علائمفوق تخصص گوارش
کولونوسکوپی چیست؟ انواع، آمادگی قبل و عوارض آن
کولونوسکوپی روشی برای بررسی داخل روده بزرگ و رکتوم است که همزمان تشخیص و درمان نیز می‌توان انجام داد. این روش موثرترین ابزار برای پیشگیری از سرطان روده‌ی بزرگ محسوب می‌شود و برای افراد بدون علائم هم از سن 45 سالگی توصیه می‌شود. در این مقاله به انواع کولونوسکوپی، تفاوت آن با آندوسکوپی فوقانی، نحوه‌ی آمادگی و مراحل کامل انجام آن می‌پردازیم. اگر پزشک برای شما یا یکی از اطرافیانتان کولونوسکوپی تجویز کرده است، این مقاله برای شما مفید خواهد بود. تیم چمه در راستای افزایش آگاهی عمومی، این مطلب را تهیه کرده است.
- ۷ دقیقه مطالعه
- به‌روزرسانی 3 آبان 1405
این مقاله توسط پزشک مجموعه بازبینی و تایید شده است
کولونوسکوپی و تفاوت آن با آندوسکوپی فوقانی
کولونوسکوپی روشی برای بررسی داخل روده‌ی بزرگ و رکتوم است. در این روش، لوله‌ای نازک و انعطاف‌پذیر که دارای دوربینی کوچک در انتهای آن است، از طریق مقعد وارد بدن شده که می‌تواند تصاویر داخل روده را نشان دهد. در صورت نیاز، نمونه‌برداری یا برداشتن پولیپ روده هم در همان جلسه انجام می‌شود و علاوه بر تشخیص، عملکرد درمانی نیز دارد.
تفاوت با آندوسکوپی فوقانی
با توجه به اینکه کولونوسکوپی و آندوسکوپی فوقانی، هر دو زیرمجموعه‌ای از روش‌های کلی‌تر به نام آندوسکوپی هستند،با این‌حال جهت ورود و بخشی از دستگاه گوارش که بررسی می‌کنند، متفاوت است.
- کولونوسکوپی: از طریق مقعد وارد شده و روده‌ی بزرگ را بررسی می‌کند. در غربالگری سرطان روده یا بررسی خونریزی مقعدی کاربرد دارد.
- آندوسکوپی فوقانی: از طریق دهان وارد شده و مری، معده و ابتدای روده کوچک را بررسی می‌کند. برای بررسی سوزش سردل مزمن یا زخم معده استفاده می‌شود.
انواع کولونوسکوپی
بسته به هدف و شرایط بیمار، انواع متفاوتی از کولونوسکوپی انتخاب می‌شوند:
- کولونوسکوپی کامل: رایج‌ترین نوع کولونوسکوپی است. کل روده‌ی بزرگ و رکتوم را بررسی کرده و امکان نمونه‌برداری یا برداشتن پولیپ در همان جلسه وجود دارد.
- سیگموئیدوسکوپی: در این روش، فقط بخش پایینی روده‌ی بزرگ مورد بررسی قرار می‌گیرد. سیگموئیدوسکوپی، ساده‌تر و سریع‌تر است اما بعلت اینکه تنها بخش کوچکی از روده را پوشش می‌دهد، ممکن است برخی پولیپ‌ها یا مشکلات را در بخش‌های بالاتر تشخیص ندهد.
- کولونوسکوپی مجازی (سی‌تی‌اسکن روده): این روش کم‌تهاجمی‌تر بوده که تصاویری از روده تهیه می‌شود. در این روش هم مانند کولونوسکوپی نیاز به آمادگی‌های مشابه داشته و اگر پولیپی مشاهده شود، باز هم نیاز به یک کولونوسکوپی واقعی برای برداشتن آن است.
چه زمانی نیاز به کولونوسکوپی داریم؟
کولونوسکوپی با 3 هدف غربالگری، تشخیص و درمان انجام می‌شود که اغلب هر سه با هم انجام می‌شوند.
غربالگری: حتی بدون علامت
کولونوسکوپی علاوه بر تشخیص و بررسی علائم، برای غربالگری هم انجام می‌شود. این غربالگری برای این است که در صورت وجود سرطان روده، این بیماری اغلب تا مراحل پیشرفته، هیچ نشانه‌ای ایجاد نمی‌کند. بنابراین غربالگری منظم از سن 45 سالگی، برای همه افراد توصیه می‌شود.
اگر دارای عوامل خطری مانند سابقه‌ی خانوادگی سرطان روده، بیماری‌های التهابی روده مانند کرون یا کولیت اولسراتیو دارید، طبق تجویز پزشک، بهتر است غربالگری منظمی را انجام دهید.
بررسی علائم مشکوک
اگر علائمی مانند موارد زیر را تجربه می‌کنید، پزشک ممکن است کولونوسکوپی را برای تشخیص علت پیشنهاد دهد:
- خونریزی یا ترشح غیرقابل توضیح از مقعد
- تغییرات غیرقابل توضیح در عادت اجابت مزاج
- درد مداوم و غیرقابل توضیح شکم
- کاهش وزن غیرقابل توضیح
از طریق کولونوسکوپی و انواع آن، بیماری‌هایی مانند کولیت مزمن (کرون یا کولیت اولسراتیو)، دیورتیکولیت، زخم یا انسداد روده هم قابل تشخیص است.
درمان همزمان با تشخیص
از بزرگ‌ترین مزایای کولونوسکوپی این است اگر مشکلی پیدا شود مانند برداشتن پولیپ، توقف خونریزی، یا رفع انسداد جزئی، پزشک می‌تواند در همان لحظه آن را درمان کند.
علائمتان را جدی بگیرید.
خون در مدفوع یاتغییر در عادات اجابت مزاج دارید؟ با تحلیل علائم چمه، علائم خود را وارد کرده و راهنمایی اولیه دریافت کنید. رایگان و در چند دقیقه
آمادگی قبل کولونوسکوپی
از مهم‌ترین عوامل موفقیت کولونوسکوپی، آمادگی مناسب فرد است؛ اگر روده به درستی و کامل تخلیه نشده باشد، پزشک نمی‌تواند دیواره‌ی روده را به وضوح ببیند و ممکن است لازم باشد کل روند دوباره تکرار شود.
تغییر رژیم غذایی
آمادگی معمولا 1 تا 2 روز پیش از کولونوسکوپی آغاز می‌شود.
- 2-3 روز قبل از کولونوسکوپی: رژیم غذایی کم‌فیبر و پرهیز از غلات کامل، آجیل، میوه و سبزی خام.
- روز قبل از کولونوسکوپی: فقط مصرف مایعات شفاف شامل آب، چای یا قهوه بدون شیر، نوشیدنی‌های گازدار بدون رنگ.
از مصرف نوشیدنی‌های قرمزرنگ خودداری کنید، چون در کولونوسکوپی ممکن است با خون اشتباه گرفته شوند.
مصرف ملین مخصوص آماده‌سازی روده
علاوه بر رعایت رژیم غذایی، شب قبل و گاهی در صبح روز عمل کولونوسکوپی، باید محلول ملین مخصوص مصرف شود تا روده کاملا تخلیه شود. این محلول‌ها می‌توانند به شکل مایع یا قرص باشند. پس از چند بار تخلیه مدفوع، به تدریج از حالت جامد به مایع و در نهایت زلال یا کم‌رنگ تغییر می‌کند.
حتی اگر مدفوع پیش از پایان مصرف کامل محلول، زلال به‌نظر برسد، باید تمام دوز تجویز شده را طبق دستور کامل مصرف کنید.
تنظیم داروهای مصرفی
درمورد داروهایی که مصرف می‌کنید، حتما با پزشک خود مشورت کنید، به‌ویژه داروهای دیابت، فشارخون و یا مکمل آهن. داروهای رقیق‌کننده‌ی خون ممکن است نیاز به تنظیم دوز یا قطع موقت داشته باشند که طبق تجویز پزشک باید انجام شود و نه خودسرانه.
شرایط خاص
- بارداری: کولونوسکوپی در دوران بارداری فقط در صورت ضرورت و ترجیحا در 3 ماهه‌ی دوم انجام می‌شود.
- دوران قاعدگی: در این دوران انجام کولونوسکوپی هیچ مشکلی ندارد و تاثیری بر دقت آزمایش نمی‌گذارد.
مراحل انجام کولونوسکوپی
کولونوسکوپی معمولا بدون نیاز به بستری انجام می‌شود و کل روند بین 30 تا 60 دقیقه طول می‌کشد.
قبل از شروع
پس از تعویض لباس با گان بیمارستانی، یک سرم وریدی برای تزریق داروهای آرام بخش وصل می‌شود. سپس روی پهلو، با زانوهای جمع شده به سمت سینه، روی تخت دراز می‌کشید.
طی انجام آزمایش
پزشک لوله کولونوسکوپ را از طریق مقعد وارد کرده و به آرامی از طول روده‌ی بزرگ عبور می‌دهد. برای دیدن بهتر روده، مقداری هوا یا گاز کربنیک وارد روده می‌شود تا کمی باز شود. بنابراین ممکن است این موضوع باعث احساس فشار یا نفخ شود.
پزشک حین ورود و هم حین خروج، آهسته حرکت کرده و دیواره‌ی روده را بررسی می‌کند.
اگر پولیپ و یا بافتی غیرطبیعی مشاهده شود، معمولا همانجا برداشته و برای بررسی به آزمایشگاه فرستاده می‌شود و کاملا بدون درد است.
آیا کولونوسکوپی دردناک است؟
به دلیل استفاده از آرام‌بخش، اکثر افراد دردی احساس نمی‌کنند، فقط ممکن است کمی احساس فشار یا گرفتگی داشته باشند. آرام بخش از آرام بخش سبک تا بی‌هوشی کامل متغیر است. انتخاب نوع آرام بخش بسته به شرایط سلامتی شما با پزشک قبل از عمل هماهنگ می‌شود.
بعد از کولونوسکوپی چه انتظاری داشته باشم؟
پس از اتمام کولونوسکوپی، حدود یک ساعت در بخش ریکاوری تحت نظر می‌مانید تا اثر داروی آرام بخش از بین برود.
اثرات داروی آرام بخش
با توجه به اینکه آرام بخش می‌تواند قدرت تصمیم‌گیری و هماهنگی بدن را موقتا تحت تاثیر قرار دهد، حتما برای بازگشت نیاز به همراه دارید. تا پایان همان روز هم از رانندگی، بازگشت به کار یا تصمیم‌گیری‌های مهم خودداری کنید.
ناراحتی‌های طبیعی بعد از عمل
پس از انجام کولونوسکوپی، احساس نفخ، گرفتگی خفیف و دفع مکرر گاز، طبیعی است و به دلیل هوایی است که حین آزمایش وارد روده‌ها شده. در این شرایط، راه‌رفتن می‌تواند به کاهش سریع‌تر این ناراحتی کمک کند.
تغذیه و بازگشت به فعالیت عادی
اکثر افراد می‌توانند زود به رژیم غذایی عادی بازگردند. سعی شود که در ابتدا غذاهای سبک و کم‌چرب مصرف شود.
نتیجه آزمایش
پزشک معمولا همان روز نتیجه کولونوسکوپی را با شما در میان می‌گذارد. اما در صورتیکه نمونه‌برداری انجام شده باشد، نتیجه‌ی دقیق آزمایشگاهی معمولا چند روز تا حداکثر چند هفته طول می‌کشد.
در صورتی که پولیپ برداشته شده باشد، مقداری خونریزی خفیف مقعدی طی چند روز بعد، طبیعی است.
عوارض احتمالی کولونوسکوپی
کولونوسکوپی بطور کلی روشی ایمن است، اما ممکن است عوارضی نیز در برخی شرایط رخ دهد. برخی از آن‌ها شامل موارد زیر هستند:
- خونریزی: معمولا پس از برداشتن پولیپ یا نمونه‌برداری ممکن است رخ دهد.
- پارگی دیواره‌ی روده (سوراخ شدگی): بسیار نادر است و در صورت وقوع ممکن است نیاز به جراحی برای ترمیم داشته باشد.
- واکنش به داروی آرام بخش: برخی افراد ممکن است نسبت به داروهای آرام بخش، واکنش نشان دهند؛ تغییرات فشارخون، گیجی یا مشکلات قلبی و تنفسی برخی از این واکنش‌ها هستند. بنابراین، طی آزمایش علائم حیاتی شما بطور مداوم کنترل می‌شود.
هشدار پزشکی
این مقاله برای افزایش آگاهی نوشته شده و جایگزین پزشک نیست.
در صورت مشاهده‌ی هر یک از علائم زیر پس از کولونوسکوپی، فورا با پزشک خود تماس گرفته و به اورژانس 115 مراجعه کنید:
- درد شدید و مداوم شکم
- تب
- تورم یا نفخ شکمی که بیش از چندروز ادامه داشته باشد
- خونریزی مقعدی شدید یا خونریزی که متوقف نمی‌شود.
- مدفوع خونی که بهبود نیابد
- سرگیجه یا ضعف شدید
توجه شود که برخی عوارض مانند خونریزی، همیشه بلافاصله پس از عمل ظاهر نمی‌شوند و ممکن است تا دو هفته بعد هم رخ دهند. بنابراین اگر روزهای اول بدون مشکل سپری شد، همچنان به علائم بدن خود توجه کنید.
به تاخیر انداختن مراجعه در صورت وجود این علائم می‌تواند بر روند تشخیص و درمان تاثیرگذار باشد.
چشم‌انداز کولونوسکوپی
نتیجه‌ی کولونوسکوپی معمولا به دو دسته تقسیم می‌شود: نتیجه منفی و یا مثبت
نتیجه‌ی منفی
این نتیجه به معنای این است که هیچ پولیپ یا تغییر بافتی مشاهده نشده که این امیدوارکننده‌ترین نتیجه ممکن است. در این حالت معمولا پزشک بر اساس سن و عوامل خطر شما، زمان کولونوسکوپی بعدی را در صورت نیاز، تعیین می‌کند.
نتیجه مثبت
نتیجه مثبت کولونوسکوپی به معنای مشاهده تغییر بافت یا پولیپ است که نیاز به پیگیری دارد. البته این نتیجه مثبت لزوما به معنای سرطان نیست.
در صورت نتیجه مثبت، پزشک بر اساس تعداد، اندازه و نوع بافت پولیپ‌های برداشته شده، فاصله‌ی زمانی کولونوسکوپی بعدی را کوتاه‌تر تعیین می‌کند.
در هر دو حالت، کولونوسکوپی به شما و پزشکتان کمک می‌کند تا مسیر درمان و سلامتی روشن و مشخصی داشته باشید. پیگیری منظم طبق برنامه‌ای که پزشک تعیین می‌کند، بهترین ابزار برای پیشگیری از سرطان روده در بلندمدت است.