلول ید تجویز شود تا هورمون کنترل و خطر خونریزی حین عمل کم شود.
یک هفته قبل از عمل چه کنیم؟
- داروها: همه‌ی داروها و مکمل‌هایتان، حتی گیاهی، را به پزشک بگویید. ممکن است داروهای رقیق‌کننده‌ی خون و برخی مسکن‌ها قطع شوند؛ اما هیچ دارویی را خودسرانه قطع نکنید.
- سیگار: سیگار را ترک یا کم کنید. سیگار ترمیم زخم را کند و خطر لخته‌ی خون را زیاد می‌کند.
- بیماری: اگر سرما خورده‌اید یا تب دارید، به جراح خبر دهید؛ ممکن است عمل عقب بیفتد.
- ناشتایی: روز عمل، از چند ساعت قبل چیزی نخورید و ننوشید. زمان دقیق را تیم درمان می‌گوید.
- همراه: کسی را برای برگرداندن شما به خانه هماهنگ کنید.
روند عمل تیروئید و بستری
عمل تیروئید تقریبا همیشه با بیهوشی عمومی انجام می‌شود؛ یعنی شما خواب هستید و چیزی حس نمی‌کنید. یک لوله‌ی تنفسی در گلو قرار می‌گیرد و ضربان قلب، فشار خون و اکسیژن خون در طول عمل کنترل می‌شود.
جراح از راه برش، تمام یا بخشی از غده را برمی‌دارد و مراقب است به عصب‌ها، رگ‌ها و غدد پاراتیروئید آسیب نزند. برخی جراحان از دستگاهی برای پایش عصب تارهای صوتی استفاده می‌کنند. برداشتن کل غده معمولا ۱ تا ۳ ساعت طول می‌کشد و برداشتن بخشی از آن کوتاه‌تر است. گاهی یک لوله‌ی کوچک تخلیه زیر زخم گذاشته می‌شود که ۱ تا ۲ روز بعد برداشته می‌شود.
بستری کوتاه است. بیشتر افراد همان روز یا روز بعد مرخص می‌شوند و در موارد نادر تا ۳ روز بستری می‌مانند. شرط ترخیص این است که بتوانید مایعات را قورت بدهید.
عوارض جراحی تیروئید
جراحی تیروئید عموما بی‌خطر است، اما مثل هر عمل بزرگی عوارضی دارد. عوارض اختصاصی آن به سه ساختار نزدیک تیروئید مربوط است: عصب صدا، غدد پاراتیروئید و رگ‌های گردن.
| عارضه | چقدر رخ می‌دهد؟ | نشانه |
|---|---|---|
| گرفتگی موقت صدا | 5-7 درصد | صدای خش‌دار یا ضعیف که با بهبود عصب برطرف می‌شود |
| آسیب دائمی عصب صدا | حدود 0.5% | گرفتگی ماندگار صدا؛ اغلب با درمان‌های بعدی قابل‌بهبود است. |
| کلسیم پایین (آسیب هر چهار غدهی پاراتیروئید) | 1-3 درصد بعد از برداشتن کامل | گزگز و بی‌حسی انگشتان و دور لب، در موارد شدید گرفتگی عضله |
| عفونت زخم | کمتر از یک درصد | معمولا با آنتی‌بیوتیک درمان می‌شود. |
| خونریزی در گردن | نادر | تورم و کبودی گردن، معمولا در 2 ساعت اول |
چرا بعد از عمل تیروئید صدا تغییر می‌کند؟
عصبی که تارهای صوتی را حرکت می‌دهد از پشت تیروئید می‌گذرد. اگر حین عمل آسیب ببیند، صدا خش‌دار یا ضعیف می‌شود؛ در بیشتر موارد این تغییر موقتی است. عصب دیگری هم به صدای زیر و بلند کمک می‌کند؛ آسیب آن کمتر است و معمولا به شکل کمی بم شدن صدا یا سختی در داد زدن خود را نشان می‌دهد.
کلسیم پایین بعد از عمل تیروئید به چه علت است؟
پشت تیروئید چهار غدهی کوچک به نام پاراتیروئید قرار دارد که کلسیم خون را تنظیم می‌کنند. اگر حین عمل آسیب ببینند یا خون‌رسانی‌شان قطع شود، کلسیم خون افت می‌کند و انگشتان و دور لب گزگز می‌کند. درمان با کلسیم خوراکی و ویتامین D انجام می‌شود. این خطر فقط در برداشتن کامل غده وجود دارد؛ لوبکتومی خطر کلسیم پایین ندارد.
مراقبت بعد از عمل تیروئید
در روزهای اول پس از عمل، درد گردن، گلودرد ناشی از لوله‌ی تنفسی و صدای خش‌دار طبیعی است و معمولا به سرعت برطرف می‌شود. وقتی کاملا هوشیار شدید، می‌توانید مایعات و غذای سبک بخورید. همچنین برخی مراقبت‌های دیگر نیز می‌تواند شامل موارد زیر باشد:
- مسکن: پزشک میزان و نوع مسکن را برایتان تجویز می‌کند.
- زخم: جای زخم ابتدا تیره و گاهی برجسته است و به‌مرور روشن می‌شود. کامل شدن ترمیم آن ممکن است ۱۲ تا ۱۸ ماه طول بکشد؛ ضدآفتاب به کم‌رنگ شدن آن کمک می‌کند.
- فعالیت: کارهای روزمره را می‌توانید در خانه انجام دهید، اما دست‌کم ۲ هفته از بلند کردن اجسام سنگین و ورزش سنگین بپرهیزید.
- بازگشت کامل: بسته به نوع عمل و شرایط فرد، ۲ تا ۶ هفته طول می‌کشد. •
- آزمایش: اگر کل غده برداشته شده، پزشک کلسیم خون را چک می‌کند و ممکن است برای چند هفته مکمل کلسیم تجویز کند.
بعد از عمل تیروئید چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
در صورتیکه موارد زیر برای شما رخ دهد، پیشنهاد می‌شود به پزشک خود مراجعه کنید:
- تورم، خونریزی یا ترشح چرک از محل زخم
- تب 38 درجه یا بالاتر
- بی‌حسی یا گزگز در صورت، دست‌ها یا لب‌ها
زندگی بدون تیروئید
وقتی کل تیروئید برداشته می‌شود، بدن دیگر هورمون تیروئید نمی‌سازد. این هورمون‌ها سوخت‌وساز، ضربان قلب، دمای بدن و انرژی را تنظیم می‌کنند، بنابراین باید با قرص جایگزین شوند. با دوز درست، زندگی روزمره تفاوتی با قبل ندارد؛ فقط مصرف منظم دارو و آزمایش دوره‌ای لازم است.
بعد از برداشتن تیروئید باید قرص بخوریم؟
- برداشتن کامل: بله. بدن دیگر هورمون تیروئید نمی‌سازد و دچار کم‌کاری تیروئید می‌شود. برای جلوگیری از علائم آن (خستگی، خشکی پوست، افزایش وزن) باید هر روز و تا آخر عمر قرص هورمون تیروئید مصرف کنید. دوز درست با آزمایش خون تنظیم می‌شود.
- برداشتن یک لوب: شاید. لوب باقی‌مانده اغلب به‌تنهایی هورمون کافی می‌سازد، اما اگر کافی نبود، قرص هورمون لازم می‌شود و ممکن است مادام‌العمر ادامه پیدا کند.
بنابراین آزمایش‌های دوره‌ای و مصرف منظم قرص، مهمترین بخش زندگی بدون تیروئید است.
هشدار پزشکی
این مقاله صرفا جنبه‌ی آموزشی داشته و جایگزین تشخیص و درمان پزشکی نیست.
تصمیم درباره‌ی جراحی تیروئید را فقط پزشک متخصص، با توجه به شرایط شما، می‌گیرد. هیچ دارویی را قبل یا بعد از عمل خودسرانه قطع یا شروع نکنند. در صورت بروز تورم سریع گردن همراه با دشواری در نفس کشیدن بعد از عمل، فورا به اورژانس 115 مراجعه کنید؛ این علامت ممکن است نشانه‌ی احتمالی خونریزی در گردن باشد.
در صورت داشتن علائم خفیف‌تر مانند تب، ترشح از زخم، گزگز دست‌ها و لب‌ها، یا گرفتگی صدایی که بهتر نمی‌شود، حتما به پزشک مراجعه کنید.
چشم‌انداز بعد از جراحی تیروئید
نتیجه‌ی جراحی تیروئید معمولا عالی است. بیشتر افراد در عرض چند هفته به کار و زندگی عادی برمی‌گردند و جای زخم به‌مرور کم‌رنگ می‌شود.
اگر عمل برای سرطان انجام شده باشد، ادامه‌ی مسیر به نوع سرطان و برنامه‌ی درمانی بستگی دارد و پزشک پیگیری‌های لازم را مشخص می‌کند.
مهمترین کار شما بعد از عمل، مصرف منظم قرص هورمون تیروئید (در صورت تجویز) و انجام آزمایش‌های دوره‌ای است.
منابع
سوالات شما درباره جراحی تیروئید
علائمتان را جدی بگیرید.
توده‌ای درگردن دارید یا بعد از عمل تیروئید دچار گزگز، گرفتگی صدا یا تورم شدید گردن شده‌اید؟ با ابزار تحلیل علائم چمه، علائم خود را وارد کنید و راهنمایی اولیه دریافت کنید. رایگان و در چند دقیقه