بیماریفوق تخصص گوارش
کولیت اولسراتیو، علائم و درمان
کولیت اولسراتیو، نوعی بیماری التهابی روده است و فقط روده‌ی بزرگ و رکتوم را درگیر می‌کند. این بیماری معمولا تهدیدکننده زندگی نبوده و حتی در مواردی که دارو کافی نباشد، جراحی می‌تواند بطور کامل آن را درمان کند. در این مقاله به علائم، انواع براساس محل درگیری، تفاوت آن با بیماری کرون و روش‌های تشخیص و درمان می‌پردازیم. اگر شما یا یکی از نزدیکانتان با علائمی مانند اسهال خونی یا درد شکمی مکرر مواجه هستید، این مقاله برای شما مفید خواهد بود. تیم چمه در راستای افزایش آگاهی عمومی، این مطلب را تهیه کرده است.
- ۹ دقیقه مطالعه
- به‌روزرسانی 3 آبان 1405
این مقاله توسط پزشک مجموعه بازبینی و تایید شده است
کولیت اولسراتیو و انواع آن
کولیت اولسراتیو، بیماری التهابی روده (IBD) است که باعث التهاب و ایجاد زخم در پوشش داخلی روده‌ی بزرگ می‌شود.کولیت اولسراتیو فقط روده‌ی بزرگ و رکتوم را درگیر و می‌کند که این یکی از تفاوت‌های کولیت اولسراتیو با بیماری کرون است. درگیری روده‌ی بزرگ و رکتوم، التهاب از رکتوم شروع شده و سمت بالا گسترش می‌یابد. در این بیماری، التهاب روده فقط لایه‌ی داخلی روده را درگیر می‌کند و نه تمام لایه‌ها را.
علائم این بیماری بصورت دوره‌ای، یعنی دارای مراحل عود و بهبودی، بروز می‌کند. با توجه به اینکه هنوز درمان قطعی برای کولیت اولسراتیو وجود ندارد، درمان‌های موجود، علائم را بطور چشمگیری کنترل کرده و کیفیت زندگی بیمار را حفظ می‌کند.
انواع کولیت اولسراتیو بر اساس محل درگیری
بر اساس میزان گسترش التهاب در روده، این بیماری به 3 دسته تقسیم می‌شود:
- پروکتیت اولسراتیو: التهاب فقط در رکتوم وجود دارد و خفیف‌ترین نوع است. ممکن است تنها با خونریزی یا احساس فوریت در رفع همراه باشد.
- کولیت سمت چپ: التهاب از رکتوم تا بخش سیگموئید و نزولی روده گسترش می‌یابد.
- کولیت گسترده (پان‌کولیت): التهاب، کل روده‌ی بزرگ درگیر می‌کند. شدید ترین نوع بوده و با علائمی مانند اسهال خونی شدید و کاهش وزن همراه است.
علائم شایع گوارشی و خارج گوارشی
علائم کولیت اولسراتیو در افراد بصورت متفاوتی بروز کرده و به میزان گسترش و شدت التهاب بستگی دارد. با این‌حال، شایع‌ترین علائم آن شامل موارد زیر هستند:
- اسهال (اغلب همراه با خون، مخاط یا چرک)
- خونریزی مقعدی
- درد و گرفتگی شکم
- تنسموس: احساس مداوم نیاز به اجابت مزاج حتی در شرایطی که روده خالی است.
- نیاز فوری و ناگهانی به دفع
- خستگی مفرط
- تب
- تهوع یا استفراغ
- کاهش وزن
از متمایزکننده‌ترین نشانه‌های کولیت اولسراتیو، ترکیب خون در مدفوع و احساس فوریت مداوم است.
با توجه به شدت بیماری و بر اساس تعداد دفعات اجابت مزاج در روز، معمولا این بیماری به 3 دسته تقسیم‌بندی می‌شود:
- خفیف: کمتر از 4 بار در روز و گاهی همراه با خون
- شدید: بیش از 6 بار در روز و اغلب همراه با خون
- بسیار شدید (فولمینانت): بیش از 10 بار در روز، همراه با تب و ضربان قلب بالا. این حالت نادر بوده ولی اورژانسی است.
علائم خارج از دستگاه گوارش
حدود 25% افراد، در نهایت علائمی خارج از روده را نیز تجربه می‌کنند. این التهاب ممکن است باعث درگیری مفاصل، چشم‌ها، پوست یا کبد شود؛ که باعث درد مفاصل، قرمزی و سوزش چشم یا بثورات و زخم‌های پوستی شود.
علائمتان را جدی بگیرید.
اسهال خونی یا درد شکمی مکرر دارید؟ با ابزار تحلیل علائم چمه، علائم خود را وارد کرده و راهنمایی اولیه دریافت کنید. رایگان و در چند دقیقه
علل و عوامل خطر کولیت اولسراتیو
در گذشته تصور می‌شد که تغذیه و استرس علت این بیماری است. اما علت دقیق کولیت اولسراتیو مشخص نیست و متخصصان معتقدند عوامل زیر ممکن است در بروز بیماری نقش داشته باشند:
- واکنش نادرست سیستم ایمنی و از بین‌بردن سلول‌های دستگاه گوارش
- زمینه ژنتیکی
- میکروبیوم روده: طبق برخی مطالعات، باکتری‌های طبیعی روده در افراد مبتلا به کولیت اولسراتیو، متفاوت است.
- عوامل محیطی مانند محل زندگی
عوامل خطر
- سن: معمولا تشخیص این بیماری در سنین 15 تا 30 و یا بعد از 60 سالگی، اتفاق می‌افتد.
- سابقه‌ی خانوادگی: داشتن یکی از بستگان درجه یک مبتلا به این بیماری یا بیماری کرون، خطر ابتلا را افزایش می‌دهد.
روش‌های تشخیص و تست‌های تخصصی
آزمایش واحدی برای تشخیص کولیت اولسراتیو وجود نداشته و معمولا از ترکیبی از چند آزمایش برای تایید بیماری و رد کردن بیماری‌های مشابه، مانند سندرم روده تحرک‌پذیر (IBS) و بیماری کرون، انجام می‌دهد.
شرح‌حال و معاینه‌ی فیزیکی
در این مرحله، پزشک علائم، سابقه‌ی پزشکی و خانوادگی را ارزیابی کرده و در معاینه‌ی فیزیکی، شکم را برای بررسی حساسیت یا توده لمس کرده و حتی ممکن است معاینه‌ی مقعدی نیز برای بررسی وجود خون در مدفوع انجام دهد.
آزمایش خون و مدفوع
- آزمایش خون: برای بررسی کم‌خونی (نشانه خونریزی روده) و نشانه‌های التهاب یا عفونت
- آزمایش مدفوع: برای بررسی وجود التهاب، عفونت یا انگل‌های احتمالی که علائم مشابهی ایجاد می‌کنند.
کولونوسکوپی
کولونوسکوپی، دقیق‌ترین و ضروری‌ترین روش برای تشخیص قطعی این بیماری است. در کولونوسکوپی، پزشک می‌تواند مستقیما بافت روده‌ی بزرگ را ارزیابی کند و شدت و میزان گسترش التهاب را مشاهده کرده و حتی نمونه‌برداری انجام دهد.
در شرایطی که التهاب بسیار شدید باشد، ممکن است پزشک بجای کولونوسکوپی کامل، از سیگموئیدوسکوپی (بررسی بخش پایین روده)، استفاده کند.
روش‌های تصویربرداری در موارد خاص
- سی‌تی‌اسکن: برای بررسی شدت التهاب یا ردکردن عوارضی مانند آبسه
- رادیوگرافی ساده: در موارد شدید برای بررسی احتمال بزرگ شدن خطرناک روده
روش‌های درمانی
هدف اصلی در انجام روش‌های درمانی در کولیت اولسراتیو، کاهش التهاب و رساندن بیمار به دوره‌ی بهبودی طولانی‌مدت است. وابسته به شدت بیماری و میزان گستردگی آن در روده، نوع درمان متفاوت است.
دارودرمانی
پزشک بسته به شدت بیماری، ممکن است از این دسته‌های دارویی استفاده کند:
- آمینوسالیسیلات‌ها: معمولا اولین خط درمانی در موارد خفیف تا متوسط
- کورتیکواستروئیدها: برای کنترل سریع و کوتاه‌مدت عودهای شدیدتر
- داروهای سرکوب‌کننده‌ی سیستم ایمنی: برای کمک به حفظ دوران بهبودی
- داروهای بیولوژیک: برای مواردی که مقاومت درمانی صورت گرفته.
انتخاب دارو و دوز مصرفی حتما باید از طرف متخصص مشخص شده و از مصرف خودسرانه شدیدا خودداری کنید.
جراحی تنها درمان قطعی کولیت اولسراتیو
در کولیت اولسراتیو، برخلاف بیماری کرون، جراحی برداشتن کامل روده‌ی بزرگ و رکتوم می‌تواند کولیت اولسراتیو را کاملا درمان کند.
در درمان از طریق جراحی، دو روش وجود دارد:
- ساخت کیسه‌ی داخلی: رایج‌ترین روش، جراح از انتهای روده‌ی کوچک یک کیسه‌ی داخلی ساخته و آن را به مقعد وصل می‌کنند تا فرد بتواند به شکل طبیعی دفع کند.
- ایلئوستومی دائم: در مواردی که ساخت کیسه‌ی داخلی ممکن نباشد، یک روزنه‌ی خروجی دائمی روی شکم ایجاد می‌شود.
در صورتیکه التهاب فراتر از رکتوم بوده و گسترش یافته باشد، فرد نیاز به غربالگری سرطان پس از تشخیص دارد که بطور منظم باید انجام شود.
عوارض احتمالی کولیت اولسراتیو درمان نشده
در صورتیکه کولیت اولسراتیو به درستی مدیریت نشود، ممکن است عوارضی ایجاد کند. این عوارض شامل عوارض تدریجی و عوارض اورژانسی هستند.
عوارض تدریجی
- کم‌خونی: در اثر خونریزی مزمن روده
- پوکی استخوان: در اثر کولیت اولسراتیو و هم مصرف طولانی‌مدت برخی داروهای ضدالتهابی
- افزایش خطر سرطان روده‌ی بزرگ: در شرایطی که بیماری بیش از یک سوم روده را درگیر کرده و مدت طولانی گذشته باشد.
- مشکلات کبدی: ممکن است این التهاب به کبد گسترش یافته و باعث زخم و اسکار در مجاری صفراوی شود.
- مشکلات رشد در کودکان: به دلیل اختلال در جذب مواد مغذی
عوارض اورژانسی
- کم‌آبی شدید بدن: ناشی از دفعات مکرر اسهال
- خونریزی شدید: ممکن است نیاز به تزریق خون داشته باشند.
- سوراخ‌شدگی روده: یک اورژانس پزشکی واقعی
- مگاکولون سمی: این حالت، نادر است که در آن التهاب شدید باعث توقف کامل عملکرد روده و تورم خطرناک آن می‌شود.
- لخته‌ی خون: در کولیت اولسراتیو، خطر لخته شدن خون در رگ‌ها افزایش می‌یابد.
خطر سرطان روده در این بیماران زیاد است، بنابراین پزشکان معمولا کولونوسکوپی دوره‌ای تجویز می‌کنند.
هشدار پزشکی
این مقاله برای افزایش آگاهی نوشته شده و جایگزین پزشک نیست.
در صورت مشاهده علائم زیر، به پزشک مراجعه کنید:
- تغییر مداوم در عادت اجابت مزاج
- خون در مدفوع
- اسهالی که با داروهای بدون نسخه بهبود نیابد
- تب بدون دلیل که بیش از یک تا دو روز ادامه داشته باشد.
- کاهش وزن بدون دلیل
در صورت مشاهده علائم زیر، فورا به اورژانس 115 یا پزشک مراجعه کنید:
- خونریزی شدید مقعدی
- درد شدید و مداوم شکم
- تب بالا همراه با ضربان قلب سریع
- نفخ و تورم شدید و پیش‌رونده شکم
- علائم شدید کم‌آبی بدن
به تاخیر انداختن مراجعه در صورت وجود این علائم می‌تواند بر روند تشخیص و درمان تاثیر بگذارد.
چشم‌انداز کولیت اولسراتیو
کولیت اولسراتیو، برخلاف اینکه هنوز درمان قطعی ندارد، اما معمولا تهدیدکننده زندگی نیست و با درمان مناسب، بیشتر افراد می‌توانند دوره‌های بهبودی طولانی‌مدت را تجربه کرده و زندگی کامل و فعالی داشته باشند.
در برخی موارد، برخلاف کرون، ممکن است دارو کافی نباشد، که در این شرایط جراحی می‌تواند بطور کامل و قطعی این بیماری را درمان کند.
پیش‌آگهی به‌طور مستقیم به میزان گسترش بیماری و پیگیری منظم بستگی دارد؛ افرادی که فقط پروکتیت (محدود به رکتوم) دارند، معمولا پیش‌آگهی بسیار خوبی دارند و حتی خطر افزایش‌یافته‌ی سرطان روده هم ندارند. برای کسانی که بیماری گسترده‌تری دارند، غربالگری منظم و کولونوسکوپی‌های دوره‌ای، نقش مهمی در تشخیص زودهنگام هرگونه عارضه‌ی احتمالی ایفا می‌کند.
با پیگیری مستمر پزشکی و پایبندی به برنامه‌ی درمانی، اکثر افراد مبتلا به کولیت اولسراتیو می‌توانند این بیماری را به‌خوبی مدیریت کرده و کیفیت زندگی طبیعی خود را حفظ کنند.