تخصصفوق تخصص گوارش
اختلالات روده در بیماران سرطانی: علل و درمان
اختلالات روده در بیماران سرطانی، مشکلاتی مانند یبوست، اسهال و انسداد روده هستند که از خود سرطان یا از درمان‌های آن مانند دارودرمانی، شیمی درمانی یا پرتو درمانی، ناشی می‌شوند. این مشکلات شایع‌اند و در صورت پیگیری و ارزیابی توسط تیم پزشکی، اغلب قابل کنترل هستند. در این مقاله به علت‌ها و راه‌های کنترل یبوست، اسهال و انسداد روده در بیماران سرطانی می‌پردازیم. اگر شما یا یکی از اطرافیانتان در حال درمان سرطان هستید، و یا با مشکلات گوارشی روبه‌رو شده‌اید، این مقاله برای شما مفید خواهدبود. تیم چمه، در راستای افزایش آگاهی عمومی، این مطلب را تهیه کرده است.
- ۷ دقیقه مطالعه
- به‌روزرسانی 5 آبان 1405
این مقاله توسط پزشک مجموعه بازبینی و تایید شده است
چرا بیماران سرطانی دچار مشکلات روده می‌شوند؟
مشکلات گوارشی از عوارض ایجاد شده در اثر خود سرطان یا درمان آن در سرطان‌های گوارشی و یا دیگر سرطان‌هاست. دلیل این عارضه اثرگذاری چند عامل همزمان بر روده است. برخی از این عوامل شامل موارد زیر هستند:
- خود سرطان: تومور موجود می‌تواند به روده فشار بیاورد، مسیر آن را ببندد یا به اعصابی که حرکت روده را کنترل می‌کنند آسیب بزند.
- شیمی‌درمانی: داروهای شیمی‌درمانی در کنار سلول‌های سرطانی، به سلول‌های سالم دیواره‌ی دستگاه گوارش هم آسیب می‌زنند؛ برخی اسهال و برخی یبوست ایجاد می‌کنند.
- پرتودرمانی شکم و لگن: به بافت روده آسیب می‌زند و معمولا باعث اسهال می‌شود.
- ایمنی‌درمانی و درمان هدفمند: می‌توانند باعث التهاب روده و اسهال شوند.
- داروهای کمکی: مسکن‌های افیونی، داروهای ضد تهوع و ضد اضطراب از علت‌های شایع یبوست هستند؛ آنتی‌بیوتیک‌ها می‌توانند اسهال ایجاد کنند.
- جراحی دستگاه گوارش و عفونت: به دلیل ضعیف شدن سیستم ایمنی، عفونت‌های روده هم شایع‌تر می‌شوند.
- تغییر سبک زندگی: کم‌تحرکی، نوشیدن کم مایعات، تغییر رژیم غذایی و استرس
بنابراین مشکل روده معمولا یک علت واحد ندارد و الزاما نشانه‌ی پیشرفت بیماری نیست؛ اما همیشه باید به تیم درمان گزارش شود.
یبوست در بیماران سرطانی
منظور از یبوست، دفع مدفوع دوبار یا کمتر در هفته، مدفوع خشک و سفت یا درد هنگام دفع است. مسکن‌های افیونی، برخی داروهای شیمی‌درمانی و کم‌تحرکی از علت‌های اصلی آن در بیماران سرطانی هستند. برای پیشگیری و کنترل آن، این راه‌ها توصیه می‌شود:
- مصرف بیشتر مایعات به‌ویژه مایعات گرم
- افزایش تحرک در حد توان مانند پیاده‌روی روزانه یا انجام حرکات سبک
- غذاخوردن در ساعات منظم
- استفاده از داروهای ملین در صورت تجویز پزشکی
توجه شود که بیماران سرطانی نباید بدون اجازه‌ی پزشک از تنقیه یا شیاف استفاده کنند، زیرا می‌تواند باعث خونریزی یا عفونت شود. یبوست درمان‌نشده می‌تواند به گیر کردن مدفوع سفت در روده بینجامد که به رسیدگی فوری نیاز دارد. نشانه‌ی هشداردهنده‌ی این حالت، دفع مقدار کم مدفوع مایع پس از چند روز یبوست است. این اسهال نشانه‌ی بهبود نیست و با داروی ضد اسهال درمان نمی‌شود؛ باید همان روز به تیم درمان گزارش شود. اگر ۳ روز یا بیشتر اجابت مزاج نداشته‌اید، با تیم درمان تماس بگیرید.
اسهال در بیماران سرطانی
اسهال علاوه بر ایجاد ناراحتی در روند درمان سرطان، در صورت شدید بودن باعث کم‌آبی بدن و به‌هم خوردن الکترولیت‌ها می‌شود. اسهال ناشی از شیمی‌درمانی معمولا چند روز پس از دریافت دارو شروع می‌شود، اما در ایمنی‌درمانی و درمان هدفمند ممکن است هفته‌ها یا ماه‌ها بعد پیدا شود. برای کنترل این شرایط، روش‌های زیر می‌توانند کمک کننده باشند:
- نوشیدن مایعات فراوان
- وعده‌های غذایی کوچک و زیاد
- مصرف غذاهای مناسب: غذاهای کم‌فیبر مانند نان سفید، برنج و ماکارونی، و غذاهای دارای سدیم و پتاسیم مانند موز، سیب‌زمینی و سوپ.
- پرهیز از غذاهایی مانند لبنیات، غذاهای چرب و تند، کافئین، الکل، حبوبات و آبمیوه
- مراقبت از پوست: شستوشوی ملایم ناحیه‌ی مقعد با آب ولرم
داروی ضد اسهال را بدون نظر پزشک مصرف نکنید؛ در برخی انواع اسهال، مانند اسهال عفونی یا اسهال ناشی از ایمنی‌درمانی، درمان متفاوت است.اگر اسهال بیش از ۲۴ ساعت طول بکشد، با سرگیجه همراه باشد یا پس از شروع آن حدود ۲ کیلو یا بیشتر وزن کم کرده باشید، با تیم درمان تماس بگیرید. اگر اسهال با تب یا خون در مدفوع همراه است، همان روز تماس بگیرید. در اسهال شدید، پزشک ممکن است مقدار داروی سرطان را کم کند یا درمان را موقتا متوقف کند.
انسداد روده در بیماران سرطانی
جدی‌ترین مشکل روده در بیماران سرطانی، انسداد روده است که در سرطان‌های پیشرفته بیشتر دیده می‌شود. سرطان‌های داخل شکم مانند سرطان تخمدان، روده و معده می‌توانند به روده فشار بیاورند. همچنین سابقه‌ی جراحی یا پرتودرمانی شکم هم احتمال ابتلا را افزایش می‌دهد.
علائم آن عبارتند از:
- نفخ و احساس پری شکم
- درد شکمی که موجی شکل است.
- تهوع و استفراغ با حجم زیاد
- یبوست و در انسداد نسبی گاهی اسهال
درمان در بیمارستان انجام می‌شود و شامل سرم و استراحت روده، لوله‌ی معده برای تخلیه‌ی مایعات، داروهای کنترل درد و تهوع، گذاشتن استنت برای باز نگه داشتن روده یا جراحی است.
یبوست ساده را چگونه از انسداد روده تشخیص دهیم؟
در یبوست ساده، دفع گاز ادامه دارد و استفراغ شدید دیده نمی‌شود. اگر یبوست با درد شدید شکم، استفراغ و نفخ زیاد همراه شود، احتمال انسداد مطرح است و باید فورا بررسی شود. در این حالت مصرف ملین بدون نظر پزشک توصیه نمی‌شود.
علائمتان را جدی بگیرید.
در طول درمان دچار یبوست چند روزه، اسهال یا نفخ و درد شکم شده‌اید؟ با ابزار تحلیل علائم چمه، علائم خود را وارد کنید و راهنمایی اولیه دریافت کنید. رایگان و در چند دقیقه
هشدار پزشکی
این مقاله صرفا جنبه‌ی آموزشی داشته و جایگزین تشخیص و درمان پزشکی نیست.
اگر در طول درمان سرطان هر یک از علائم زیر را داشتید، فورا با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید:
- درد ناگهانی و شدید شکم
- خونریزی از مقعد که بند نمی‌آید
- استفراغ مداوم همراه با درد و تورم شکم و دفع نشدن مدفوع
- ناتوانی در خوردن، نوشیدن یا ادرار کردن به مدت 24 ساعت یا بیشتر
- گیجی، تپش قلب سریع یا سرگیجه شدید
- تب
تب ۳۸ درجه یا بالاتر در طول درمان سرطان را به تأخیر نیندازید؛ همان روز با تیم درمان تماس بگیرید یا به اورژانس بیمارستان مراجعه کنید، زیرا ممکن است نشانه‌ی عفونت باشد. وجود خون در مدفوع هم دلیل تماس همان روز است.
اگر علائم خفیف‌تری مانند یبوست ۳ روزه یا اسهالی که بیش از یک روز طول کشیده دارید، در اولین فرصت با تیم درمان خود تماس بگیرید. هیچ داروی ملین یا ضد اسهالی را بدون هماهنگی با آن‌ها شروع نکنید.
چشم‌انداز اختلالات روده در بیماران سرطانی
بیشتر مشکلات روده در طول درمان سرطان قابل پیشگیری یا کنترل هستند و هرچه زودتر مورد بررسی تخصصی پزشکی قرار گیرند، کنترل آن‌ها ساده‌تر است.
کنترل این عوارض فقط برای راحتی بیمار نیست؛ کمک می‌کند درمان سرطان بدون وقفه و با مقدار برنامه‌ریزی‌شده ادامه پیدا کند.
ثبت روزانه‌ی اجابت مزاج، رژیم غذایی و همراه بردن آن به ویزیت‌ها، ساده‌ترین کاری است که به تیم درمان در تنظیم بهتر برنامه‌ی شما کمک می‌کند.