تخصصفوق تخصص غددمتخصص زنان و زایمان
کم‌کاری تیروئید در بارداری: علائم، عوارض و درمان
کم‌کاری تیروئید در بارداری نشان‌دهنده این است که غده‌ی تیروئید مادر به اندازه نیاز خودش و جنین هورمون نمی‌سازد. این مشکل حدودا در 2-3% زنان باردار اتفاق می‌افتد و اغلب خفیف و بدون علامت است.تشخیص این اختلال با آزمایش خون انجام می‌شود و با درمان مناسب، بیشتر زنان بارداری سالمی دارند. در این مقاله به علائم، عوارض، تشخیص و درمان آن می‌پردازیم. اگر شما یا یکی از اطرافیانتان باردار هستید و نگران تیروئید هستید، این مقاله برای شما مفید خواهدبود. تیم چمه در راستای افزایش آگاهی عمومی، این مطلب را تهیه کرده است.
- ۸ دقیقه مطالعه
- به‌روزرسانی 6 آبان 1405
این مقاله توسط پزشک مجموعه بازبینی و تایید شده است
کم‌کاری تیروئید در بارداری چیست؟
تیروئید غده‌ای کوچک در جلوی گردن است که هورمون‌هایش سرعت مصرف انرژی بدن را تعیین می‌کنند. وقتی این هورمون‌ها کم باشند، باعث ایجاد کم‌کاری تیروئید شده که در اثر آن هورمون‌های ترشح شده و یا تولید شده از تیروئید کمتر می‌شوند.
هورمون تیروئید برای رشد مغز جنین ضروری است و جنین در سه‌ماهه‌ی اول، همه‌ی آن را از مادر می‌گیرد. تیروئید جنین حدود هفته‌ی ۱۲ شروع به کار می‌کند و تازه در هفته‌ی ۱۸ تا ۲۰ به تولید کافی می‌رسد. به همین دلیل، کمبود هورمون مادر در اوایل بارداری بیشترین اهمیت را دارد.
تفاوت کم‌کاری آشکار و کم‌کاری خفیف
TSH هورمونی است که مغز برای فرمان دادن به تیروئید ترشح می‌کند و مثل ترموستات عمل می‌کند؛ هر وقت هورمون تیروئید کم باشد، TSH بالا می‌رود.
| ویژگی | کم‌کاری آشکار | کم‌کاری خفیف (تحت‌بالینی) |
|---|---|---|
| آزمایش | TSH بالا و FT4 (هورمون آزاد تیروئید) پایین | TSH بالا، ولی FT4 هنوز طبیعی |
| شیوع در بارداری | ۰٫۲ تا ۰٫۶ درصد بارداری‌ها | شایع‌تر؛ بخش عمده‌ی موارد را تشکیل می‌دهد. |
| علامت | ممکن است علامت‌دار باشد. | معمولا علامت واضحی ندارد. |
| درمان | همه‌ی راهنماها درمان را لازم می‌دانند. | به عدد TSH و آنتی‌بادی بستگی دارد. |
علائم کم‌کاری تیروئید در بارداری
علائم کم‌کاری تیروئید در زنان باردار شامل موارد زیر می‌باشند:
- خستگی شدیدی که با استراحت برطرف نمی‌شود.
- تحمل نکردن سرما
- گرفتگی عضلات
- مشکل در حافظه
البته این علائم بیشتر موارد خفیف‌اند و ممکن است حتی علامتی ظهور نکند. برخی از این نشانه‌ها در بارداری طبیعی هم دیده می‌شوند؛ پس تشخیص فقط با آزمایش خون ممکن است.
علائمتان را جدی بگیرید.
در بارداری دچار خستگی شدید، یبوست شدید یا احساس سرمای غیرعادی شده‌اید؟ با ابزار تحلیل علائم چمه، علائم خود را وارد کنید و راهنمایی اولیه دریافت کنید. رایگان و در چند دقیقه
دلیل کم‌کاری تیروئید در بارداری چیست؟
شایع‌ترین دلیل، بیماری هاشیموتو است. هاشیموتو یک بیماری خودایمنی است؛ یعنی سیستم ایمنی به‌اشتباه آنتی‌بادی‌هایی می‌سازد که به تیروئید حمله می‌کنند و توان هورمون‌سازی آن را کم می‌کنند.
البته علاوه بر هاشیموتو، چند وضعیت دیگر نیز اهمیت دارد:
- کم‌کاری قبلی با داروی ناکافی: اگر مقدار قرص هورمون تیروئید در بارداری تنظیم نشود، کم‌کاری برمی‌گردد.
- آنتی‌بادی مثبت با آزمایش طبیعی: حدود ۱۰ درصد زنان باردار چنین‌اند و حدود یک‌پنجم آن‌ها در طول بارداری کم‌کار می‌شوند.
- کمبود ید: تیروئید برای ساختن هورمون به ید نیاز دارد و این نیاز در بارداری بیشتر می‌شود.
پرکاری تیروئید در بارداری بسیار کمتر از کم‌کاری دیده می‌شود و درمان متفاوتی دارد.
کم‌کاری تیروئید در بارداری چه خطراتی دارد؟
در صورتیکه کم‌کاری تیروئید درمان نشده باقی مانده و یا بسیار شدید باشد، ممکن است موارد زیر رخ دهند:
عوارض کم‌کاری تیروئید برای مادر و جنین
- پره‌اکلامپسی: بالا رفتن خطرناک فشار خون در اواخر بارداری
- کم‌خونی
- سقط جنین یا مرده زایی
- نارسایی احتقانی قلب: به ندرت
- وزن کم نوزاد هنگام تولد
- اثر بر مغز جنین: بهره‌ی هوشی پایین‌تر و مشکل در رشد و تکامل کودک، به‌ویژه اگر کم‌کاری در سه ماهه‌ی اول درمان نشود.
اثر بر مغز می‌تواند ماندگار باشد. در مطالعه‌های مشاهده‌ای، بهره‌ی هوشی فرزندان مادران مبتلا حدود ۲ تا ۷ نمره کمتر از فرزندان مادران سالم بوده است.
آیا کم‌کاری تیروئید خفیف هم باعث ایجاد شرایط خطرناک می‌شود؟
در رابطه با این موضوع، نمی‌توان جواب قطعی داد. در مطالعه‌های مشاهده‌ای، کم‌کاری خفیف با سقط و زایمان زودرس ارتباط داشته و در یک جمع‌بندی، شانس سقط حدود ۱٫۹ برابر بوده است. اما در دو کارآزمایی بزرگ، درمان آن بهره‌ی هوشی کودک را بهتر نکرد؛ البته دارو دیر، حدود هفته‌ی ۱۳ تا ۱۸، شروع شده بود.
با این‌حال، کم‌کاری آشکار حتما باید درمان شود. درباره‌ی کم‌کاری خفیف، پزشک با توجه به عدد آزمایش و آنتی‌بادی تصمیم می‌گیرد.
تشخیص کم‌کاری تیروئید در بارداری
تشخیص با آزمایش خون است. معمولا ابتدا TSH اندازه‌گیری می‌شود و اگر خارج از محدوده بود، FT4 و آنتی‌بادی تیروئید هم بررسی می‌شود. آنتی‌بادی نشان می‌دهد علت، هاشیموتو است یا نه.
اعداد آزمایش در بارداری باید با محدوده‌ی مخصوص هر سه‌ماهه سنجیده شود، نه با محدوده‌ی افراد غیرباردار. جزئیات را در مقاله‌ی آزمایش تیروئید در بارداری آورده‌ایم.
چه کسانی باید آزمایش بدهند؟
در اولین ویزیت بارداری، از همه‌ی زنان درباره‌ی سابقه‌ی تیروئید پرسیده می‌شود و برای زنان پرخطر آزمایش در نظر گرفته می‌شود. این روش بی‌نقص نیست؛ اگر فقط زنان پرخطر آزمایش شوند، ۳۰ تا ۸۰ درصد موارد پیدا نمی‌شود.
اگر سابقه‌ی تیروئید در خود یا خانواده دارید، در همان ویزیت اول به پزشک بگویید.
درمان کم‌کاری تیروئید در بارداری
پزشک قرص هورمون تیروئید از نوع T4 تجویز می‌کند که با هورمون طبیعی بدن یکسان است. این دارو بیش از ۵۰ سال است که استفاده می‌شود و برای جنین بی‌خطر است.
چرا در بارداری مقدار داروی تیروئید باید بیشتر شود؟
در بارداری مادر باید هورمون جنین را هم تامین کند و زنی که قرص می‌خورد، این افزایش را با دارو جبران می‌کند. این تغییر نشانه‌ی بدتر شدن بیماری نیست.
اگر پیش از بارداری قرص هورمون تیروئید مصرف می‌کرده‌اید:
- فورا با پزشک تماس بگیرید: به‌محض اینکه فهمیدید باردارید، منتظر نوبت بعدی نمانید.
- انتظار افزایش دارو را داشته باشید: بیشتر متخصصان توصیه می‌کنند از ابتدا، هفته‌ای دو نوبت به مقدار معمول اضافه شود؛ مقدار دقیق با پزشک است.
- دارو را قطع نکنید: مقدار ناکافی دارو می‌تواند با از دست رفتن بارداری همراه باشد.
پزشک معمولا در نیمه‌ی اول بارداری هر ۴ تا ۶ هفته و دست‌کم یک بار بعد از هفته‌ی ۳۰ آزمایش می‌گیرد. تغییر چندباره‌ی مقدار دارو در این مدت طبیعی است.
قرص هورمون تیروئید را چه زمانی مصرف کنیم؟
- با معده‌ی خالی: صبح، با آب، و ۳۰ تا ۶۰ دقیقه پیش از صبحانه
- مراقب مکمل‌ها باشید: مکمل آهن و کلسیم و برخی داروهای ضداسید معده روی جذب دارو اثر می‌گذارند؛ زمان مصرف هر کدام را از پزشک بپرسید.
- درباره رژیم غذایی خود به پزشکتان بگویید: اگر سویا زیاد می‌خورید یا رژیم پرفیبر دارید، پزشک را در جریان بگذارید.
فراورده‌های تیروئید خشک‌شده‌ی حیوانی و داروهای حاوی T3 در بارداری توصیه نمی‌شوند. این فراورده‌ها می‌توانند به رشد جنین آسیب بزنند.
برای درمان کم‌کاری تیروئید در بارداری چه بخوریم؟
هیچ غذایی جای دارو را نمی‌گیرد، اما ید مهم است. نیاز مادر در بارداری به حدود ۲۵۰ میکروگرم در روز می‌رسد.
- منابع خوب ید: لبنیات، غذاهای دریایی، تخم‌مرغ، گوشت، مرغ و نمک یددار
- مکمل بارداری: توصیه می‌شود ۱۵۰ میکروگرم ید داشته باشد، به‌ویژه اگر نمک یددار مصرف نمی‌کنید.
- زیاده‌روی نکنید: ید زیاد از مکمل‌هایی مثل جلبک دریایی، خودش می‌تواند مشکل تیروئید ایجاد کند.
کم‌کاری تیروئید پس از زایمان
مصرف قرص هورمون تیروئید در شیردهی بی‌خطر است؛ فقط مقدار کمی از آن از راه شیر به نوزاد می‌رسد.
در حدود ۲۵ درصد زنانی که در بارداری کم‌کاری خفیف داشته‌اند، TSH پس از زایمان هم بالا می‌ماند. پس آزمایش دوباره لازم است.
تیروئیدیت پس از زایمان چیست؟
تیروئیدیت پس از زایمان التهاب خودایمنی تیروئید است که حدود یک نفر از هر ۲۰ زن را در سال اول بعد از زایمان درگیر می‌کند. معمولا دو مرحله دارد، هرچند همه‌ی زنان هر دو را تجربه نمی‌کنند:
- مرحله‌ی پرکاری: تا 3 ماه؛ اغلب بی علامت یا خفیف
- مرحله‌ی کم‌کاری: گاهی تا یک سال پس از زایمان؛ در برخی زنان دائمی می‌شود.
علائم مرحله‌ی کم‌کاری، مثل خستگی، بدخلقی و مشکل تمرکز، به‌راحتی با خستگی روزهای اول مادری اشتباه گرفته می‌شود. اگر این علائم را دارید یا دچار افسردگی پس از زایمان شده‌اید، با پزشک صحبت کنید.
هشدار پزشکی
این مقاله صرفا جنبه آموزشی داشته و جایگزین تشخیص و درمان پزشکی نیست.
قرص هورمون تیروئید را در بارداری خودسرانه شروع، کم، زیاد یا قطع نکنید؛ مقدار آن را فقط پزشک و بر اساس آزمایش تنظیم می‌کند.
در صورت داشتن هر یک از علائم زیر، فورا به اورژانس 115 مراجعه کنید:
- سردرد شدید، تاری دید یا تورم ناگهانی صورت و دست‌ها
- تنگی نفس یا درد قفسه سینه
- خونریزی واژینال یا درد شدید شکم
اگر علائم خفیف‌تری مثل خستگی شدید، یبوست یا احساس سرمای غیرعادی دارید، یا تازه فهمیده‌اید باردارید و قرص هورمون تیروئید مصرف می‌کنید، در اولین فرصت به پزشک مراجعه کنید.
چشم‌انداز کم‌کاری تیروئید در بارداری
با تشخیص زودهنگام، مصرف منظم دارو و آزمایش‌های دوره‌ای، زنان مبتلا می‌توانند بارداری و نوزاد سالمی داشته باشند.
بهترین زمان برای تنظیم تیروئید، پیش از بارداری است. اگر هم بدون برنامه باردار شده‌اید، جای نگرانی نیست؛ کافی است همان روزهای اول با پزشک تماس بگیرید.
پس از زایمان هم پیگیری را رها نکنید تا روشن شود درمان باید ادامه پیدا کند یا نه.