بیماریفوق تخصص گوارش
دیورتیکولیت چیست؟ راهنمای کامل بیماری
دیورتیکولیت، بیماری‌ای است که در آن التهاب یا عفونت کیسه‌هایی کوچک در دیواره‌ی روده‌ی بزرگ، با افزایش سن، شکل می‌گیرند. البته 80% این بیماری ساده بوده و معمولا طی یک هفته بهبود می‌یابد. در این مقاله به تفاوت دیورتیکولیت با دیورتیکولوز پرداخته و با علائم، تفاوت با آپاندیسیت، روش‌های تشخیص و درمان می‌پردازیم. اگر شما یا یکی از نزدیکانتان با درد ناگهانی سمت چپ شکم یا تب مواجه هستید، این مقاله برای شما مفید خواهد بود. تیم چمه در راستای افزایش آگاهی عمومی این مطلب را تهیه کرده است.
- ۸ دقیقه مطالعه
- به‌روزرسانی 3 آبان 1405
این مقاله توسط پزشک مجموعه بازبینی و تایید شده است
دیورتیکولیت و طبقه‌بندی آن
دیواره‌ی طبیعی روده‌ی بزرگ معمولا صاف است. اما ممکن است بدلیل نقاط ضعیفی که در این دیواره وجود دارد، کیسه‌های کوچک و نامنظمی به بیرون برجسته شوند که به هرکدام دیورتیکولوم و بطور جمعی، دیورتیکولا گفته می‌شود.
- دیورتیکولوز: به معنای وجود این کیسه‌ها در روده است. بیماری نیست و اکثر افراد حتی از وجودشان علامتی حس نمی‌کنند.
- بیماری دیورتیکولار: زمانی است که این کیسه‌ها باعث علائم مزمن، خونریزی یا التهاب شوند.
- دیورتیکولیت: در شرایطی است که همزمان یک یا چند کیسه ملتهب یا عفونی شده و باعث بروز علائمی مانند درد شدید، تب، تهوع و تغییر در عادت اجابت مزاج شود.
طبقه‌بندی دیورتیکولیت
- حاد در برابر مزمن: این بیماری معمولا بصورت حاد و ناگهانی شروع شده و با درمان برطرف می‌شود. اما ممکن است این التهاب مکرر ایجاد شده و به شکل مزمن درآید.
- ساده در برابر پیچیده: معمولا دیورتیکولیت ساده است و فقط شامل التهاب و عفونت خفیف است که با درمان مناسب بهبود می‌یابد. اما گاهی التهاب شدید می‌تواند باعث مشکلات ثانویه‌ای مانند پارگی یا اسکار شود. به این حالت پیچیده می‌گوییم.
میزان شیوع بیماری دیورتیکولیت
دیورتیکولوز بیماری شایع است که با افزایش سن، شیوع آن نیز بیشتر می‌شود؛ بیش از یک سوم بزرگسالان 50 تا 59 سال و بیش از دو سوم افراد بالای 80 سال به آن مبتلا هستند. اما کمتر از 5% این افراد در نهایت به دیورتیکولیت مبتلا می‌شوند.
علائم شایع و تفاوت با آپاندیسیت
علائم دیورتیکولیت با توجه به نوع آن متفاوت است.
علائم مزمن(در بیماری دیورتیکولار بدون التهاب حاد)
برخی افراد، بدون داشتن دیورتیکولیت، ممکن است این علائم خفیف و مزمن را تجربه کنند:
- گرفتگی یا درد خفیف در پایین شکم
علائم حاد دیورتیکولیت
هنگامی که کیسه‌های ایجاد شده، واقعا ملتهب شده و یا عفونی می‌شوند، علائم زیر ظاهر می‌شوند:
- تب و لرز
- تهوع و استفراغ
- یبوست یا اسهال
- نفخ و حساسیت شکم هنگام لمس
چرا گاهی دیورتیکولیت با آپاندیسیت اشتباه گرفته می‌شود؟
معمولا در اکثر افراد، دیورتیکولار در بخش پایین روده، سیگموئید، تشکیل می‌شوند و درد معمولا در سمت چپ-پایین شکم حس می‌شود. اما در برخی دیگر، این کیسه‌ها بیشتر در بخش بالایی و راست روده تشکیل می‌شوند. در این حالت درد دیورتیکولیت در سمت راست شکم احساس می‌شود که دقیقا همان ناحیه‌ی است که آپاندیسیت درد ایجاد می‌کند. بنابراین در این موارد، تشخیص افتراقی این دو بیماری تنها با معاینه و تصویربرداری پزشک ممکن است.
علائمتان را جدی بگیرید.
درد ناگهانی سمت چپ شکم یا تب دارید؟ با ابزار تحلیل علائم چمه، علائم خود را وارد کرده و راهنمایی اولیه دریافت کنید. رایگان و در چند دقیقه
علل ایجاد کننده دیورتیکولیت و عوامل خطر
دیورتیکولا در طول زمان و به تدریج، در دیواره‌ی روده‌ی بزرگ تشکیل می‌شوند. فشار داخلی روده، ناشی از اسپاسم یا فشار مکرر هنگام دفع، می‌تواند باعث برجسته شدن این کیسه‌ها از نقاط ضعیف دیواره شود.
البته علت دقیق التهاب این کیسه‌ها (دیورتیکولیت) مشخص نیست ولی به نظر می‌رسد که یک چرخه‌ی معیوب بین عفونت باکتریایی و آسیب بافتی است؛ گاهی مدفوع در یکی از این کیسه‌ها گیر می‌کند و باکتری‌ها در آن تکثیر می‌شوند و یا ممکن است پارگی جزئی کیسه، باعث شود باکتری‌های طبیعی روده به راحتی وارد آن شوند و باعث ایجاد عفونت شوند.
عوامل خطر
- افزایش سن: بیشتر در افراد بالای 50 دیده می‌شود.
- چاقی
- سیگار کشیدن
- رژیم غذایی کم‌فیبر و مصرف گوشت قرمز زیاد
- مصرف زیاد الکل
- کم‌تحرکی
- سطح پایین ویتامین D
- مصرف طولانی‌مدت برخی داروها از جمله مسکن‌های ضدالتهابی معمول و کورتیکواستروئیدها.
- زمینه‌ی ژنتیکی: در تشکیل دیورتکولار نقش دارد و نه التهاب آن
روش‌های تشخیص دیورتیکولیت
با توجه به اینکه علائم دیورتیکولیت بسیار شبیه بیماری‌های دیگر است، پزشک معمولا از ترکیب چند روش برای تایید تشخیص و یا رد کردن سایر علل استفاده می‌کند.
شرح حال و معاینه فیزیکی
در این مرحله پزشک درباره علائم، الگوی اجابت مزاج، تغذیه و داروهای مصرفی سوال می‌پرسد. در معاینه‌ی فیزیکی شکم را برای ارزیابی درد و حساسیت و پیدا کردن محل درد، لمس می‌شود. در زنان ممکن است معاینه‌ی لگن برای رد کردن بیماری‌های زنانه انجام شود.
آزمایش‌های اولیه
- آزمایش خون: برای بررسی نشانه‌های عفونت و التهاب
- آزمایش ادرار و مدفوع: برای ردکردن سایر علل احتمالی علائم
- آزمایش بارداری: در زنان، برای رد کردن علل مرتبط با بارداری
سی‌تی‌اسکن
سی‌تی‌اسکن بعنوان اصلی‌ترین روش تشخیص بیماری دیورتیکولیت انجام می‌شود. این روش سریع بوده و می‌تواند میزان التهاب و عوارض احتمالی مانند آبسه یا فیستول را به خوبی نشان دهد.
کولونوسکوپی
ممکن است پزشک برای تایید نهایی تشخیص، رد کردن سرطان روده و یا حتی برای درمان خونریزی دیورتیکولار، توصیه کند.
معمولا کولونوسکوپی در حین حمله حاد دیورتیکولیت انجام نمی‌شود، چون در این شرایط، خطر پارگی روده بیشتر است. بنابراین در صورت نیاز، کولونوسکوپی چند هفته پس از بهبودی حاد انجام می‌شود.
روش‌های درمانی دیورتیکولیت بر اساس نوع
روش درمانی برای دیورتیکولیت، براساس اینکه ساده یا پیچیده باشد، تجویز می‌شود.
درمان دیورتیکولیت ساده (بدون عارضه)
اگر علائم بیماری خفیف باشد و عارضه وجود نداشته باشد، معمولا نیازی به درمان‌های تخصصی نیست:
- رژیم غذایی مایع: برای استراحت دادن به روده. با بهبود علائم، کم‌کم غذاهای جامد دوباره اضافه می‌شود.
- آنتی‌بیوتیک: اگر تجویز شود، نیاز است که کل دوره درمان را برای اثرگذاری تمام کنید.
- مسکن: پزشک معمولا در این شرایط داروهای ضدالتهابی معمول را توصیه نمی‌کند؛ چون ممکن است خطر عوارض و خونریزی را افزایش دهد.
در موارد بسیار خفیف، ممکن است حتی بدون دارو هم علائم خودبه‌خود برطرف شوند؛ اما همچنان مراجعه به پزشک برای ارزیابی ضروری است.
درمان دیورتیکولیت پیچیده (با عارضه)
در شرایطی که دیورتیکولیت باعث ایحاد علائم شدید یا عوارض شدید شده باشد، معمولا بستری در بیمارستان لازم است.
- سرم و آنتی‌بیوتیک وریدی
- رویه‌های آندوسکوپی: برای توقف خونریزی، تخلیه‌ی آبسه یا باز کردن بخش تنگ شده روده
- جراحی: در صورتی که آبسه بزرگ، فیستول، سوراخ‌شدگی یا عود مکرر بیماری وجود داشته باشد، ممکن است بخش آسیب‌دیده روده با جراحی برداشته شود.
تغییر سبک زندگی مانند تغذیه‌ی پرفیبر، فعالیت بدنی منظم، ترک سیگار و رسیدن به وزن سالم، می‌تواند خطر بازگشت بیماری را کاهش دهد.
همچنین پزشک معمولا حدود 6 هفته پس از رفع کامل علائم، کولونوسکوپی توصیه می‌کند تا از نبود مشکلات دیگر مانند پولیپ روده یا سرطان روده، اطمینان حاصل شود.
عوارض احتمالی دیورتیکولیت
با اینکه حدود 80% موارد دیورتیکولیت، ساده باقی مانده و بدون عارضه هستند، اما در حدود 15-20% موارد این عوارض می‌توانند رخ دهند:
- خونریزی دیورتیکولار: پارگی یک رگ خونی کوچک در دیواره‌ی کیسه مه ممکن است شدید و تهدیدکننده زندگی باشد.
- آبسه
- فیستول: ایجاد یک مسیر غیرطبیعی بین روده و اندام دیگر مانند مثانه یا واژن. فیستول باعث گسترش عفونت به آن اندام هم می‌شود.
- انسداد روده: التهاب شدید یا مزمن ممکن است باعث تنگی موقت یا دائمی روده شود.
- سوراخ‌شدگی روده و پریتونیت:در شرایطی که کیسه‌ی ملتهب پاره شود، باکتری‌های روده ممکن است وارد حفره شکمی شده و عفونت پریتونیت ایجاد کنند. این عفونت در صورتیکه درمان نشود، ممکن است به سپسیس منجر شود.
هشدار پزشکی
این مقاله برای افزایش آگاهی عمومی نوشته شده و جایگزین پزشک نیست.
در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر فورا به پزشک یا اورژانس 115 مراجعه کنید:
- خون تازه و قابل توجه در مدفوع
- رنگ‌پریدگی یا احساس ضعف شدید
- شکم سفت و بسیار حساس به لمس
- تب بالا همراه با درد شدید شکم
- نیاز مکرر یا دردناک به دفع ادرار (نشانه گسترش عفونت به مثانه)
تاخیر در درمان دیورتیکولیت ممکن است باعث ایجاد عوارض خطرناکی مانند سوراخ شدگی روده یا پریتونیت، شود. این عوارض اورژانسی بوده و نیاز به مداخله‌ی فوری پزشکی دارند.
به تاخیر انداختن مراجعه در صورت وجود این علائم می‌تواند بر روند تشخیص و درمان تاثیرگذار باشد.
چشم‌انداز دیورتیکولیت
در 80% موارد، دیورتیکولیت ساده است و. با درمان مناسب و استراحت روده، معمولا طی یک هفته بطور کامل بهبود می‌یابد.
با این‌حال، ممکن است ابتلا به یک دوره‌ی دیورتیکولیت، خطر بازگشت آن را در آینده افزایش دهد. بنابراین رعایت مداوم توصیه‌های سبک زندگی مانند تغذیه‌ی پرفیبر، فعالیت بدنی و ترک سیگار، نقش مهمی در پیشگیری در عود دارد.
در مواردی که بیماری به‌صورت مکرر یا پیچیده بازمی‌گردد، پزشک ممکن است جراحی پیشگیرانه را برای برداشتن بخش آسیب‌دیده‌ی روده توصیه کند تا از بروز عوارض جدی‌تر در آینده جلوگیری شود. با این‌حال، حتی در این موارد هم، با درمان و پیگیری مناسب، اکثر افراد می‌توانند به‌طور کامل بهبود یافته و کیفیت زندگی طبیعی خود را حفظ کنند.