علائمفوق تخصص غددمتخصص زنان و زایمان
آزمایش تیروئید در بارداری: زمان، شرایط و تفسیر جواب
آزمایش تیروئید در بارداری یک آزمایش خون ساده است که نشان‌دهنده عملکرد صحیح غده و میزان هورمون مورد نیاز برای جنین و مادر است. بارداری به‌طور طبیعی اعداد این آزمایش را جابه‌جا می‌کند؛ بنابراین جواب باید با محدوده‌ی مخصوص همان سه‌ماهه سنجیده شود. زنانی که اختلال تیروئید آن‌ها تشخیص داده و درمان می‌شود، معمولا بارداری طبیعی را به پایان می‌رسانند. در این مقاله به زمان و شرایط آزمایش، محدوده‌ی اعداد در هر سه‌ماهه و معنای TSH بالا و پایین می‌پردازیم. اگر شما یا یکی از اطرافیانتان باردار هستید یا برای بارداری برنامه دارید، این مقاله برای شما مفید خواهد بود. تیم چمه، در راستای افزایش آگاهی عمومی، این مطلب را تهیه کرده است.
- ۸ دقیقه مطالعه
- به‌روزرسانی 5 آبان 1405
این مقاله توسط پزشک مجموعه بازبینی و تایید شده است
چرا آزمایش تیروئید در بارداری مهم است؟
هورمون‌های تیروئید برای رشد مغز و سیستم عصبی جنین ضروری هستند. جنین، در 3 ماه اول بارداری این هورمون را از طریق جفت از مادر می‌گیرد. غده تیروئید در جنین، تا هفته‌ی 18 تا 20 هنوز به اندازه‌ی کافی هورمون نمی‌سازد.
به همین دلیل، نیاز مادر به هورمون تیروئید در بارداری ۴۰ تا ۱۰۰ درصد بیشتر می‌شود. اختلال تیروئید هم در این دوره نادر نیست:
- کم‌کاری تیروئید: تقریبا بین 2-3% دیده می‌شود. این حالت اغلب خفیف بوده و شایع‌ترین علت آن نیز هاشیموتو است.
- پرکاری تیروئید: در حدود 0.2% بارداری‌ها رخ می‌دهد و معمولا به دلیل بیماری گریوز است.
کم‌کاری درمان‌نشده، به‌ویژه نوع شدید آن، می‌تواند به پره‌اکلامپسی (بالا رفتن خطرناک فشار خون در اواخر بارداری)، کم‌خونی، سقط، وزن کم نوزاد و مرده‌زایی منجر شود و بر رشد ذهنی کودک اثر بگذارد. پرکاری درمان‌نشده هم خطر سقط، زایمان زودرس و وزن کم نوزاد را بالا می‌برد.
با این‌حال، هر دو اختلال با آزمایش خون پیدا می‌شوند و درمان شناخته شده دارند.
بارداری چه تغییری در جواب آزمایش تیروئید ایجاد می‌کند؟
در بارداری دو هورمون روی جواب آزمایش تیروئید اثر می‌گذارند:
- هورمون بارداری (hCG): مثل TSH تیروئید را تحریک می‌کند؛ پس بدن TSH کمتری می‌سازد و عدد آن در سه‌ماهه‌ی اول پایین‌تر می‌آید.
- استروژن: پروتئین حامل هورمون تیروئید در خون را بالا می‌برد؛ پس T4 و T3 تام بالا می‌روند، بدون اینکه تیروئید پرکار شده باشد.
TSH هورمونی است که از مغز ترشح می‌شود و مثل ترموستات، به تیروئید فرمان کار می‌دهد. در بارداری نقطه‌ی تنظیم این ترموستات جابه‌جا می‌شود؛ پس جواب آزمایش فقط با محدوده‌ی همان سه‌ماهه معنا دارد، نه با محدوده‌ی افراد غیرباردار.
چه کسانی باید در بارداری آزمایش تیروئید بدهند؟
آزمایش خون و بررسی عملکرد تیروئید در این افراد لازم است:
- مصرف کنندگان قرص هورمون تیروئید: در سراسر بارداری به آزمایش منظم نیاز دارند.
- سابقه‌ی اختلال تیروئید: از جمله بیماری خودایمنی تیروئید پیش از بارداری.
- بیماری گریوز یا سابقه‌ی آن: حتی اگر با جراحی یا ید رادیواکتیو درمان شده باشد.
- ظهور علائم مشکوک: نشانه‌های کم‌کاری یا پرکاری تیروئید.
آزمایش تیروئید در بارداری چه زمانی انجام می‌شود؟
بهترین زمان پیش از بارداری یا به‌محض اطلاع از بارداری است. تعداد دفعات به وضعیت شما بستگی دارد:
- کم‌کاری تیروئید و مصرف قرص هورمون تیروئید: به احتمال زیاد در نیمه‌ی اول بارداری هر ۴ تا ۶ هفته و دست‌کم یک بار بعد از هفته‌ی ۳۰.
- بیماری گریوز: به احتمال زیاد هر ماه در سراسر بارداری.
علائم اختلالات تیروئید در دوران بارداری
با توجه به اینکه بارداری، باعث ایجاد علائمی مانند خستگی، تندتر شدن ضربان قلب و کم‌طاقتی در برابر گرما می‌شود، بنابراین تشخیص اختلالات تیروئید تنها از روی علائم سخت است. با این‌حال، برخی نشانه‌ها واضح‌اند:
- علائم پرکاری تیروئید: ضربان قلب تند و نامنظم، لرزش دست‌ها، کاهش وزن بی‌دلیل یا اضافه نشدن وزن طبیعی بارداری
- علائم کم‌کاری تیروئید: خستگی بسیار شدید، کم‌طاقتی در برابر سرما، گرفتگی عضلات، یبوست شدید و مشکل در حافظه یا تمرکز
علائمتان را جدی بگیرید.
در بارداری تپش قلب، خستگی بسیار شدید یا کاهش وزن بی‌دلیل دارید؟ با ابزار تحلیل علائم چمه، علائم خود را وارد کرده و راهنمایی اولیه دریافت کنید. رایگان و در چند دقیقه
آزمایش تیروئید در بارداری و شرایط آن
برای تفسیر درست جواب موارد زیر را به آزمایشگاه و پزشک خود اطلاع دهید:
- هفته‌ی بارداری: بدون آن جواب قابل تفسیر نیست.
- داروها و مکمل‌ها: برای نمونه، ید می‌تواند باعث افزایش TSH و کورتیکواستروئیدها آن را پایین می‌آورند.
اگر قرص هورمون تیروئید می‌خورید، آن را به خاطر آزمایش قطع یا کم‌وزیاد نکنید. برای آشنایی با انواع آزمایش و آمادگی‌های عمومی، مقاله‌ی آزمایش تیروئید را بخوانید.
در بارداری کدام آزمایش‌های تیروئید درخواست می‌شود؟
ابتدا TSH اندازه‌گیری می‌شود و اگر بیرون از محدوده‌ی همان سه‌ماهه بود، بقیه اضافه می‌شوند:
- TSH: نخستین و اصلی‌ترین آزمایش
- T4 آزاد: همراه با TSH، نوع و شدت اختلال را نشان می‌دهد.
- آنتی‌بادی ضد تیروئید: نشان می‌دهد سیستم ایمنی به تیروئید حمله کرده است یا نه.
- T3 آزاد: وقتی TSH بسیار پایین است اما T4 آزاد طبیعی گزارش می‌شود.
حدود ۱۰ درصد زنان باردار با وجود هورمون طبیعی، آنتی‌بادی مثبت دارند و از هر ۵ نفر آن‌ها یک نفر در ادامه کم‌کار می‌شود.
تفسیر جواب آزمایش تیروئید در بارداری
عدد طبیعی برای همه یکسان نیست و به سه‌ماهه، روش آزمایشگاه و وضعیت ید بستگی دارد. جدول زیر نمونه‌ای از یک مطالعه روی زنان باردار سالم با ید کافی و بدون آنتی‌بادی تیروئید است:
| زمان | TSH | T4 آزاد |
|---|---|---|
| 3 ماهه اول | ۰٫۲۴ تا ۲٫۹۹ | ۰٫۲۶ تا ۱٫۹۲ |
| 3 ماهه دوم | ۰٫۴۶ تا ۲٫۹۵ | ۰٫۵۹ تا ۱٫۵۶ |
| 3 ماهه سوم | ۰٫۴۳ تا ۲٫۷۸ | ۰٫۶۵ تا ۱٫۲۵ |
| یک سال پس از زایمان | ۰٫۲۸ تا ۲٫۹۴ | ۰٫۷۷ تا ۲٫۲۶ |
این جدول فقط الگو را نشان می‌دهد: حد پایین TSH در سه‌ماهه‌ی اول کمتر است. محدوده‌ی آزمایشگاه شما ممکن است فرق داشته باشد؛ مبنای تفسیر، محدوده‌ی چاپ‌شده در برگه‌ی خودتان و نظر پزشک است.
TSH بالا در بارداری چه معنایی دارد؟
TSH بالا یعنی هورمون تیروئید کافی نیست. قدم بعدی، نگاه به T4 آزاد است:
- TSH بالا و T4 آزاد پایین: کم‌کاری آشکار تیروئید که همه‌ی راهنماها درمان آن را لازم می‌دانند.
- TSH کمی بالا و T4 آزاد طبیعی: کم‌کاری خفیف (تحت‌بالینی) که درمان آن به عدد TSH و آنتی‌بادی بستگی دارد.
TSH پایین در بارداری چه معنایی دارد؟
TSH پایین در اوایل بارداری، بیشتر وقت‌ها بیماری نیست. اگر T4 آزاد طبیعی باشد، این وضعیت معمولا اثر گذرای هورمون بارداری است و خودبه‌خود برطرف می‌شود.
اگر با T4 آزاد یا T3 بالا همراه باشد، پرکاری تیروئید مطرح می‌شود که باید زیر نظر پزشک بررسی و درمان شود.
نتیجه‌ی آزمایشتان را جدی بگیرید.
جواب آزمایش تیروئید بارداری را گرفته‌اید و نمی‌دانید TSH شما برای این ماه بارداری طبیعی است یا نه؟ با ابزار تفسیر آزمایش چمه، نتایج خود را وارد کنید و راهنمایی اولیه دریافت کنید. رایگان و در چند دقیقه.
آزمایش تیروئید قبل از بارداری
بهترین حالت این است که وضعیت تیروئید پیش از بارداری بررسی و تنظیم شود. اگر بیماری تیروئید دارید و برای بارداری برنامه دارید بهتر موارد زیر را رعایت کنید:
- مصرف کنندگان قرص هورمون تیروئید: پیش از اقدام آزمایش بدهید تا درمان تنظیم شود.
- سابقه‌ی درمان با ید رادیواکتیو: توصیه می‌شود دست‌کم یک سال تا بارداری فاصله باشد.
آزمایش تیروئید بعد از زایمان
پس از زایمان، هورمون‌های T4 و T3 طی ۴ تا ۶ هفته به سطح پیش از بارداری می‌رسند. بنابراین زنانی که در بارداری مقدار دارویشان عوض شده، به آزمایش و تنظیم دوباره نیاز دارند.
دلیل دوم، تیروئیدیت پس از زایمان است. این التهاب تیروئید در سال اول بعد از زایمان، حدود یک نفر از هر ۲۰ زن را درگیر می‌کند.
این بیماری اغلب با پرکاری خفیف یا بی‌علامت شروع می‌شود. سپس ممکن است تیروئید کم‌کار شود؛ این کم‌کاری ممکن است تا یک سال ادامه پیدا کند و در برخی زنان ماندگار می‌شود.
اگر در ماه‌های اول پس از زایمان دچار خستگی شدید، کم‌طاقتی در برابر سرما، خشکی پوست، مشکل تمرکز یا افسردگی شده‌اید، با پزشک درباره‌ی آزمایش تیروئید صحبت کنید.
هشدار پزشکی
این مقاله صرفا جنبه‌ی آموزشی داشته و جایگزین تشخیص و درمان پزشکی نیست.
جواب آزمایش خود را با پزشک تفسیر کنید و مقدار داروی تیروئید را در بارداری خودسرانه تغییر ندهید.
در صورت داشتن هر یک از علائم زیر، فورا به اورژانس 115 مراجعه کنید. این علائم می‌توانند نشانه‌ی طوفان تیروئید باشند؛ شکل شدید و تهدیدکننده‌ی زندگی پرکاری تیروئید:
- تب بالا
- ضربان قلب بسیار تند و نامنظم
اگر داروی ضدتیروئید مصرف می‌کنید و دچار زردی پوست یا سفیدی چشم، درد مبهم شکم، گلودرد مداوم یا تب شده‌اید، دارو را قطع کنید و همان لحظه با پزشک تماس بگیرید. اگر تا پایان همان روز پاسخی نگرفتید، به نزدیک‌ترین اورژانس بروید.
اگر علائم خفیف‌تری مانند خستگی شدید، تپش قلب، لرزش دست یا تغییر وزن بی‌دلیل دارید، در اولین فرصت به پزشک مراجعه کنید.
چشم‌انداز آزمایش و مراقبت تیروئید در بارداری
زنانی که با مشکل تیروئید باردار می‌شوند، با آزمایش منظم و مصرف داروی تجویزشده می‌توانند بارداری سالم و نوزاد سالم داشته باشند.
حدود یک‌چهارم زنانی که در بارداری کم‌کاری خفیف داشته‌اند، بعد از زایمان هم TSH بالا دارند. پس پیگیری پس از زایمان را جدی بگیرید.
برای روشن شدن فایده‌ی درمان زودهنگام موارد خفیف، پژوهش‌های بیشتری لازم است. تا آن زمان، بهترین کار برای بارداری بعدی بررسی تیروئید پیش از اقدام است.