بیماریفوق تخصص گوارش
بیماری کرون چیست و چه علائمی دارد؟
بیماری کرون نوعی بیماری التهابی مزمن روده است که در این بیماری، سیستم ایمنی بدن به دستگاه گوارش حمله می‌کند. این بیماری می‌تواند از دهان تا مقعد، هر بخشی از گوارش را درگیر کند. با اینکه هنوز درمان قطعی وجود ندارد، درمان‌های موجود می‌توانند علائم را بطور چشمگیری کنترل کنند. در این مقاله به علائم، علل، تفاوت آن با کولیت اولسراتیو و روش‌های تشخیص و درمان می‌پردازیم. اگر شما یا یکی از نزدیکانتان با علائمی مانند اسهال مزمن، درد شکم یا کاهش وزن بی‌دلیل مواجه هستید، این مقاله برای شما مفید خواهد بود. تیم چمه در راستای افزایش آگاهی عمومی، این مطلب را تهیه کرده است.
- ۱۰ دقیقه مطالعه
- به‌روزرسانی 3 آبان 1405
این مقاله توسط پزشک مجموعه بازبینی و تایید شده است
بیماری کرون و تفاوت آن با کولیت اولسراتیو
بیماری کرون، نوعی بیماری التهابی روده (IBD) است که باعث تحریک و تورم در دستگاه گوارش می‌شود. در نتیجه‌ی این التهاب، ممکن است علائمی مانند درد شکم، اسهال شدید و مداوم، خستگی و کاهش وزن ایجاد شود. در این بیماری، سیستم ایمنی بدن، به اشتباه به دستگاه گوارش حمله می‌کند.
علائم بیماری کرون، معمولا بصورت دوره‌ای ظاهر می‌شوند: دوره‌های فعال (عود) که علائم شدت می‌گیرند و دوره‌های بهبودی (رمیسیون) که علائم کاهش یافته یا کاملا از بین می‌روند که این دوره‌های بهبودی ممکن است از چند هفته تا چند سال طول بکشند.
با اینکه هنوز درمان قطعی برای این بیماری وجود ندارد اما درمان‌های در راستای کاهش علائم و بهبودی طولانی‌مدت ولی موقت التهاب، انجام می‌شوند. با این روش‌های درمانی، بیشتر افراد مبتلا می‌توانند زندگی فعال و طبیعی داشته باشند.
بیماری کرون می‌تواند هر بخشی از دستگاه گوارش را درگیر کند. برخلاف باور رایج عمومی، بیماری کرون محدود به روده نبوده و این بیماری می‌تواند از دهان تا مقعد، هر بخشی از دستگاه گوارش را درگیر کند. با این‌حال، شایع‌ترین محل درگیری، انتهای روده‌ی کوچک و ابتدای روده‌ی بزرگ است.
تفاوت کرون و کولیت اولسراتیو
معمولا این دو بیماری با هم اشتباه گرفته می‌شوند چون در هر دو التهاب روده بوجود آمده و زیرمجموعه IBD هستند. اما تفاوت‌هایی با هم دارند:
| | بیماری کرون | کولیت اولسراتیو |
|---|---|---|
| محل درگیری | هر بخشی از دستگاه گوارش از دهان تا مقعد | فقط روده‌ی بزرگ و رکتوم |
| الگوی درگیری | ناپیوسته حتی بخش‌های سالم بین نواحی ملتهب | پیوسته، از رکتوم به بالا گسترش می‌یابد |
| عمق التهاب | تمام لایه‌های دیواره‌ی روده | فقط لایه داخلی روده |
علائم شایع گوارشی و غیرگوارشی کرون
علائم بیماری کرون معمولا به مرور زمان ظاهر شده و از خفیف تا شدید متغیر است. البته ممکن است این علائم بطور ناگهانی بروز می‌کند.
علائم گوارشی
- اسهال
- درد و گرفتگی شکم
- خون در مدفوع
- زخم‌های دهانی
- کاهش اشتها و کاهش وزن
- تب و خستگی
- درد یا ترشح در ناحیه‌ی اطراف مقعد، که ممکن است نشانه تشکیل یک مسیر غیرطبیعی در این ناحیه به نام فیستول باشد.
علائم خارج از دستگاه گوارش
بیماری کرون ممکن است باعث ایجاد علائمی فراتر از دستگاه گوارش شود. به این علائم، تظاهرات خارج‌روده‌ای گفته می‌شود:
- التهاب پوست، چشم یا مفاصل
- التهاب کبد یا مجاری صفراوی
- سنگ کلیه
- کم‌خونی فقر آهن
- تاخیر در رشد یا بلوغ در کودکان
الگوی عود و بهبودی
در بیماری کرون، معمولا علائم طی دوره‌ی عود فعال‌‌تر یا شدیدتر می‌شوند و در دوران بهبودی، این علائم خفیف‌تر می‌شوند.
باید توجه داشت که عواملی مانند سیگار، استرس، برخی داروها و برخی غذاهای خاص، می‌توانند در تشدید علائم و یا شروع عود مرتبط باشند. البته این عوامل علت اصلی بیماری کرون نیستند و محرک این بیماری هستند.
علائمتان را جدی بگیرید.
اسهال مزمن، درد شکم یا کاهش وزن بی‌دلیل دارید؟ با ابزار تحلیل علائم چمه، علائم خود را وارد کرده و راهنمایی اولیه دریافت کنید. رایگان و در چند دقیقه
علل و عوامل خطر ایجاد کننده کرون
علت دقیق بیماری کرون ناشناخته است، اما طبق تحقیقات صورت گرفته، ترکیبی از عوامل زیر در ایجاد آن نقش دارند:
- واکنش نادرست سیستم ایمنی: در اثر حمله‌ی سیستم ایمنی به باکتری‌های روده، التهاب و تورم ایجاد می‌شود.
- زمینه‌ی ژنتیکی: این بیماری ممکن است ژنتیکی باشد. اما ممکن است این بیماری بدون زمینه ژنتیکی نیز افراد را درگیر کند.
- عوامل محیطی و میکروبیوم: این عوامل نیز در بروز این بیماری بسیار پراهمیت بوده و نقش دارند.
عوامل خطر
- سن: بیشتر موارد در نوجوانی و جوانی تشخیص داده می‌شوند.
- سابقه‌ی خانوادگی
- سیگار کشیدن: خطر ابتلا را افزایش داده و می‌تواند علائم را هم تشدید کند.
- مصرف طولانی‌مدت برخی مسکن‌های ضدالتهابی: برخی داروها می‌توانند علائم را تشدید کرده و یا علائمی شبیه کرون ایجاد کنند.
آیا بیماری کرون همان سرطان است؟
بیماری کرون، یک بیماری خودایمنی است و نه سرطان. اما این دو رابطه‌ای غیرمستقیم دارند.
هنگامی که بخشی از دستگاه گوارش دچار التهاب مزمن باشد، بدن مجبور است مدام سلول‌های آسیب دیده را بازسازی کند. این چرخه با گذشت زمان، ممکن است احتمال بروز خطا در سلول‌های جدید را افزایش می‌دهد و ممکن است به سرطان، به‌ویژه سرطان روده‌ی بزرگ منجر شود.
چه کسانی مبتلا به کرون، در معرض خطر سرطان روده هستند؟
- التهاب طولانی‌مدت و گسترده در روده‌ی بزرگ
- تشخیص بیماری در سنین پایین‌تر
- سابقه‌ی همزمان بیماری‌های کبدی خاص مانند کلانژیت اسکلروزان
با این‌حال، اکثر افراد مبتلا به کرون، هرگز به سرطان روده مبتلا نمی‌شوند. کنترل مناسب التهاب از طریق درمان و غربالگری منظم، می‌تواند بطور موثری این خطر را کاهش داده و در صورت بروز، امکان تشخیص زودهنگام را فراهم کند.
روش‌های تشخیصی بیماری کرون
از آنجا که هیچ آزمایش واحدی برای تشخیص قطعی کرون وجود ندارد، معمولا ترکیبی از چند آزمایش برای تایید تشخیص و همچنین رد کردن بیماری‌های مشابه مانند سندرم روده‌ی تحریک‌پذیر (IBS)، کولیت اولسراتیو یا سلیاک، انجام می‌شود.
شرح حال و معاینه فیزیکی
در این مرحله، پزشک درباره علائم، سابقه‌ی پزشکی و خانوادگی و همچنین عادات زندگی مانند رژیم‌غذایی و سیگار کشیدن، سوال می‌پرسد. در معاینه، شکم برای بررسی نفخ، حساسیت یا توده لمس می‌شود و علائم عمومی بدن مانند کاهش وزن، مورد ارزیابی قرار می‌گیرد.
آزمایش خون و مدفوع
- آزمایش خون: برای بررسی کم‌خونی و نشانه‌های التهاب یا عفونت در بدن
- آزمایش مدفوع: برای بررسی وجود خون، التهاب یا عفونت‌های احتمالی در روده
کولونوسکوپی
کولونوسکوپی دقیق‌ترین روش برای تشخیص بیماری کرون است. در این روش، پزشک می‌تواند داخل روده‌ی بزرگ و انتهای روده‌ی کوچک را مورد بررسی قرار داده و نمونه‌برداری کند.
روش‌های تصویربرداری
- سی‌تی‌اسکن یا ام‌آرآی: برای بررسی کامل‌تر روده و بافت‌های اطراف آن
- کپسول اندوسکوپی: بلعیدن یک کپسول کوچک حاوی دوربین که تصاویر روده کوچک را بررسی و ثبت می‌کند.
کپسول اندوسکوپی، برای افرادی که سابقه‌ی تنگی یا جراحی روده‌ی کوچک دارند، توصیه نمی‌شود؛ چون احتمال گیرکردن کپسول در روده وجود دارد.
روش‌های درمان
هدف اصلی در درمان بیماری کرون، کاهش التهاب، تسکین علائم و رساندن بیماری به دوره‌ی بهبودی طولانی‌مدت است. برنامه‌ی درمانی معمولا براساس شدت بیماری، محل درگیری و پاسخ فرد به درمان، شخصی‌سازی می‌شود.
دارو درمانی
وابسته به شرایط بیماری، ممکن است از این دسته‌های دارویی استفاده کند:
- کورتیکواستروئیدها: برای تسکین سریع و کوتاه‌مدت علائم حین عود استفاده می‌شود.
- داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی: فعالیت بیش از حد سیستم ایمنی را کاهش می‌دهد.
- داروهای بیولوژیک: این دسته داروها، پروتئین‌های خاصی که باعث التهاب می‌شوند را مورد هدف قرار می‌دهند.
- آنتی‌بیوتیک‌ها: عمدتا برای درمان عوارضی مانند عفونت، آبسه و فیستول استفاده می‌شوند.
انتخاب نوع دارو و مقدار آن حتما باید توسط پزشک متخصص تجویز شود.
تغذیه‌درمانی
ممکن است در شرایطی بخصوص قبل از جراحی، پزشک استراحت روده را از طریق تغذه‌ی مخصوص، توصیه کند تا التهاب کوتاه‌مدت کاهش یابد. در صورت وجود تنگی روده، رژیم کم‌فیبر نیز توصیه می‌شود.
جراحی
درصورتیکه تغییر سبک زندگی و دارو موثر نباشد، ممکن است جراحی لازم شود. نزدیک به نیمی از افراد مبتلا به کرون، در طول زندگی خود حداقل نیاز به یک جراحی پیدا می‌کنند. طی جراحی، بخش آسیب دیده روده برداشته و بخش‌های سالم به هم متصل می‌شوند.
جراحی درمان قطعی نیست و بیماری اغلب دوباره نزدیک به محل جراحی قبلی عود می‌کند.
عوارض احتمالی کرون درمان نشده
التهاب مزمن کرون در صورتی که درمان نشده و مدیریت درست انجام نشود، ممکن است به عوارضی جدی‌تر منجر شود:
عوارض گوارشی
- انسداد روده: التهاب طولانی‌مدت ممکن است باعث اسکار و تنگی روده شده و جریان طبیعی گوارش را مسدود کند.
- زخم: التهاب مداوم در هر بخشی از دستگاه گوارش، حتی دهان ممکن است باعث ایجاد زخم شود.
- فیستول: ممکن است زخم‌های ایجاد شده، از تمام دیواره عبور کرده و یک مسیر غیرطبیعی بین دو اندام یا بین روده و پوست ایجاد کند. وجود فیستول می‌تواند منجر به عفونت و آبسه شود و در صورتی که درمان نشود، خطرناک است.
- شقاق مقعدی: پارگی کوچک در بافت اطراف مقعد
- افزایش خطر سرطان روده‌ی بزرگ: اگر بیماری بیش از یک سوم روده بزرگ را درگیر کرده و بیش از 8 سال از بیماری گذشته باشد، احتمال سرطان روده بزرگ افزایش می‌یابد.
عوارض خارج از دستگاه گوارش
- مشکلات پوستی: مانند برجستگی‌های دردناک یا زخم‌های پوستی
- کم‌خونی فقر آهن: اسهال و درد مداوم شکم می‌توانند غذاخوردن یا جذب مواد مغذی را دشوار کرده که منجر به کمبود آهن یا ویتامین B12 و کم‌خونی می‌شود.
- پوکی استخوان
- آرتریت (التهاب مفصل)
- سنگ کلیه
- مشکلات چشمی
- بیماری‌های کیسه صفرا یا کبد
بیماری کرون در کودکان
بیماری کرون در کودکان و نوجوانان، باعث ایجاد چالش‌های خاصی می‌شود؛ چون این دوران، دوران رشد و بلوغ است.
تاخیر رشد در کودکان و نوجوانان اولین نشانه بیماری کرون است. این تاخیر در رشد قدی یا بلوغ، پیش از اینکه علائم گوارشی واضحی ایجاد شود، ظاهر می‌شوند. این تاخیر در اثر اختلال در جذب مواد مغذی روده‌ها به دلیل التهاب ایجاد شده، می‌باشد.
علائم در کودکان
- علائم گوارشی رایج: درد شکم، اسهال و خون در مدفوع
- تاخیر در رشد قدی
- تاخیر در بلوغ
- ضعیف شدن استخوان‌ها
- عدم افزایش وزن متناسب با سن
چرا تشخیص در کودکان گاهی دیرتر اتفاق می‌افتد؟
به دلیل اینکه علائم اولیه در کودکان ممکن است خفیف بوده یا غیراختصاصی باشند، گاهی بیش از یک سال تا تشخیص قطعی طول می‌کشد. بنابراین، توجه به علائم غیرمعمول مانند کندی رشد حتی بدون علائم گوارشی واضح، اهمیت زیادی دارد.
هشدار پزشکی
این مقاله برای افزایش آگاهی نوشته شده و جایگزین پزشک نیست.
در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر به پزشک مراجعه کنید:
- علائم جدید یا تشدید علائم قبلی
- احساس شروع یک دوره عود
- اسهال یا درد شکمی که ادامه‌دار باشد
- تب یا نگرانی از عفونت
- کاهش وزن بی‌دلیل
در صورتیکه علائم زیر را مشاهده کردید، فورا با اورژانس 115 تماس بگیرید:
- درد شدید شکم
- علائم انسداد روده مانند استفراغ مکرر یا ناتوانی در دفع گاز و مدفوع
- خونریزی شدید
به تاخیر انداختن مراجعه در صورت وجود این علائم می‌تواند بر روند تشخیص و درمان تاثیرگذار باشد.
چشم‌انداز بیماری کرون
با اینکه هنوز درمان قطعی برای بیماری کرون وجود ندارد، این بیماری معمولا تهدیدکننده زندگی نبوده و قابل مدیریت است.
برخی افراد علائم خفیفی دارند و با درمان‌های ساده مدیریت می‌شوند، در حالی‌که برخی دیگر ممکن است به درمان مداوم‌تر یا جراحی نیاز پیدا کنند. با این‌حال، با پیگیری منظم پزشکی و غربالگری‌های دوره‌ای (مانند کولونوسکوپی)، می‌توان بسیاری از عوارض احتمالی را زودتر شناسایی و مدیریت کرد.
اکثر افراد مبتلا به کرون می‌توانند زندگی کامل و فعالی داشته باشند. تحقیقات درباره‌ی این بیماری هم به‌طور مداوم در حال پیشرفت است و چشم‌انداز درمانی آن، نسبت به گذشته، رو‌به‌بهبود است.