بیماریفوق تخصص غدد
تیروئیدیت (التهاب تیروئید) چیست؟ انواع، علائم و درمان
تیروئیدیت یعنی التهاب غده‌ی تیروئید، و چند بیماری مختلف با علائم متفاوت را در بر می‌گیرد. تیروئیدیت اغلب موقتی است و با درمان مناسب قابل کنترل و بهبود است. در این مقاله به انواع تیروئیدیت، علت، علائم، خطرها، روش‌های تشخیص و درمان التهاب تیروئید می‌پردازیم. اگر شما یا یکی از اطرافیانتان درگیر التهاب تیروئید هستید، این مقاله برای شما مفید خواهد بود. تیم چمه، در راستای افزایش آگاهی عمومی، این مطلب را تهیه کرده است.
- ۹ دقیقه مطالعه
- به‌روزرسانی 5 آبان 1405
این مقاله توسط پزشک مجموعه بازبینی و تایید شده است
تیروئیدیت چیست؟
تیروئید غده‌ای پروانه‌ای شکل در پایین و جلوی گردن است. هورمون‌های ساخته شده در این غده، از طریق خون به همه بافت‌های بدن می‌رسند. هورمون‌های تیروئید، در تنظیم مصرف انرژی، دمای بدن، عملکرد مغز، قلب و عضلات را تنظیم می‌کنند.
در وضعیتی که این غده ملتهب می‌شود، به آن تیروئیدیت یا التهاب تیروئید گفته می‌شود. التهاب سلول‌های تیروئید آسیب می‌زند و تولید هورمون را به هم می‌ریزد: گاهی هورمون بیش از حد وارد خون می‌شود و گاهی کمتر از نیاز بدن.
چرا تیروئیدیت گاهی پرکاری و گاهی کم‌کاری می‌سازد؟
تیروئید هورمون‌هایش را مثل یک انبار ذخیره می‌کند. اگر التهاب سلول‌ها را به‌سرعت تخریب کند، هورمون ذخیره‌شده یکباره به خون وارد می‌شود و باعث ایجاد علائمی شبیه پرکاری تیروئید می‌شود؛ غده واقعا پرکار نیست، در این شرایط، غده‌ی تیروئید پرکار نیست، بلکه هومون‌های تولید شده به یکباره به خون و بافت وارد می‌شوند. اگر آسیب آهسته و مزمن باشد، تولید هورمون کم‌کم افت می‌کند و کم‌کاری تیروئید ظاهر می‌شود.
انواع تیروئیدیت
شایع‌ترین علت تیروئیدیت، بیماری خودایمنی است؛ به این معنی که سیستم ایمنی بدن به اشتباه به تیروئید حمله کرده و باعث از بین رفتن و یا آسیب به آن‌ها می‌شوند. علت‌های دیگر عفونت، دارو و پرتو هستند.
| نوع تیروئیدیت | علت | ویژگی اصلی | سرانجام |
|---|---|---|---|
| هاشیموتو (لنفوسیتی مزمن) | خود ایمنی (آنتی‌بادی ضدتیروئید) | شایع‌ترین نوع؛ شایع‌ترین علت کم‌کاری تیروئید | کم‌کاری معمولا دائمی |
| تحت حاد | احتمالا ویروس؛ اغلب پس از عفونت تنفسی | درد تیروئید؛ پرکاری و سپس کم‌کاری | حدود ۹۵ درصد ظرف ۱۲ تا ۱۸ ماه بهبود |
| بدون درد | خودایمنی | پرکاری و سپس کم‌کاری، بدون درد | حدود ۸۰ درصد بهبود؛ ۲۰ درصد کم‌کاری دائمی |
| پس از زایمان | خودایمنی | ظرف یک سال پس از زایمان؛ پرکاری و سپس کم‌کاری | حدود ۸۰ درصد بهبود؛ ۲۰ درصد کم‌کاری دائمی |
| ناشی از دارو | برخی داروهای قلب، روان‌پزشکی و ایمنی درمانی | پرکاری یا کم‌کاری | اغلب تا زمان مصرف دارو ادامه دارد |
| ناشی از پرتو | ید رادیواکتیو یا پرتودرمانی | بیشتر کم‌کاری، گاهی پرکاری گذرا | کم‌کاری معمولا دائمی |
| حاد (عفونی) | بیشتر باکتری | نادر؛ درد تیروئید و بیماری عمومی | با درمان عفونت برطرف می‌شود |
تیروئیدیت هاشیموتو
هاشیموتو شایع‌ترین نوع تیروئیدیت و شایع‌ترین علت کم‌کاری تیروئید است. این نوع تیروئیدیت شیوع بالایی دارد و زنان 4-10 برابر بیشتر از مردان دچار این بیماری می‌شوند و اغلب در سنین بین 30 تا 50 سالگی بروز می‌کند. در هاشیموتو، آنتی‌بادی‌ها به آرامی سلول‌های تیروئید را از کار می‌اندازند. در نتیجه غده‌ی تیروئید ممکن است بزرگ شود (گواتر)، اما معمولا فاقد درد است.
تیروئیدیت تحت حاد (دکرون)
تیروئیدیت تحت حاد مهم‌ترین علت درد تیروئید است. تصور می‌شود یک ویروس آن را ایجاد می‌کند و معمولا پس از یک عفونت دستگاه تنفسی فوقانی (مثل سرماخوردگی) شروع می‌شود. درد تیروئید معمولا با مرحله‌ی پرکاری هم‌زمان است و ۱ تا ۳ ماه طول می‌کشد. البته همه‌ی کسانی که درد تیروئید دارند، دچار پرکاری نمی‌شوند.
تیروئیدیت بدون درد (خاموش) و پس از زایمان
این دو نوع تیروئیدیت، مراحل مشابهی دارند؛ ابتدا پرکاری و سپس کم‌کاری ایجاد می‌شود. تیروئیدیت پس از زایمان ظرف یک سال پس از تولد نوزاد رخ می‌دهد، اما نوع خاموش در مردان و زنانی دیده می‌شود که به‌تازگی باردار نبوده‌اند. نوع خاموش بعد از هاشیموتو شایع‌ترین نوع تیروئیدیت است و در زنان بیشتر دیده می‌شود.
انواع کمتر شایع: دارویی، پرتویی و عفونی
برخی داروها، از جمله بعضی داروهای ضدآریتمی قلب، بعضی داروهای روان‌پزشکی و برخی داروهای ایمنی‌درمانی سرطان، می‌توانند به سلول‌های تیروئید آسیب بزنند؛ البته فقط بخش کوچکی از مصرف‌کنندگان دچار تیروئیدیت می‌شوند. تیروئیدیت پرتویی پس از ید رادیواکتیو یا پرتودرمانی بروز می‌کند و کم‌کاری آن معمولا دائمی می‌ماند. تیروئیدیت حاد عفونی نادر است، معمولا یک باکتری آن را ایجاد می‌کند و می‌تواند به بیماری شدید منجر شود، اما با درمان عفونت برطرف می‌شود. نوع نادر دیگری به نام تیروئیدیت ریدل هم وجود دارد که در آن بافت غده سفت و فیبروزه می‌شود.
مراحل ایجاد التهاب تیروئید
بیشتر انواع تیروئیدیت، به‌ویژه انواع تحت حاد، خاموش و پس از زایمان، سه مرحله را طی می‌کنند:
- مرحله‌ی پرکاری: غده‌ی ملتهب هورمون ذخیره‌شده را به خون نشت می‌دهد. این مرحله معمولا ۱ تا ۳ ماه طول می‌کشد.
- مرحله‌ی کم‌کاری: انبار هورمون خالی می‌شود. این مرحله معمولا ۱ تا ۳ ماه پس از مرحله‌ی پرکاری شروع می‌شود و ممکن است تا ۹ تا ۱۲ ماه ادامه یابد.
- مرحله‌ی بازگشت (یوتیروئید): سطح هورمون‌ها طبیعی می‌شود. این مرحله ممکن است بین دو مرحله‌ی قبلی هم دیده شود.
همه این سه مرحله را تجربه نمی‌کنند. در تیروئیدیت خاموش و پس از زایمان، حدود یک‌سوم بیماران هر دو مرحله را دارند، یک‌سوم فقط پرکاری و یک‌سوم فقط کم‌کاری را. در هاشیموتو و تیروئیدیت پرتویی، غده معمولا در مرحله‌ی کم‌کاری می‌ماند.
در تیروئیدیت خاموش و پس از زایمان، حدود یک‌سوم بیماران هر دو مرحله را دارند، یک‌سوم فقط پرکاری و یک‌سوم فقط کم‌کاری را. در هاشیموتو و تیروئیدیت پرتویی، غده معمولا در مرحله‌ی کم‌کاری می‌ماند.
علائم تیروئیدیت
تیروئیدیت یک علامت مشخص ندارد؛ علائم آن به نوع و مرحله‌ی بیماری بستگی دارد. درد تیروئید فقط در نوع تحت حاد و نوع عفونی شایع است و بعضی افراد هم گواتر پیدا می‌کنند.
علائم مرحله‌ی پرکاری
- قلب و اعصاب: تپش قلب، اضطراب، عصبی بودن، تحریک‌پذیری و لرزش دست
- خواب و وزن: بی‌خوابی، کاهش وزن بی‌دلیل با وجود اشتهای بیشتر
- پوست و دما: تعریق زیاد و حساسیت به گرما
- خستگی زیاد
علائم مرحله‌ی کم‌کاری
- انرژی و خلق: خستگی، افسردگی و کاهش تمرکز
- وزن و گوارش: افزایش وزن بی‌دلیل و یبوست
- پوست و دما: خشکی پوست و حساسیت به سرما
- عضلات: ضعف عضلانی و تحمل کمتر فعالیت بدنی
علائمتان را جدی بگیرید.
درد در جلوی گردن، تپش قلب یا خستگی و افزایش وزن بی‌دلیل دارید؟ با ابزار تحلیل علائم چمه، نشانه‌های خود را وارد کنید و راهنمایی اولیه دریافت کنید. رایگان و در چند دقیقه
آیا بیماری تیروئیدیت خطرناک است؟
تیروئیدیت اغلب قابل کنترل و درمان است. با این‌حال، دو وضعیت نیاز به توجه دارند:
- طوفان تیروئید: اگر پرکاری ناشی از تیروئیدیت مدت طولانی درمان نشود یا ناکافی درمان شود، ممکن است به طوفان تیروئید منجر شود؛ وضعیتی اورژانسی با تب شدید، ضربان قلب بسیار تند، بی‌قراری و هذیان.
- کم‌کاری تیروئید: در برخی افراد غده بهبود پیدا نمی‌کند و کم‌کاری ماندگار می‌شود که به مصرف همیشگی قرص هورمون تیروئید نیاز دارد.
چه کسانی بیشتر در معرض تیروئیدیت هستند؟
زنان بیشتر از مردان درگیر می‌شوند. گرایش به ساختن آنتی‌بادی ضد تیروئید در خانواده‌ها می‌چرخد و داشتن بیماری خودایمنی دیگر، مثل دیابت نوع ۱ یا سلیاک، خطر هاشیموتو را بیشتر می‌کند.
روش‌های تشخیص تیروئیدیت
تشخیص با معاینه‌ی گردن و پرسش درباره‌ی علائم شروع می‌شود. سپس پزشک بر اساس نوع احتمالی، یک یا چند آزمایش زیر را درخواست می‌کند:
- آزمایش عملکرد تیروئید (TSH، T4 و T3): مرحله‌ی پرکاری، کم‌کاری یا حالت طبیعی را نشان می‌دهد.
- آزمایش آنتی‌بادی: وجود آنتی‌بادی TPO یا TRAb نشانه‌ی علت خودایمنی است. در بیشتر مبتلایان به هاشیموتو آنتی‌بادی TPO وجود دارد.
- سونوگرافی تیروئید: ندول‌ها، تغییر جریان خون و بافت غده را نشان می‌دهد.
- آزمایش ESR و CRP: دو شاخص التهاب در خون. ESR در تیروئیدیت تحت حاد بالا می‌رود و CRP در نوع عفونی معمولا به‌شدت بالا است.
- جذب ید رادیواکتیو: در مرحله‌ی پرکاری تیروئیدیت همیشه پایین است. این آزمایش در زنان شیرده انجام نمی‌شود.
- نمونه‌برداری با سوزن ظریف: در تیروئیدیت عفونی برای شناسایی عامل عفونت.
درمان تیروئیدیت
درمان تیروئیدیت به نوع بیماری، مرحله‌ی آن و شدت علائم بستگی دارد. در بسیاری از موارد، درمان فقط کنترل علائم است تا غده خودش بهبود یابد.
درمان مرحله‌ی پرکاری
چون این مرحله موقتی است و با بهتر شدن علائم دارو به تدریج قطع می‌شود، بنابراین پزشک برای کنترل علائم مانند کنترل تپش قلب و لرزش، دارو تجویز می‌کند. داروهای ضدتیروئید در تیروئیدیت استفاده نمی‌شوند، چون غده واقعا پرکار نیست.
درمان مرحله‌ی کم‌کاری
- هاشیموتو: چون کم‌کاری معمولا دائمی است، بنابراین قرص هورمون تیروئید برای همیشه مصرف می‌شود.
- تحت حاد، خاموش و پس از زایمان: اگر علائم کم‌کاری آزاردهنده باشد، قرص هورمون تیروئید حدود ۶ تا ۱۲ ماه تجویز و سپس به‌تدریج قطع می‌شود تا مشخص شود غده بهبود یافته یا کم‌کاری دائمی است. کم‌کاری خفیف و کم‌علامت ممکن است به دارو نیاز نداشته باشد.
درمان درد تیروئید
درد تیروئیدیت تحت حاد معمولا با مسکن‌های ضدالتهاب معمولی کنترل می‌شود. برای درد شدید، پزشک ممکن است کورتیکواستروئید تجویز کند.
درمان سایر انواع تیروئیدیت
- عفونی: آنتی‌بیوتیک؛ درصورتیکه آبسه تشکیل شود، با سوزن تخلیه می‌شود.
- ناشی از دارو: پزشک ممکن است داروی مشابهی جایگزین کند یا در کنار آن، قرص هورمون تیروئید بدهد.
آیا می‌توان از تیروئیدیت پیشگیری کرد؟
تیروئیدیت معمولا قابل‌پیشگیری نیست. فقط اگر قرار است ید رادیواکتیو یا پرتودرمانی بگیرید یا داروی مرتبط مصرف می‌کنید، درباره‌ی این خطر با پزشک صحبت کنید؛ گاهی گزینه‌ی جایگزین وجود دارد.
هشدار پزشکی
این مقاله صرفا جنبه‌ی آموزشی داشته و جایگزین تشخیص و درمان پزشکی نیست.
درد یا تورم جلوی گردن و علائم پرکاری یا کم‌کاری باید توسط پزشک بررسی شود. داروهای تیروئید را خودسرانه شروع، قطع یا کم و زیاد نکنید.
در صورت داشتن هریک از علائم زیر، فورا به اورژانس 115 مراجعه کنید:
- تب بالا: 40-41 درجه
- ضربان قلب بیش از 140 در دقیقه
- بی‌قراری، تحریک‌پذیری یا اضطراب شدید
- هذیان یا گیجی
در صورت بدتر شدن علائم یا بروز علامت تازه، در اولین فرصت به پزشک مراجعه کنید.
چشم‌انداز تیروئیدیت
سرانجام تیروئیدیت در بیشتر افراد خوب است. در تیروئیدیت تحت حاد، علائم ۱ تا ۳ ماه طول می‌کشد و حدود ۹۵ درصد بیماران ظرف ۱۲ تا ۱۸ ماه به‌طور کامل بهبود می‌یابند؛ فقط حدود ۵ درصد دچار کم‌کاری دائمی می‌شوند و عود بیماری نادر است.
در تیروئیدیت خاموش و پس از زایمان، حدود ۸۰ درصد افراد ظرف ۱۲ تا ۱۸ ماه به عملکرد طبیعی برمی‌گردند و حدود ۲۰ درصد به کم‌کاری دائمی می‌رسند. در هاشیموتو و تیروئیدیت پرتویی، کم‌کاری معمولا می‌ماند، اما با قرص هورمون تیروئید به‌خوبی کنترل می‌شود.
پس از تشخیص، پیگیری منظم و آزمایش تیروئید دوره‌ای لازم است تا مشخص شود در کدام مرحله هستید و دارو نیاز دارید یا نه.